Đào tạo cao cấp lý luận chính trị - Chuẩn bị nguồn cán bộ Biên phòng đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới

Trung tướng, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đặng Sỹ Lộc, Giám đốc Học viện Chính trị phát biểu tại Lễ khai giảng đào tạo cao cấp lý luận chính trị khóa 12, Học viện Chính trị, ngày 16/9/2026. Ảnh: Minh Nguyệt

Đào tạo để chuẩn hóa và chuẩn bị nguồn cán bộ

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt coi trọng công tác đào tạo cán bộ. Trong diễn văn khai giảng cao cấp lý luận chính trị khóa 12, lãnh đạo Học viện Chính trị tiếp tục nhấn mạnh: Đào tạo, bồi dưỡng lý luận chính trị cho đội ngũ cán bộ các cấp vừa mang tính cấp bách, vừa có ý nghĩa chiến lược lâu dài; góp phần xây dựng đội ngũ cán bộ đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ, xây dựng Quân đội vững mạnh về chính trị.

Nhìn từ công tác cán bộ, cao cấp lý luận chính trị gắn trực tiếp với chuẩn hóa chức danh, quy hoạch, bố trí và sử dụng cán bộ lãnh đạo, quản lý. Quy định số 350-QĐ/TW ngày 29/8/2025 của Ban Bí thư xác định việc đào tạo lý luận chính trị phải gắn với quy hoạch, bổ nhiệm, giới thiệu ứng cử và phân cấp quản lý cán bộ. Quy định số 365-QĐ/TW ngày 30/8/2025 của Bộ Chính trị cũng xác định trình độ lý luận chính trị là một nội dung trong tiêu chuẩn chức danh cán bộ lãnh đạo, quản lý theo quy định.

Đối với Bộ đội Biên phòng, cán bộ từ cấp đồn Biên phòng trở lên; ở các học viện, nhà trường, từ chủ nhiệm bộ môn trở lên phải bảo đảm trình độ cao cấp lý luận chính trị theo yêu cầu chức danh khi xem xét quy hoạch, bố trí, bổ nhiệm. Vì vậy, cử cán bộ đi học cao cấp lý luận chính trị không chỉ để hoàn thiện tiêu chuẩn, mà còn là khâu chủ động chuẩn bị nguồn cán bộ lãnh đạo, chỉ huy trước mắt và lâu dài.

Nếu đào tạo không đi trước, cán bộ dù có phẩm chất, năng lực, kinh nghiệm thực tiễn nhưng chưa đủ tiêu chuẩn chức danh sẽ ảnh hưởng đến quy hoạch, bố trí và sử dụng. Ngược lại, đào tạo đúng đối tượng, đúng thời điểm sẽ tạo nguồn cán bộ để cấp ủy, chỉ huy lựa chọn, sắp xếp khi nhiệm vụ đặt ra.

Chuẩn hóa phải gắn với nâng cao năng lực thực chất

Yêu cầu chuẩn hóa chức danh không đồng nghĩa với việc học cao cấp lý luận chính trị chỉ để “đủ điều kiện” về hồ sơ. Khóa 12 diễn ra trong 8 tháng, nhằm cập nhật hệ thống kiến thức về chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm, đường lối của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước; đồng thời nâng cao tầm nhìn, tư duy chiến lược, phương pháp luận khoa học, kỹ năng lãnh đạo, quản lý và năng lực vận dụng vào thực tiễn.

Đây cũng là khóa đầu tiên Học viện Chính trị triển khai chương trình mới theo Quyết định số 5100/QĐ-HVCT ngày 28/8/2026 của Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, theo hướng giảm thời gian truyền thụ lý thuyết, tăng thảo luận, thực hành, phân tích tình huống, đối thoại và trao đổi kinh nghiệm.

Với cán bộ Bộ đội Biên phòng, yêu cầu này càng thiết thực. Cán bộ Biên phòng, nhất là cán bộ lãnh đạo, chỉ huy ở đồn, Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng và cơ quan các cấp không chỉ cần nắm chắc nghiệp vụ quản lý, bảo vệ biên giới, mà còn phải có khả năng tham mưu cho cấp ủy, chính quyền; làm công tác xây dựng Đảng; quản lý, chỉ huy đơn vị; vận động quần chúng; xử lý các vấn đề về dân tộc, tôn giáo, quốc phòng, an ninh, đối ngoại và phát triển kinh tế - xã hội ở địa bàn chiến lược. Do đó, việc đào tạo cao cấp lý luận chính trị vừa góp phần chuẩn hóa cán bộ, vừa phải thực sự bồi đắp bản lĩnh, phương pháp tư duy, tầm nhìn và năng lực lãnh đạo, quản lý để cán bộ đảm nhiệm tốt chức trách hiện tại và sẵn sàng nhận nhiệm vụ cao hơn.

Các đại biểu, học viên dự Lễ khai giảng đào tạo cao cấp lý luận chính trị khóa 12 tại Học viện Chính trị. Ảnh: Minh Nguyệt

Chuẩn bị cán bộ thực hiện tốt trọng trách “hai vai”

Một nét đặc thù trong đào tạo và sử dụng cán bộ Bộ đội Biên phòng là nhiều cán bộ vừa giữ cương vị lãnh đạo, chỉ huy đơn vị, vừa tham gia cấp ủy địa phương.

Nhiệm kỳ 2020-2025, có 171 cán bộ đồn Biên phòng tham gia cấp ủy cấp huyện và 517 cán bộ tham gia cấp ủy cấp xã. Sang nhiệm kỳ 2025-2030, sau khi mô hình chính quyền địa phương hai cấp đi vào hoạt động, tiếp tục có 435 cán bộ đồn Biên phòng tham gia cấp ủy xã, phường, đặc khu biên giới, hải đảo.

Ngày 24/8/2026, Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng phối hợp với Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh tổ chức tập huấn cho toàn bộ 435 cán bộ này, tập trung nâng cao kiến thức về xây dựng Đảng, pháp luật, quản lý nhà nước ở cơ sở, tư duy phát triển và kỹ năng xử lý tình huống.

Cơ chế cán bộ Bộ đội Biên phòng tham gia cấp ủy địa phương tiếp tục được duy trì trong bối cảnh tổ chức bộ máy có nhiều thay đổi. Từ ngày 1/7/2025, mô hình chính quyền địa phương hai cấp chính thức vận hành; tổ chức Bộ đội Biên phòng địa phương cũng được kiện toàn, 44 Bộ Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh, thành phố được giải thể, tổ chức lại thành 30 Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh, thành phố trực thuộc Bộ Chỉ huy quân sự cấp tỉnh. Bộ máy thay đổi nhưng yêu cầu phối hợp giữa Bộ đội Biên phòng với cấp ủy, chính quyền địa phương trong xây dựng hệ thống chính trị, phát triển kinh tế - xã hội và quản lý, bảo vệ biên giới vẫn tiếp tục được đặt ra.

Đối với cán bộ “gánh hai vai”, trình độ lý luận chính trị càng không thể chỉ là tiêu chuẩn trên hồ sơ. Để vừa hoàn thành chức trách lãnh đạo, chỉ huy đơn vị, vừa tham gia cùng cấp ủy địa phương lãnh đạo các mặt công tác ở cơ sở, người cán bộ phải có kiến thức toàn diện, tư duy khoa học, năng lực tổng kết thực tiễn và khả năng tham mưu xử lý những vấn đề liên ngành, liên lĩnh vực. Đây chính là điểm gặp nhau giữa yêu cầu đào tạo và yêu cầu sử dụng cán bộ.

Đào tạo phải đi trước một bước

Những năm qua, việc cử cán bộ Bộ đội Biên phòng đi đào tạo cao cấp lý luận chính trị luôn được cấp ủy, chỉ huy các cấp quan tâm. Theo số liệu tổng hợp, năm 2024 có 2 đợt với 81 và 55 cán bộ; năm 2025 có 2 đợt với 35 và 36 cán bộ. Cao cấp lý luận chính trị khóa 12 năm 2026 có quân số 450, thực tế 448 học viên nhập học, trong đó có 57 cán bộ Bộ đội Biên phòng, chiếm hơn 12%.

Những con số ấy cho thấy yêu cầu chủ động tạo nguồn cán bộ. Công tác đào tạo cao cấp lý luận chính trị cần tiếp tục gắn chặt với quy hoạch; lựa chọn đúng đối tượng, đúng thời điểm, phù hợp với hướng sử dụng; khắc phục tình trạng đến khi cần bổ nhiệm mới hoàn thiện tiêu chuẩn. Đồng thời, kết quả đào tạo phải được chuyển hóa thành chất lượng tham mưu, lãnh đạo, chỉ huy và hiệu quả hoàn thành nhiệm vụ.

Đào tạo cao cấp lý luận chính trị chỉ thực sự phát huy giá trị khi những kiến thức, phương pháp và kinh nghiệm tích lũy trong quá trình học tập được chuyển hóa thành năng lực thực tiễn. Sau khóa học, cán bộ phải vận dụng hiệu quả kiến thức lý luận vào công tác tham mưu, lãnh đạo, chỉ huy, quản lý đơn vị; giải quyết tốt những vấn đề đặt ra từ thực tiễn địa bàn biên giới, đồng thời đáp ứng yêu cầu chuẩn hóa chức danh và sẵn sàng đảm nhiệm những cương vị, nhiệm vụ cao hơn theo yêu cầu của tổ chức.

Từ giảng đường Học viện Chính trị đến các đơn vị nơi biên cương là quá trình chuyển hóa kiến thức thành năng lực thực tiễn. Chủ động đào tạo, chuẩn hóa, quy hoạch và sử dụng đúng cán bộ là điều kiện quan trọng để xây dựng đội ngũ cán bộ Bộ đội Biên phòng có bản lĩnh, phẩm chất, năng lực và uy tín, đáp ứng yêu cầu xây dựng lực lượng và quản lý, bảo vệ vững chắc chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới quốc gia trong tình hình mới.

Đại tá, Tiến sĩ Trần Minh Nguyệt, Chủ nhiệm Bộ môn - Khoa Pháp luật, Học viện Biên phòng