Đào tạo nhân lực cần sát nhu cầu doanh nghiệp

Lớp đào tạo cơ điện theo đơn đặt hàng của doanh nghiệp tại Trường Cao đẳng Kinh tế và Công nghệ tỉnh Ninh Bình. Ảnh: L.H

Gắn đào tạo với yêu cầu thực tế của doanh nghiệp

Chuyển đổi số, tự động hóa và đổi mới công nghệ đang làm thay đổi sâu sắc cơ cấu việc làm, yêu cầu về kỹ năng cũng như phương thức tổ chức sản xuất, kinh doanh. Nhiều vị trí việc làm mới xuất hiện, trong khi những công việc truyền thống cũng đòi hỏi người lao động phải liên tục cập nhật kiến thức, làm chủ công nghệ và thích ứng với quy trình sản xuất mới. Trong bối cảnh đó, một trong những thách thức lớn của thị trường lao động là khoảng cách giữa kiến thức người lao động được trang bị với năng lực thực tế mà DN cần.

Theo chia sẻ của ông Vũ Quang Thành - Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội, khoảng cách lớn hiện nay nằm ở khả năng chuyển hóa kiến thức thành hiệu quả công việc. Đây là vấn đề đòi hỏi các cơ sở đào tạo phải thay đổi cách tiếp cận, tăng cường gắn kết với DN ngay từ khâu xây dựng chương trình đến tổ chức thực hành và đánh giá năng lực người học.

Theo ông Thành, mô hình liên kết phù hợp là đào tạo theo đơn đặt hàng gắn với các dự án thực tế. Trong đó, DN xác định nhu cầu kỹ năng, nhà trường xây dựng các mô-đun đào tạo ngắn hạn, linh hoạt; cơ quan quản lý và hệ thống dịch vụ việc làm đảm nhiệm công tác dự báo thị trường, điều phối chính sách và giám sát chất lượng.

Từ thực tiễn tại Tổng Công ty May 10, bà Đinh Lệ Hoa - Phó Chủ tịch Công đoàn Tổng Công ty cho biết, quá trình đổi mới công nghệ đòi hỏi DN phải đồng thời bảo đảm tiến độ sản xuất và tổ chức đào tạo cho người lao động. Đây là thách thức không nhỏ khi lực lượng công nhân có sự khác biệt về độ tuổi, trình độ và khả năng tiếp nhận công nghệ. Để tháo gỡ khó khăn, Công đoàn Tổng Công ty May 10 đã phối hợp với bộ phận chuyên môn tổ chức các lớp đào tạo theo nhóm nhỏ, tăng thời lượng hướng dẫn trực tiếp trên dây chuyền sản xuất. DN cũng quan tâm đến chế độ phụ cấp trong thời gian học tập, giúp người lao động yên tâm tham gia đào tạo, nâng cao kỹ năng và thích ứng với công nghệ mới.

Doanh nghiệp là chủ thể đặt hàng

Để đào tạo thực sự đáp ứng nhu cầu thị trường, mối liên kết giữa nhà trường và DN cần chuyển từ phối hợp mang tính hình thức sang hợp tác thực chất, có trách nhiệm và cùng chia sẻ lợi ích. Trong đó, mô hình đào tạo theo đơn đặt hàng của DN được đánh giá là hướng đi có nhiều triển vọng.

Theo TS Phạm Xuân Khánh - Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội, DN cần tham gia ngay từ khâu xác định chuẩn kỹ năng, xây dựng nội dung đào tạo, hướng dẫn thực hành đến đánh giá kết quả. Trên cơ sở đó, nhà trường chủ động điều chỉnh chương trình, tăng thời lượng thực tập và tổ chức đào tạo phù hợp với công nghệ sản xuất.

Việc tăng thời lượng thực hành tại DN có thể lên tới 70% chương trình đối với những ngành nghề phù hợp, sẽ giúp người học sớm tiếp cận môi trường làm việc thực tế. Để mô hình này phát huy hiệu quả, theo ông Khánh, Nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, xây dựng cơ chế ưu đãi phù hợp về thuế, đất đai và các nguồn lực hỗ trợ, khuyến khích DN đầu tư vào giáo dục nghề nghiệp. Khi có cơ chế hợp tác rõ ràng, DN sẽ có thêm động lực tham gia đào tạo, nghiên cứu và phát triển nguồn nhân lực phục vụ sản xuất.

PGS.TS Lê Trung Thành - Trưởng ban Đào tạo và Công tác sinh viên, Đại học Quốc gia Hà Nội nhận định, chuyển đổi số, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đang tạo ra những ngành nghề mới, đồng thời làm thay đổi yêu cầu đối với nhiều công việc hiện hữu. Thực tế này đòi hỏi giáo dục đại học phải đổi mới phương thức đào tạo, trang bị cho người học không chỉ kiến thức chuyên môn mà còn cả kỹ năng số, năng lực sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI), ngoại ngữ, tư duy phản biện, khả năng thích ứng và tinh thần học tập suốt đời.

Theo ông Thành, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cần có sự phối hợp thực chất, lâu dài giữa Nhà nước, nhà trường, DN và người học. Trong đó, DN chia sẻ nhu cầu nhân lực, tham gia xây dựng chương trình đào tạo, tổ chức thực tập và tuyển dụng; nhà trường đổi mới nội dung, phương pháp giảng dạy; sinh viên chủ động rèn luyện kỹ năng và chuẩn bị năng lực nghề nghiệp.

Để thu hẹp khoảng cách giữa đào tạo và sử dụng lao động, TS Tạ Huy Hùng - Phó Trưởng khoa Kinh tế và quản lý, Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng, cần chuyển từ phương thức DN đặt hàng đào tạo theo danh sách kỹ năng chung sang đặt hàng dựa trên nhiệm vụ và kết quả công việc. Theo đó, DN cần làm rõ vị trí, nhiệm vụ người lao động sẽ đảm nhận; những năng lực thiết yếu để hoàn thành công việc và các minh chứng năng lực thông qua dự án thực tế, sản phẩm thực hành hoặc quá trình thực tập. Đối với nguồn nhân lực trẻ, cần xác định 4 nhóm năng lực cần thiết gồm: Năng lực chuyên môn và giải quyết vấn đề; năng lực số và sử dụng công nghệ có trách nhiệm; khả năng hợp tác, thích ứng với môi trường thực tế; khả năng học tập liên tục.