Đất nằm trong diện thu hồi: Hiểu đúng quy trình để tránh thiệt thòi

Trong thời gian gần đây, nhiều địa phương đang đẩy nhanh tiến độ triển khai các dự án giao thông, khu đô thị, công trình công cộng và hạ tầng kỹ thuật. Cùng với đó là việc thu hồi đất tại nhiều khu vực để phục vụ giải phóng mặt bằng.

Theo TS. Luật sư Đặng Văn Cường, Trưởng Văn phòng Luật sư Chính Pháp (Hà Nội), pháp luật hiện hành quy định rất rõ về trình tự, thủ tục thu hồi đất nhằm bảo đảm quyền lợi của người sử dụng đất và hạn chế các tranh chấp phát sinh.

Trình tự thủ tục thu hồi đất

Đối với trường hợp thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh; phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng

Đối với trường hợp thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh hoặc phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng, Điều 87 Luật Đất đai năm 2024 quy định quy trình gồm nhiều bước.

Trước hết, cơ quan nhà nước có thẩm quyền phải xây dựng kế hoạch thu hồi đất, tổ chức họp với người dân trong khu vực bị ảnh hưởng và công khai thông báo thu hồi đất.

Tiếp đó, cơ quan chức năng tiến hành điều tra, khảo sát, đo đạc, kiểm đếm hiện trạng đất đai và tài sản trên đất. Trên cơ sở kết quả kiểm đếm, cơ quan có thẩm quyền sẽ xây dựng phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.

Một bước quan trọng là phương án này phải được công khai để lấy ý kiến người dân trước khi được thẩm định và phê duyệt chính thức.

Sau khi phương án được phê duyệt, cơ quan chức năng tổ chức chi trả tiền bồi thường, hỗ trợ, bố trí tái định cư theo quy định trước khi ban hành quyết định thu hồi đất và tổ chức bàn giao mặt bằng.

Theo TS. Luật sư Đặng Văn Cường, đây là quy trình bắt buộc nhằm bảo đảm người dân được biết, được tham gia ý kiến và được bảo đảm quyền lợi trước khi Nhà nước thu hồi đất.

Đối với trường hợp thu hồi đất do vi phạm pháp luật về đất đai

Đối với trường hợp thu hồi đất do vi phạm pháp luật về đất đai theo Điều 81 Luật Đất đai năm 2024, trình tự thực hiện có sự khác biệt.

Khi có kết luận thanh tra, kiểm tra hoặc quyết định xử phạt vi phạm hành chính làm căn cứ thu hồi đất, cơ quan quản lý đất đai sẽ lập hồ sơ trình Chủ tịch UBND có thẩm quyền xem xét. Sau đó, cơ quan chức năng sẽ thông báo thu hồi đất, ban hành quyết định thu hồi và tổ chức thực hiện theo quy định.

Đối với trường hợp thu hồi đất do chấm dứt việc sử dụng đất theo pháp luật, tự nguyện trả lại đất, đất có nguy cơ đe dọa tính mạng con người hoặc không còn khả năng tiếp tục sử dụng.

Ngoài ra, pháp luật cũng quy định trường hợp thu hồi đất do người sử dụng đất tự nguyện trả lại đất, chấm dứt việc sử dụng đất hoặc đất có nguy cơ đe dọa tính mạng con người.

Trong các trường hợp này, việc thu hồi đất được thực hiện trên cơ sở các văn bản pháp lý như quyết định giải thể doanh nghiệp, văn bản trả lại đất, kết luận về nguy cơ sạt lở, ô nhiễm môi trường hoặc các tài liệu có liên quan.

TS. Luật sư Đặng Văn Cường lưu ý, người dân cần theo dõi sát các thông báo từ cơ quan chức năng, tham gia đầy đủ các cuộc họp, kiểm đếm và đóng góp ý kiến đối với phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.

Nếu cho rằng quyền lợi của mình bị ảnh hưởng, người dân hoàn toàn có quyền khiếu nại hoặc khởi kiện theo quy định của Luật Đất đai năm 2024 và Luật Tố tụng hành chính để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.