Đất nằm trong diện thu hồi, người dân cần lưu ý những gì để đảm bảo quyền lợi?

Hà Nội đang bước vào giai đoạn đẩy mạnh quy hoạch, phát triển hạ tầng giao thông, chỉnh trang đô thị và xây dựng các công trình phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Cùng với đó, nhiều khu vực dân cư, nhà ở, đất đai nằm trong diện giải phóng mặt bằng, thu hồi đất để phục vụ các dự án trọng điểm.

Thực tế cho thấy, mỗi khi xuất hiện thông tin quy hoạch hoặc thu hồi đất, không ít người dân băn khoăn về quyền lợi của mình, từ mức bồi thường, hỗ trợ tái định cư cho tới các thủ tục khiếu nại nếu phát sinh vướng mắc.

Trao đổi với phóng viên Chuyên trang Gia đình và Xã hội, TS. Luật sư Đặng Văn Cường, Trưởng Văn phòng Luật sư Chính Pháp (Hà Nội) cho biết, việc Nhà nước thu hồi đất là hoạt động quản lý hành chính được pháp luật quy định chặt chẽ, nhằm phục vụ lợi ích quốc gia, công cộng hoặc phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, việc thu hồi đất chỉ được thực hiện trong những trường hợp luật định và phải bảo đảm đầy đủ quyền, lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất.

Ts.Ls Đặng Văn Cường bày tỏ quan điểm xoay quanh vấn đề trên.

Nhà nước không được thu hồi đất tùy tiện

Theo TS. Đặng Văn Cường, Luật Đất đai năm 2024 quy định rõ các trường hợp Nhà nước được quyền thu hồi đất.

Trong đó, đối với các dự án quốc phòng, an ninh hoặc các dự án phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng, việc thu hồi đất phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo Điều 80 Luật Đất đai năm 2024. Dự án phải thuộc trường hợp được phép thu hồi đất theo quy định của pháp luật, đồng thời phải có quyết định đầu tư hoặc quyết định phê duyệt dự án theo quy định hiện hành.

Ngoài ra, Nhà nước cũng có thể thu hồi đất trong trường hợp người sử dụng đất vi phạm pháp luật về đất đai theo Điều 81 Luật Đất đai năm 2024 hoặc trong các trường hợp chấm dứt việc sử dụng đất, tự nguyện trả lại đất, đất có nguy cơ sạt lở, ô nhiễm hoặc đe dọa tính mạng con người theo Điều 82 của luật này.

"Việc thu hồi đất phải tuân thủ nguyên tắc công khai, minh bạch, khách quan, đúng thẩm quyền, đúng trình tự thủ tục và bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người sử dụng đất", luật sư Đặng Văn Cường nhấn mạnh.

Người dân được hưởng những quyền lợi gì khi bị thu hồi đất?

Một trong những vấn đề được người dân quan tâm nhất là chế độ bồi thường khi đất thuộc diện thu hồi.

Theo TS. Đặng Văn Cường, Điều 91 Luật Đất đai năm 2024 quy định người sử dụng đất đủ điều kiện sẽ được bồi thường bằng đất có cùng mục đích sử dụng với loại đất bị thu hồi.

Trường hợp địa phương không còn quỹ đất phù hợp thì người dân sẽ được bồi thường bằng tiền theo giá đất cụ thể do UBND cấp có thẩm quyền quyết định tại thời điểm phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.

Đáng chú ý, người dân được quyền lựa chọn nhận tiền thay cho đất nếu có nhu cầu. Trong một số trường hợp và khi địa phương có điều kiện về quỹ đất, người bị thu hồi đất còn có thể được xem xét bồi thường bằng loại đất khác với mục đích sử dụng ban đầu.

Ngoài khoản bồi thường, người dân còn được hưởng nhiều chính sách hỗ trợ khác theo Điều 108 và Điều 109 Luật Đất đai năm 2024.

Các khoản hỗ trợ gồm hỗ trợ ổn định đời sống, ổn định sản xuất kinh doanh, hỗ trợ di dời vật nuôi, hỗ trợ đào tạo nghề, chuyển đổi việc làm, hỗ trợ tái định cư và nhiều khoản hỗ trợ khác tùy từng trường hợp cụ thể. Theo luật sư Đặng Văn Cường, đây là những chính sách rất quan trọng nhằm giúp người dân sớm ổn định cuộc sống sau khi bàn giao mặt bằng cho dự án.

Đất nằm trong diện thu hồi, người dân cần lưu ý những gì?

Tái định cư phải bảo đảm nơi ở mới bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ

Đối với các hộ dân phải di chuyển chỗ ở, Luật Đất đai năm 2024 có nhiều quy định mới theo hướng bảo đảm tốt hơn quyền lợi của người dân.

Theo Điều 110 Luật Đất đai năm 2024, việc bố trí tái định cư phải hoàn thành trước khi thu hồi đất ở. Đồng thời, nơi ở mới phải bảo đảm điều kiện sống bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ.

Trường hợp tiền bồi thường không đủ để mua một suất tái định cư tối thiểu, Nhà nước có trách nhiệm hỗ trợ để người dân có được suất tái định cư theo quy định.

Luật sư Đặng Văn Cường cho biết, đối với một số dự án hạ tầng quan trọng như giao thông, thủy lợi, quốc phòng, an ninh hoặc hạ tầng xã hội, người dân có nhu cầu tái định cư tại chỗ còn có thể được xem xét chuyển mục đích sử dụng phần diện tích đất nông nghiệp còn lại sang đất ở theo quy định của pháp luật.

"Quy định này nhằm bảo đảm người dân không chỉ được bồi thường về tài sản mà còn được bảo đảm điều kiện an cư, ổn định lâu dài sau khi thu hồi đất", ông Cường phân tích.

Người dân cần đặc biệt lưu ý trình tự thu hồi đất

Theo TS. Đặng Văn Cường, để tránh bị tác động bởi các thông tin thiếu chính xác hoặc tin đồn trên mạng xã hội, người dân cần nắm rõ trình tự thu hồi đất theo quy định pháp luật.

Đối với các dự án phát triển kinh tế - xã hội, cơ quan chức năng phải thực hiện đầy đủ các bước như công khai kế hoạch thu hồi đất, tổ chức họp dân, ban hành thông báo thu hồi đất, đo đạc kiểm đếm, lập phương án bồi thường, hỗ trợ tái định cư, lấy ý kiến người dân, phê duyệt phương án và tổ chức chi trả trước khi thực hiện thu hồi.

Như vậy, việc thu hồi đất không diễn ra đột ngột mà phải trải qua một quy trình nhiều bước với sự tham gia của người dân trong khu vực bị ảnh hưởng.

Không đồng ý với quyết định thu hồi đất, người dân có quyền khiếu nại hoặc khởi kiện

Một nội dung quan trọng khác được luật sư Đặng Văn Cường lưu ý là quyền bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân.

Theo khoản 1 Điều 237 Luật Đất đai năm 2024, người sử dụng đất có quyền khiếu nại hoặc khởi kiện đối với các quyết định hành chính, hành vi hành chính liên quan đến quản lý đất đai.

Người dân có thể khiếu nại đối với quyết định thu hồi đất, quyết định bồi thường, hỗ trợ, tái định cư hoặc quyết định cưỡng chế thu hồi đất nếu cho rằng quyền lợi của mình bị ảnh hưởng.

Trong trường hợp không đồng ý với kết quả giải quyết khiếu nại hoặc lựa chọn không thực hiện thủ tục khiếu nại, người dân có thể khởi kiện vụ án hành chính tại Tòa án nhân dân có thẩm quyền theo quy định của Luật Tố tụng hành chính.

Theo TS. Đặng Văn Cường, việc pháp luật cho phép người dân khiếu nại và khởi kiện là cơ chế quan trọng nhằm bảo đảm tính minh bạch, khách quan trong quá trình thu hồi đất cũng như bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất.

Trong bối cảnh Hà Nội đang triển khai hàng loạt đồ án quy hoạch và các dự án hạ tầng quy mô lớn, người dân có đất nằm trong khu vực dự kiến thu hồi cần chủ động theo dõi thông tin từ cơ quan chức năng, tìm hiểu kỹ các quy định của Luật Đất đai năm 2024 và các chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Việc nắm rõ quyền và nghĩa vụ của mình sẽ giúp người dân tránh tâm lý hoang mang, đồng thời bảo đảm tốt nhất các quyền lợi hợp pháp khi đất thuộc diện thu hồi để phục vụ các dự án phát triển của Thủ đô.