Đặt văn hóa đúng vị trí trong chiến lược phát triển đất nước

Bà Trần Thu Dung (ngoài cùng bên phải) trong một hoạt động quảng bá văn hóa Việt Nam tại Geneve (Thụy Sỹ). Ảnh: TTXVN phát

Nhân dịp này, phóng viên TTXVN tại Paris đã ghi nhận ý kiến chia sẻ của nhà văn, nhà nghiên cứu văn hóa Trần Thu Dung - một người Việt Nam nhiều năm gắn bó với đời sống văn hóa, nghệ thuật tại Pháp - về những định hướng lớn đối với phát triển văn hóa đất nước trong giai đoạn mới, cũng như vai trò của cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài trong việc lan tỏa văn hóa Việt ra thế giới.

Theo bà Trần Thu Dung, trong tiến trình phát triển của mỗi quốc gia, văn hóa luôn giữ vị trí đặc biệt quan trọng, sánh vai cùng khoa học kỹ thuật. Nếu khoa học kỹ thuật tạo nên sức mạnh vật chất, năng lực sản xuất và khả năng cạnh tranh, thì văn hóa chính là yếu tố mềm mại, uyển chuyển, làm nên chiều sâu tinh thần và giá trị bền vững của xã hội. Một nền văn minh chỉ dựa trên sắt thép, nhà chọc trời, kỹ thuật và thương mại thuần túy sẽ trở nên khô cứng, thiếu sức sống nếu thiếu đi nghệ thuật, âm nhạc, hội họa, không gian xanh và những giá trị nhân văn.

Từ góc nhìn của một người làm công tác nghiên cứu và sáng tác văn hóa ở nước ngoài, bà cho rằng Đại hội XIV cần tiếp tục đặt văn hóa đúng vị trí của nó trong chiến lược phát triển đất nước, coi văn hóa là một trong những trụ cột song hành cùng khoa học kỹ thuật. Theo bà, văn hóa là điểm nhấn tạo nên sức hấp dẫn, giúp con người và xã hội vượt qua những giới hạn khô cứng của vật chất để hướng tới những giá trị nhân bản hơn. Một đất nước muốn thu hút du lịch, đầu tư và nhân tài không thể chỉ dựa vào tăng trưởng kinh tế hay tiến bộ công nghệ, mà cần có một nền văn hóa đủ sâu, đủ đẹp và đủ sức lay động.

Bàn về hội nhập quốc tế, bà Trần Thu Dung nhấn mạnh nguyên tắc hội nhập nhưng không hòa tan. Theo bà, việc tiếp nhận các yếu tố văn hóa bên ngoài như các lễ hội quốc tế hay những hình thức sinh hoạt văn hóa mới cho thấy sự cởi mở và giao lưu tất yếu trong bối cảnh toàn cầu hóa. Tuy nhiên, bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc cần được thực hiện một cách tỉnh táo, có chọn lọc. Văn hóa cần được trân trọng để mọi người chiêm ngưỡng, thụ hưởng và tự hào, chứ không nên bị biến dạng, thương mại hóa hay đánh mất giá trị linh thiêng vốn có. Theo bà, điều quan trọng là bảo tồn đúng mực, giữ được tinh thần và giá trị cốt lõi của di sản.

Chia sẻ kinh nghiệm từ nước Pháp, với tư cách là Chủ tịch Hội Aurore (Ánh Sáng) - một tổ chức hoạt động trong lĩnh vực giao lưu và quảng bá văn hóa - bà Trần Thu Dung cho rằng lan tỏa văn hóa hiệu quả phải bắt đầu từ giáo dục. Ở Pháp, nhiều tu viện, lâu đài cổ đã được cải tạo thành trường học, đại học, vừa bảo tồn di sản, vừa phục vụ cộng đồng. Trường học không chỉ là nơi truyền thụ tri thức mà còn là không gian văn hóa sống động, nơi hình thành nhân cách và nuôi dưỡng niềm tự hào.

Theo bà, trường học đẹp, giáo viên giỏi sẽ tạo nên học sinh giỏi. Học sinh yêu trường, yêu thầy cô sẽ học tốt hơn, trưởng thành hơn và trở thành những công dân có trách nhiệm. Khi đó, giáo dục không chỉ tạo ra nguồn nhân lực chất lượng cao mà còn góp phần trực tiếp vào lan tỏa văn hóa, hình thành những "sứ giả văn hóa" trong xã hội.

Ở bình diện rộng hơn, từ trải nghiệm nhiều năm làm việc với các thiết chế văn hóa tại địa phương ở Pháp, bà Trần Thu Dung đánh giá cao chính sách đưa di sản đến gần công chúng. Việc mở cửa các bảo tàng, công trình văn hóa lớn miễn phí theo định kỳ giúp mọi tầng lớp nhân dân, kể cả người thu nhập thấp, có cơ hội tiếp cận văn hóa. Chính cách làm này góp phần nuôi dưỡng lòng tự hào dân tộc và ý thức gìn giữ di sản. Khi văn hóa trở thành một phần của đời sống thường nhật, mỗi công dân sẽ là một "chiến sĩ văn hóa", góp phần lan tỏa hình ảnh đất nước ra thế giới.

Đề cập đến cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài, trên cương vị Chủ tịch Câu lạc bộ Yêu biển đảo Việt Nam tại Pháp và Phó trưởng Ban liên lạc người Việt Nam tại châu Âu về biển đảo, bà Trần Thu Dung cho rằng những người hoạt động văn hóa, nghệ thuật nơi xa xứ có vai trò đặc biệt trong việc bảo tồn tiếng Việt và lan tỏa văn hóa Việt Nam. Tuy nhiên, do áp lực mưu sinh, rào cản ngôn ngữ và điều kiện hoạt động hạn chế, việc duy trì các hoạt động văn hóa ở nước ngoài không hề dễ dàng. Vì vậy, bà mong Đảng và Nhà nước có những cơ chế, chính sách cụ thể để hỗ trợ, kết nối và khuyến khích đội ngũ văn nghệ sĩ, trí thức Việt kiều tham gia sâu hơn vào sự phát triển văn hóa của đất nước.

Theo bà, xây dựng hình ảnh Việt Nam đẹp qua văn hóa đòi hỏi nguồn lực và sự đầu tư có chọn lọc. Văn hóa ẩm thực là một kênh lan tỏa hiệu quả và dễ tiếp cận, song chỉ là một khía cạnh của văn hóa. Trong khi đó, việc dạy tiếng Việt và truyền bá văn hóa Việt đòi hỏi kinh phí, đội ngũ giáo viên chuyên nghiệp và sự hiểu biết sâu sắc về văn hóa. Dạy tiếng Việt không chỉ là dạy ngôn ngữ, mà còn là truyền tải các giá trị văn hóa gắn với vùng miền, lịch sử và bản sắc dân tộc; mỗi câu chữ đều có thể trở thành phương tiện lan tỏa văn hóa nếu người dạy thực sự am hiểu và tâm huyết.

Từ đó, bà đề xuất cần có chính sách hỗ trợ thiết thực cho việc lan tỏa văn hóa Việt ở nước ngoài, coi đây cũng là một phương thức quảng bá hình ảnh quốc gia và khẳng định chủ quyền thông qua giáo dục, văn hóa và du lịch, trong đó có việc giới thiệu về biển đảo, Hoàng Sa và Trường Sa của Việt Nam. Việc biên soạn sách tiếng Việt hoặc song ngữ cần phù hợp với đặc điểm từng nước, có sự phối hợp chặt chẽ với những người làm văn hóa tại địa bàn. Các trung tâm văn hóa Việt Nam ở nước ngoài cần được đầu tư để thực sự trở thành không gian sinh hoạt chung của cộng đồng, có thư viện, triển lãm và hoạt động giáo dục, thu hút cả người Việt và bạn bè quốc tế.

Cuối cùng, bà Trần Thu Dung bày tỏ kỳ vọng Đại hội XIV sẽ tiếp tục nâng tầm văn hóa, coi văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, là động lực nội sinh cho phát triển bền vững và là sức mạnh mềm quan trọng của quốc gia. Theo bà, chỉ khi văn hóa được đặt đúng vị trí trong chiến lược phát triển, Việt Nam mới có thể xây dựng hình ảnh một đất nước vừa hiện đại, hội nhập sâu rộng, vừa giàu bản sắc, nhân văn và có sức hấp dẫn lâu dài.

Hữu Chiến (TTXVN)