Dấu ấn cải cách và chuyển đổi số của ngành Hải quan

Thúc đẩy dòng chảy xuất nhập khẩu

Đẩy mạnh hoàn thiện thể chế là một trong những điểm sáng của ngành Hải quan 6 tháng đầu năm 2026. Đơn vị đã hoàn thành 13 đề án trình Chính phủ, 38 đề án trình Bộ Tài chính và 72 đề án cấp Cục. Trong đó, nổi bật là hai nghị định quan trọng về địa bàn hoạt động hải quan, phối hợp phòng, chống buôn lậu và xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan đã được Chính phủ ban hành. Bên cạnh đó, Bộ Tài chính đã ban hành các thông tư sửa đổi quy định liên quan đến bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, nghiệp vụ hải quan và hoạt động đại lý làm thủ tục hải quan.

Một dấu ấn đặc biệt của ngành Hải quan trong nửa đầu năm là kết quả cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính vượt kế hoạch đề ra. Thực hiện các nghị quyết của Chính phủ về cải cách thủ tục hành chính và cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh, ngành Hải quan đã cắt giảm 39 thủ tục hành chính, đơn giản hóa 26 thủ tục hành chính, bãi bỏ 2 ngành, nghề kinh doanh có điều kiện và cắt giảm 14 điều kiện kinh doanh.

Hải quan cải cách mạnh mẽ, tạo thuận lợi tối đa cho hoạt động xuất nhập khẩu. Ảnh: HQKV VI

Đồng thời, Cục Hải quan tích cực lấy ý kiến các bộ, ngành, địa phương, cộng đồng doanh nghiệp và các tổ chức liên quan để hoàn thiện dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung Luật Hải quan năm 2014. Đây được xem là bước chuẩn bị quan trọng nhằm xây dựng khuôn khổ pháp lý đáp ứng yêu cầu quản lý trong bối cảnh thương mại điện tử xuyên biên giới, kinh tế số và chuỗi cung ứng toàn cầu phát triển mạnh.

Trao đổi với phóng viên Báo Tài chính - Đầu tư, ông Đậu Anh Tuấn - Phó Tổng Thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đánh giá cao quá trình cải cách của ngành Hải quan trong thời gian qua. “Ngành Hải quan không chỉ dừng ở việc cắt giảm thủ tục hành chính, mà hướng tới thay đổi phương thức quản lý, lấy doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ” - ông Tuấn nói.

Ông Đậu Anh Tuấn cho biết, cộng đồng doanh nghiệp ghi nhận, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung Luật Hải quan đang được cơ quan quản lý lấy ý kiến rộng rãi đã thể hiện tinh thần cầu thị, tiếp thu ý kiến của cộng đồng doanh nghiệp. Nhiều nội dung sửa đổi hướng đến đơn giản hóa thủ tục, tăng tính minh bạch, ứng dụng công nghệ số và giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, phù hợp với yêu cầu cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Cùng với cải cách thể chế, chuyển đổi số tiếp tục trở thành động lực quan trọng thúc đẩy hiện đại hóa quản lý hải quan. Hệ thống VNACCS/VCIS và các hệ thống công nghệ thông tin vệ tinh được vận hành ổn định, bảo đảm thông quan thông suốt 24/7. Trong 6 tháng đầu năm 2026, hơn 11,8 triệu hồ sơ hành chính được tiếp nhận, xử lý trên môi trường điện tử; nhiều hạng mục quan trọng thuộc Đề án 06 cơ bản hoàn thành; chatbot hỗ trợ nghiệp vụ bước đầu phát huy hiệu quả trong hỗ trợ cán bộ hải quan và cộng đồng doanh nghiệp.

Đặc biệt, từ ngày 1/6/2026, Cục Hải quan triển khai thí điểm mô hình thông quan tập trung tại Chi cục Hải quan khu vực III. Sau một tháng vận hành, Đội Thông quan tập trung đã xử lý hơn 45 nghìn tờ khai, thời gian thông quan đối với tờ khai luồng vàng giảm 12 - 19% so với trước khi triển khai. Kết quả này cho thấy hướng đi đúng trong lộ trình xây dựng mô hình xử lý tập trung, chuyên nghiệp và hiện đại, đồng thời tạo tiền đề để mở rộng trong thời gian tới.

Những nỗ lực cải cách của ngành Hải quan đã tạo hiệu ứng tích cực đối với hoạt động xuất nhập khẩu. Trong 6 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của cả nước đạt 549,69 tỷ USD, tăng 27,1% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, xuất khẩu đạt 266,52 tỷ USD, tăng 21%; nhập khẩu đạt 283,17 tỷ USD, tăng 33,4%. Thu ngân sách của ngành Hải quan đạt 264.795 tỷ đồng, tăng hơn 18% so với cùng kỳ năm 2025.

Tăng tốc hoàn thiện thể chế, hải quan số

Những kết quả đạt được trong 6 tháng đầu năm tạo đà vững chắc để ngành Hải quan bước vào giai đoạn tăng tốc thực hiện các mục tiêu cải cách, hiện đại hóa trong nửa cuối năm 2026.

Cục trưởng Cục Hải quan Nguyễn Văn Thọ chia sẻ, toàn ngành sẽ tập trung cao độ cho nhiệm vụ hoàn thiện thể chế, coi đây là nền tảng để triển khai thành công mô hình hải quan số, hải quan thông minh và đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.

Theo đó, nhiệm vụ trọng tâm hàng đầu là tiếp tục hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật về hải quan, trọng tâm là xây dựng Luật sửa đổi, bổ sung Luật Hải quan năm 2014 cùng các nghị định, thông tư hướng dẫn liên quan đến hải quan số, thương mại điện tử xuyên biên giới, kiểm tra chuyên ngành, cửa khẩu thông minh và các mô hình quản lý hải quan hiện đại. Việc hoàn thành đúng tiến độ các văn bản đã tháo gỡ những bất cập trong thực tiễn, tạo hành lang pháp lý đồng bộ cho quá trình chuyển đổi số toàn diện của ngành.

Bên cạnh việc hoàn thiện thể chế, Cục Hải quan tiếp tục thực hiện quyết liệt các giải pháp cải cách thủ tục hành chính theo các phương án đã được Thủ tướng Chính phủ và Bộ Tài chính phê duyệt. Mục tiêu đặt ra là hoàn thành toàn bộ các phương án cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh theo Quyết định số 1848/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ và Quyết định số 2421/QĐ-BTC của Bộ Tài chính, qua đó tiếp tục giảm thời gian thông quan, chi phí tuân thủ và nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp.

Cải cách thủ tục hành chính sẽ tiếp tục được triển khai theo hướng thực chất, lấy hiệu quả phục vụ người dân và doanh nghiệp làm thước đo. Trọng tâm là tái cấu trúc quy trình nghiệp vụ trên nền tảng dữ liệu số, tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu với các bộ, ngành để giảm tối đa việc doanh nghiệp phải cung cấp lại thông tin đã có trong các cơ sở dữ liệu quốc gia.

Một nhiệm vụ trọng tâm khác được ngành Hải quan xác định là đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị. Thay vì chỉ ứng dụng công nghệ trong từng khâu nghiệp vụ, ngành đang hướng tới xây dựng hệ sinh thái hải quan số đồng bộ, kết nối xuyên suốt từ tiếp nhận hồ sơ, quản lý rủi ro, giám sát hàng hóa, kiểm tra sau thông quan đến quản trị điều hành.

Trong thời gian tới, Cục Hải quan sẽ tập trung triển khai hệ thống công nghệ thông tin thực hiện hải quan số; dự án mở rộng Cổng thông tin một cửa quốc gia và kết nối Cơ chế một cửa ASEAN giai đoạn 3; hoàn thiện các hệ thống thuộc Đề án 06. Đồng thời, mở rộng ứng dụng trí tuệ nhân tạo, phân tích dữ liệu lớn và chatbot trong hỗ trợ nghiệp vụ, phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Song song với chuyển đổi số, việc đổi mới phương thức quản lý tại cửa khẩu tiếp tục được đẩy nhanh. Ngành Hải quan đang tập trung hoàn thiện Đề án thống nhất giao cơ quan hải quan thực hiện kiểm tra chuyên ngành đối với hàng hóa xuất nhập khẩu và phương tiện vận tải xuất nhập cảnh tại cửa khẩu. Khi được triển khai, đề án sẽ khắc phục tình trạng chồng chéo trong kiểm tra chuyên ngành, rút ngắn thời gian thông quan, giảm chi phí logistics và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.