Dấu ấn lịch sử qua những bảo vật trên đất Lam Kinh

Những “trang sử” trên đá

Trong hệ thống bia đá tại Lam Kinh, bia Vĩnh Lăng có vị trí đặc biệt. Bia dựng năm 1433, sau khi vua Lê Thái Tổ qua đời. Văn bia do Nguyễn Trãi phụng thảo, ghi lại thân thế, sự nghiệp và công lao của Lê Lợi - người lãnh đạo cuộc khởi nghĩa Lam Sơn, mở đầu triều Lê sơ.

Bia được làm bằng đá nguyên khối, đặt trên lưng rùa đá, trán bia chạm hình rồng. Nội dung văn bia cung cấp những thông tin quan trọng về thân thế, sự nghiệp và công đức của Lê Thái Tổ, là nguồn tư liệu có giá trị trong nghiên cứu lịch sử và nghệ thuật văn bia thời Lê.

Bia Vĩnh Lăng - bảo vật quốc gia gắn với lăng mộ vua Lê Thái Tổ tại Lam Kinh.

Cùng với Bia Vĩnh Lăng, 4 bảo vật quốc gia khác tại Lam Kinh gồm bia Chiêu Lăng ghi lại thân thế sự nghiệp vua Lê Thánh Tông; bia Dụ Lăng ghi lại thân thế sự nghiệp vua Lê Hiến Tông; bia Kính Lăng ghi lại thân thế sự nghiệp vua Lê Túc Tông và bia Khôn Nguyên Chí Đức ghi lại thân thế sự nghiệp Hoàng Thái hậu Ngô Thị Ngọc Dao.

Theo ông Hồ Hà Hải, Trưởng phòng Quản lý Di tích lịch sử Lam Kinh, các khu lăng mộ của vua, hoàng hậu triều Lê sơ đều được dựng bia để ghi lại thân thế, sự nghiệp và công đức. Những tấm bia vì thế vừa có giá trị tư liệu, vừa thể hiện nghệ thuật văn bia và điêu khắc thời Lê.

Giá trị của văn bia còn thể hiện ở chất liệu, hình thức dựng bia, đế rùa, trán bia và các họa tiết trang trí. Những hình tượng rồng cùng các mô típ chạm khắc cung cấp thêm tư liệu nghiên cứu mỹ thuật, điêu khắc thời Lê sơ.

Những đường nét chạm khắc trên bia góp phần thể hiện giá trị nghệ thuật của các bảo vật thời Lê sơ.

Việc các văn bia được đặt trong không gian gắn với lăng mộ và cảnh quan Lam Kinh cũng tạo nên giá trị riêng, giúp người xem tiếp cận hiện vật trong chính không gian lịch sử đã hình thành nên nó.

Gìn giữ những giá trị trên đá

Trải qua hàng trăm năm, những tấm bia đá chịu tác động của thời tiết, môi trường và hoạt động tham quan. Vì vậy, bảo tồn các bảo vật quốc gia không chỉ là hạn chế sự xuống cấp của hiện vật mà còn phải giữ được thông tin, đường nét và không gian lịch sử gắn với chúng.

Tại Lam Kinh, công tác bảo vệ và phát huy giá trị bảo vật được gắn với hoạt động tham quan, thuyết minh. Theo ông Hồ Hà Hải, tại 5 điểm có bảo vật quốc gia, đơn vị quản lý bố trí hệ thống bảo vệ, giám sát và thuyết minh, giúp du khách hiểu rõ hơn nội dung văn bia và những dấu mốc lịch sử gắn với vùng đất Lam Sơn.

Công nghệ số được ứng dụng tại Khu di tích, giúp du khách quét mã QR để nghe thuyết minh và chủ động khám phá giá trị lịch sử của các bảo vật quốc gia.

Đối với du khách, việc trực tiếp đứng trước những tấm bia đã tồn tại nhiều thế kỷ mang lại một cách tiếp cận lịch sử khác với việc chỉ tìm hiểu qua sách vở. Những dòng chữ cổ, chất liệu đá, hoa văn chạm khắc và không gian lăng mộ khiến câu chuyện về Lê Lợi, về cuộc khởi nghĩa Lam Sơn và các vị vua triều Lê sơ trở nên cụ thể, gần gũi hơn.

Những tấm bia cổ tại Lam Kinh là điểm đến được du khách quan tâm khi tìm hiểu lịch sử, văn hóa triều Lê sơ.

Ông Nguyễn Lương Bằng, phường Đông Sơn, tỉnh Thanh Hóa, chia sẻ: Khi đến Lam Kinh, được trực tiếp nhìn những tấm bia và nghe giới thiệu về thân thế, sự nghiệp của các vị vua, tôi nhận ra lịch sử thực sự gần gũi. Những hiện vật tồn tại qua nhiều thế kỷ vẫn giúp hậu thế hiểu thêm về câu chuyện của cha ông.

Gần sáu thế kỷ đã trôi qua kể từ khi Bia Vĩnh Lăng được dựng lên. Những dòng chữ khắc trên đá vẫn là những “trang sử” đặc biệt, giúp các nhà nghiên cứu tiếp tục tìm hiểu, giúp người làm di tích có trách nhiệm gìn giữ và giúp công chúng hiểu và thêm trân trọng lịch sử.

Những bảo vật trên đất Lam Kinh không chỉ lưu giữ câu chuyện về một vương triều, qua từng nét khắc, những tấm bia còn lưu giữ dấu ấn của con người, sự kiện và những giá trị văn hóa của một giai đoạn lịch sử, góp phần kết nối di sản với đời sống hôm nay và trao truyền cho các thế hệ mai sau.