Dấu ấn người lãnh đạo tiền bối Hoàng Văn Thụ trên quê hương Việt Bắc

Từ người học trò yêu nước đến nhà lãnh đạo cấp cao của Đảng

Đồng chí Hoàng Văn Thụ sinh ngày 4/11/1909 trong một gia đình nông dân dân tộc Tày ở làng Phạc Lạn, tổng Nhân Lý, châu Văn Uyên (nay là xã Hoàng Văn Thụ, tỉnh Lạng Sơn). Năm 1923, ông theo học Trường Pháp - Việt ở thị xã Lạng Sơn. Những năm 1925 - 1926, ông tham gia phong trào học sinh đấu tranh đòi thả cụ Phan Bội Châu, để tang cụ Phan Chu Trinh và cùng bạn học lập nhóm thanh niên yêu nước ngay trong trường.

Chân dung đồng chí Hoàng Văn Thụ. Ảnh tư liệu

Năm 1928, ông sang Trung Quốc và gia nhập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên do lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc sáng lập. Tháng 12/1929, tại Long Châu, ông cùng các đồng chí Hoàng Đình Giong, Hoàng Văn Nọn được kết nạp vào Đông Dương Cộng sản Đảng, khi vừa tròn 20 tuổi. Cuối năm 1934 - đầu năm 1935, ông giúp Ban Chỉ huy ở ngoài của Đảng chuẩn bị Đại hội đại biểu lần thứ nhất.

Những bước trưởng thành tiếp theo của ông gắn với những thời điểm gian khó nhất của Đảng. Tháng 4/1938, ông được cử vào Xứ ủy Bắc Kỳ; ngày 8/9/1939, được Trung ương cử làm Bí thư Xứ ủy Bắc Kỳ - trọng trách ông đảm nhiệm đến tháng 11/1940. Tại Hội nghị Trung ương lần thứ bảy (tháng 11/1940, Đình Bảng, Bắc Ninh), ông được bầu vào Ban Thường vụ Trung ương lâm thời. Tháng 5/1941, ông dự Hội nghị Trung ương lần thứ tám do lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc chủ trì tại Pác Bó (nay thuộc xã Trường Hà, tỉnh Cao Bằng), được bầu làm Ủy viên Ban Thường vụ Trung ương, phụ trách công tác vận động quần chúng và binh vận. 

Những cống hiến lớn cho Đảng và cách mạng

Đồng chí Hoàng Văn Thụ có công đặt nền móng tổ chức Đảng ở nhiều địa phương vùng Việt Bắc. Giữa năm 1933, tại Thụy Hùng (Văn Uyên), ông lập chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên của tỉnh Lạng Sơn và trực tiếp làm Bí thư. Ngày 25/9/1936, ông thành lập chi bộ Đảng đầu tiên ở Bắc Sơn tại làng Mỏ Tát, xã Vũ Lăng; ngày 11/4/1938, lập chi bộ đầu tiên ở Tràng Định. Ông cũng góp phần củng cố cơ sở đảng ở Thái Nguyên, Hà Nội, Hà Đông, Vĩnh Yên, Quảng Ninh, Hải Dương.

Di tích lịch sử lán Khuổi Nặm, xã Trường Hà – nơi diễn ra Hội nghị Trung ương 8 (tháng 5/1941) mà đồng chí Hoàng Văn Thụ tham dự.

Với Cao Bằng, ông có mối gắn bó từ những ngày đầu. Năm 1935, ông mở các lớp huấn luyện bí mật ở Lũng Nghịu (Trung Quốc), đào tạo cán bộ cho Lạng Sơn và Cao Bằng. Đầu năm 1937, ông về Thông Nông công tác, góp ý kiến với Tỉnh ủy về xây dựng Đảng, lãnh đạo quần chúng đấu tranh và trực tiếp mở lớp huấn luyện, tạo lớp cán bộ nòng cốt cho phong trào cách mạng của tỉnh.

Trên cương vị Bí thư Xứ ủy Bắc Kỳ, ông lãnh đạo Xứ ủy chuyển hướng hoạt động vào bí mật trong bối cảnh thực dân Pháp tăng cường khủng bố sau khi chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ; phổ biến, chỉ đạo thực hiện các nghị quyết của Trung ương; củng cố tổ chức Đảng, thành lập các liên tỉnh ủy, xây dựng cơ sở cách mạng ở các địa phương. Những chỉ đạo ấy góp phần giữ vững hệ thống tổ chức Đảng ở Bắc Kỳ trong những năm bị địch đàn áp gắt gao.

Ông cũng có đóng góp quan trọng trong xây dựng lực lượng vũ trang và mặt trận dân tộc thống nhất. Sau khởi nghĩa Bắc Sơn (27/9/1940), ông đề xuất duy trì Đội du kích Bắc Sơn làm nòng cốt cho lực lượng vũ trang sau này; tại Hội nghị Trung ương 7, ông được giao chỉ đạo xây dựng căn cứ Bắc Sơn - Võ Nhai. Cuối năm 1940, ông sang Trung Quốc gặp lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc, nhận chỉ thị chuẩn bị cho Hội nghị Trung ương 8. Cuối tháng 2/1941, ông gặp Ban Chỉ huy Đội du kích Bắc Sơn tại Khuổi Nọi (Vũ Lễ), đồng chí Lương Văn Tri được cử làm Chỉ huy trưởng Cứu quốc quân. Tại Hội nghị Trung ương 8 đặt nhiệm vụ giải phóng dân tộc lên hàng đầu và quyết định thành lập Mặt trận Việt Minh (19/5/1941), trong đó, đồng chí Hoàng Văn Thụ đã góp phần xây dựng chủ trương về Mặt trận Việt Minh.

Nhà báo, nhà thơ cách mạng và khí phách người cộng sản

Song song với công tác tổ chức, đồng chí Hoàng Văn Thụ dùng ngòi bút làm vũ khí đấu tranh. Ở Long Châu, ông thường xuyên viết bài và có thời gian làm chủ bút tờ Tranh đấu. Năm 1939, ông đề xuất thành lập báo Giải phóng - cơ quan tuyên truyền của Xứ ủy Bắc Kỳ, trực tiếp phụ trách và viết bài với bút danh “Lý”. Ông còn chỉ đạo báo Cờ giải phóng, Tạp chí Cộng sản; dịch và viết nhiều bài về chủ nghĩa Mác - Lê-nin và phong trào cộng sản quốc tế.

Khu tưởng niệm Hoàng Văn Thụ là địa điểm thu hút du khách tại tỉnh Lạng Sơn.

Ngày 25/8/1943, trên đường từ đền Voi Phục đến cơ sở ở ngõ Nam Diệm, khu Tám Mái (Hà Nội), ông bị mật thám Pháp bắt. Bị giam ở nhà tù Hỏa Lò, chịu nhiều đòn tra tấn, ông không khuất phục. Ngày 21/12/1943, thực dân Pháp đưa ông ra xét xử, kết án tử hình. Trong ngục tối, ông viết bài thơ “Nhắn bạn” gửi đồng chí, đồng bào, nhắn nhủ giữ trọn lòng trung kiên với cách mạng. Những vần thơ ra đời trước cái chết là minh chứng cho bản lĩnh, niềm tin của người cộng sản và góp vào dòng thơ ca cách mạng Việt Nam trước Cách mạng Tháng Tám năm 1945.

Ngày 24/5/1944, thực dân Pháp đưa ông ra trường bắn Tương Mai (Hà Nội). Trước giờ hành hình, ông hô vang khẩu hiệu ủng hộ Đảng Cộng sản Đông Dương, Đảng Cộng sản Pháp, Liên bang Xô viết và đòi độc lập cho Việt Nam. Theo tư liệu của Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, ngay trước kẻ thù, ông vẫn khẳng định niềm tin cuối cùng cách mạng sẽ giành thắng lợi.

Ghi nhận những cống hiến ấy, trong báo cáo chính trị tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ II của Đảng (1951), Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nêu tên ông trong số những đồng chí đem xương máu vun tưới cho cây cách mạng. Trong tác phẩm “Đạo đức cách mạng” (1958), Người tiếp tục nhắc tới các đồng chí Trần Phú, Ngô Gia Tự, Hoàng Văn Thụ và nhiều đồng chí khác đã “vì dân, vì Đảng mà oanh liệt hy sinh”.

Cuộc đời chưa tròn 35 năm của đồng chí Hoàng Văn Thụ để lại nhiều bài học còn nguyên giá trị: lòng trung thành tuyệt đối với Đảng, với Tổ quốc; phương pháp bám dân, dựa vào dân để xây dựng tổ chức Đảng và lực lượng cách mạng từ cơ sở; tinh thần dám nghĩ, dám đề xuất ở những thời điểm bước ngoặt, như đề nghị giữ Đội du kích Bắc Sơn hay lập báo Giải phóng; khí tiết kiên trung trước kẻ thù. Với Cao Bằng - nơi đồng chí Hoàng Văn Thụ từng về gây dựng đội ngũ cán bộ và dự Hội nghị Trung ương 8 lịch sử - học tập tấm gương đồng chí là động lực để mỗi cán bộ, đảng viên giữ vững bản lĩnh, gần dân, sát cơ sở, góp phần xây dựng quê hương ngày càng phát triển.