Dấu ấn phân cấp trách nhiệm và đồng hành của địa phương trong Kỳ thi tốt nghiệp THPT

Ông Thái Văn Thành - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An cùng Đoàn công tác động viên thí sinh Trường THPT Huỳnh Thúc Kháng trước buổi thi đầu tiên. Ảnh: Hồ Lài

Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 tại Nghệ An đã khép lại an toàn, nghiêm túc với gần 43.000 thí sinh dự thi tại 71 Điểm thi trên toàn tỉnh. Đây không chỉ là kỳ thi có quy mô lớn nhất từ trước đến nay của địa phương mà còn là năm đầu tiên được tổ chức trong bối cảnh thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Từ thực tiễn tổ chức kỳ thi, nhiều bài học về phân cấp trách nhiệm, phát huy tính chủ động của cơ sở và sự phối hợp liên ngành đã được kiểm chứng rõ nét.

Công tác chỉ đạo xuyên suốt

Năm 2026 là kỳ thi đặc biệt khi Bộ Giáo dục và Đào tạo điều chỉnh lịch thi sớm hơn gần ba tuần so với các năm trước, đồng thời tăng cường các giải pháp phòng chống gian lận công nghệ cao. Trong bối cảnh đó, việc vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp đặt ra yêu cầu mới về tổ chức, phối hợp và phân công trách nhiệm.

Ngay từ đầu tháng 4, Ban Chỉ đạo kỳ thi cấp tỉnh đã được kiện toàn, phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng thành viên. Song song với đó, tại các xã có điểm thi, chính quyền địa phương thành lập các tổ công tác, trực tiếp tham gia bảo đảm an ninh trật tự, hỗ trợ thí sinh và xử lý các tình huống phát sinh.

Ông Thái Văn Thành - Phó Chủ tịch UBND tỉnh, Trưởng ban chỉ đạo thi tốt nghiệp THPT tại tỉnh Nghệ An kiểm tra công tác tổ chức thi tại Trường THPT Nam Đàn 2.

Trong các đợt kiểm tra trước Kỳ thi, ông Thái Văn Thành, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An, Trưởng Ban Chỉ đạo kỳ thi cấp tỉnh, liên tục nhấn mạnh yêu cầu kiểm soát chặt chẽ nguy cơ gian lận bằng thiết bị công nghệ cao.

"Tất cả các khâu đều phải được kiểm soát từ sớm, từ xa. Nếu để xảy ra tình trạng thí sinh sử dụng thiết bị công nghệ cao trong phòng thi, hậu quả sẽ rất nghiêm trọng đối với tính khách quan của kỳ thi", ông Thành nhấn mạnh.

Theo ông Nguyễn Văn Khoa, Giám đốc Sở GD&ĐT Nghệ An, với tính chất quan trọng của Kỳ thi, ngành Giáo dục tỉnh đã chủ động tham mưu UBND tỉnh ban hành các kế hoạch chỉ đạo từ sớm, thành lập Ban Chỉ đạo kỳ thi cấp tỉnh và các ban chỉ đạo tại những địa phương có đặt Điểm thi.

Giám thị phổ biến quy chế thi cho thí sinh tại Điểm thi Trường Phổ thông DTNT THPT số 2 Nghệ An. Ảnh: Hồ Lài

Thực tế cho thấy mô hình "tỉnh chỉ đạo, xã trực tiếp tổ chức thực hiện" đã phát huy hiệu quả khi nhiều vấn đề được giải quyết ngay từ cơ sở. Tại xã Thiên Nhẫn, nơi đặt điểm thi Trường THPT Nam Đàn 2 với hơn 140 thí sinh tự do là quân nhân, chính quyền địa phương đã phối hợp với nhà trường xây dựng phương án riêng để đón tiếp, hướng dẫn và hỗ trợ nhóm thí sinh đặc thù này.

Tại các Điểm thi có đông thí sinh như THPT Huỳnh Thúc Kháng, THPT Hà Huy Tập, THPT Lê Viết Thuật, Ban chỉ đạo thi cấp phường phối hợp với nhà trường rà soát toàn bộ cơ sở vật chất trong và ngoài phòng thi. Nhà trường cũng phối hợp chặt chẽ với lực lượng công an, y tế và chính quyền địa phương xây dựng các phương án đảm bảo an ninh trật tự, an toàn giao thông, phòng chống cháy nổ và xử lý các tình huống phát sinh trong quá trình diễn ra kỳ thi.

Khi trách nhiệm được trao tận cơ sở

Nếu như trước đây vai trò của chính quyền cấp cơ sở trong kỳ thi chủ yếu dừng ở hỗ trợ hành chính thì năm nay, trách nhiệm được giao cụ thể hơn và được thể hiện rõ qua các hoạt động đồng hành cùng thí sinh.

Vượt gần 200 km từ xã biên giới Nhôn Mai xuống thành phố để động viên con, trong suốt 3 buổi thi, chị Lô Thị Lợi luôn đợi ngoài cổng Trường Phổ thông Trung học Dân tộc nội trú tỉnh Nghệ An. Chị chia sẻ: "Trong cả khóa học của con, xã tôi chỉ có một học sinh đỗ vào Trường THPT Dân tộc Nội trú tỉnh. Gia đình khó khăn, nhiều năm nay cháu phải tự lập xa nhà. Tôi chỉ mong con bình tĩnh, tự tin làm bài thật tốt để thực hiện ước mơ trở thành giáo viên".

Để giảm bớt khó khăn cho phụ huynh và học sinh, Trường THPT Dân tộc Nội trú tỉnh Nghệ An đã bố trí ký túc xá miễn phí trong những ngày thi. Đồng thời phối hợp với phường Vinh Phú, liên hệ các cơ sở lưu trú lân cận để phụ huynh, thí sinh được hỗ trợ giá thuê phòng ưu đãi.

Ông Thái Văn Thành - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An động viên thí sinh Trường Phổ thông Trung học Dân tộc nội trú tỉnh. Ảnh: Hồ Lài

Tại các xã vùng cao biên giới của Nghệ An như Tương Dương, Mường Xén, Quế Phong, nhiều học sinh dân tộc thiểu số vẫn phải thuê trọ xa nhà để ôn tập và dự thi. Trong căn phòng trọ nhỏ chưa đầy 15m², em Xồng Và Pó, học sinh Trường THPT Quế Phong cho biết, em là người dân tộc Mông ở xã Tri Lễ, nhà cách xa trường hơn 40km. "Điều em lo nhất là bố mẹ không thể xuống cùng mình trong những ngày quan trọng này. Nhưng em luôn cố gắng để có kết quả tốt, sau này giúp đỡ gia đình. Thật may là thầy cô, nhà trường luôn đồng hành, chăm lo cho em và các bạn rất nhiều", Pó chia sẻ.

Theo ông Nguyễn Hồng Tư, Phó Hiệu trưởng Trường THPT Quế Phong, năm học vừa qua nhà trường có hơn 600 học sinh lớp 12, phần lớn là con em đồng bào Thái, Mông, Khơ Mú đến từ các bản làng xa xôi giáp biên giới. "Trong suốt ba năm học THPT và hơn một tháng ôn thi, nhiều em ở bán trú hoặc thuê trọ gần trường. Điều kiện kinh tế khó khăn, đường sá xa xôi nên hầu như không có phụ huynh nào có thể xuống trung tâm để chăm sóc con trong những ngày thi", ông Tư cho biết.

Đoàn thanh niên Đồn Biên phòng Hạnh Dịch tiếp sức sĩ tử tại Điểm thi Trường THPT Quế Phong (Nghệ An). Ảnh: NTCC

Từ thực tế đó, chương trình tiếp sức mùa thi tại Trường THPT Quế Phong tiếp tục được triển khai với sự tham gia của nhiều lực lượng địa phương. Năm nay, khi chính quyền hai cấp đi vào hoạt động, sự phối hợp của cấp xã càng rõ nét hơn trong việc huy động nguồn lực xã hội hóa hỗ trợ thí sinh.

Lo ngại thời tiết nắng nóng ảnh hưởng đến sức khỏe học sinh, nhà trường cùng các nhà hảo tâm tổ chức chương trình "Bữa cơm nghĩa tình" với hàng trăm suất ăn miễn phí mỗi ngày. Các đội phản ứng nhanh cũng được thành lập, sẵn sàng hỗ trợ thí sinh trong các tình huống khẩn cấp.

Tương tự, tại Điểm thi Trường THPT Kỳ Sơn, Đoàn Thanh niên xã Mường Xén (Nghệ An) tổ chức phát nước, nấu 400 suất cơm phát đến tận tay các sĩ tử và phụ huynh.

"Công tác chuẩn bị được triển khai sớm, từ tổ chức các cuộc họp, kiểm tra, rà soát cơ sở vật chất đến xây dựng các phương án bảo đảm an toàn cho kỳ thi. Qua ba ngày thi, thời tiết thuận lợi cùng sự phối hợp chặt chẽ của các ngành công an, y tế, điện lực và các tổ chức đoàn thể đã góp phần giúp Kỳ thi diễn ra an toàn, nghiêm túc, đúng quy chế", đại diện Sở GD&ĐT Nghệ An thông tin sau Kỳ thi.

Kinh nghiệm cho những mùa thi tiếp theo

Theo thống kê của Sở GD&ĐT Nghệ An, tại Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026, toàn tỉnh chỉ ghi nhận một trường hợp vi phạm quy chế do mang điện thoại vào khu vực thi. Đây được xem là kết quả tích cực trong bối cảnh nguy cơ gian lận bằng thiết bị công nghệ cao ngày càng gia tăng.

Thí sinh kiểm tra niêm phong túi đựng đề thi trước khi bóc đề. Ảnh: Hồ Lài

Ông Nguyễn Văn Khoa, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An, cho rằng một trong những kinh nghiệm quan trọng nhất của Kỳ thi năm nay là đề cao trách nhiệm người đứng đầu ở tất cả các khâu tổ chức.

"Không ai được phép chủ quan hay làm việc theo kinh nghiệm. Nếu xảy ra sai sót, người đứng đầu phải chịu trách nhiệm trước hết”, ông Nguyễn Văn Khoa nhấn mạnh. Giám đốc Sở GD&ĐT Nghệ An cũng khẳng định cá nhân ông sẽ chịu trách nhiệm trước lãnh đạo tỉnh nếu xảy ra sơ suất trong công tác tổ chức Kỳ thi, đồng thời yêu cầu các đơn vị không đùn đẩy trách nhiệm cho giáo viên hoặc phụ huynh học sinh.

Bên cạnh công tác tổ chức Kỳ thi, ngành Giáo dục Nghệ An cũng đổi mới quản lý chuyên môn theo hướng đồng hành, hỗ trợ nhà trường thay vì chỉ kiểm tra, giám sát. Các kỳ thi thử quy mô toàn tỉnh, ngân hàng câu hỏi chung và việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong dạy học, ôn tập đã giúp học sinh tiếp cận sớm với cấu trúc đề thi mới.

Đội tình nguyện mùa thi chúc mừng thí sinh hoàn thành buổi thi tại Trường THPT Hà Huy Tập, Nghệ An. Ảnh: Hồ Lài