Dấu ấn quân y trên bản đồ ghép tạng Việt Nam

Theo Trung tướng, GS, TS, Nhà giáo Nhân dân Phạm Gia Khánh, nguyên Giám đốc Học viện Quân y, Chủ tịch Hội Ghép tạng Việt Nam, mốc đột phá đầu tiên trong ghép tạng ở Việt Nam là ghép thận. Năm 1990, vấn đề ghép thận ở Việt Nam trở nên cấp bách do nhu cầu ghép quá lớn. Thời điểm đó, ghép thận vô cùng khó khăn, bởi đất nước vừa thoát khỏi thời kỳ bao cấp; hạ tầng lạc hậu, trang thiết bị y tế thiếu thốn và lỗi thời. Song do tính cấp thiết của ghép thận, tháng 2-1991, Bộ Y tế ra quyết định thành lập Hội đồng chuyên môn và Ban chỉ đạo ghép thận Quốc gia gồm các chuyên gia y học hàng đầu đất nước.

Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 thực hiện ca ghép tim từ người hiến chết não, tháng 3-2026. Ảnh: MAI HƯƠNG

Học viện Quân y trở thành trung tâm đầu tiên tổ chức ghép thận ở Việt Nam. Học viện đã cử một kíp gồm 11 cán bộ sang Cuba học ghép thận trong 6 tháng, đồng thời chủ trì đề tài nghiên cứu độc lập cấp quốc gia về ghép thận với sự tham gia của một số bệnh viện lớn trong cả nước. Nhờ sự chuẩn bị chu đáo, kỹ càng với sự giúp đỡ của một số chuyên gia nước ngoài và sự tham gia của các chuyên gia y học đầu ngành trong nước, ngày 4-6-1992, ca ghép thận từ người cho sống đầu tiên ở Việt Nam đã thực hiện thành công tại Bệnh viện Quân y 103 (Học viện Quân y). Đây là mốc son đánh dấu sự tiến bộ quan trọng của y học nước nhà, đồng thời đặt nền móng cho sự phát triển ghép tạng Việt Nam.

Sau ghép thận 10 năm, Học viện Quân y đặt vấn đề ghép gan trên người. Vì ghép gan ở thời điểm này vô cùng phức tạp, khó khăn về cơ sở hạ tầng, trang thiết bị, rất tốn kém và sự đồng thuận của xã hội chưa cao. Trước yêu cầu cấp bách, khi Học viện Quân y thông qua đề cương ghép gan, các ý kiến chuyên gia rất ủng hộ và với sự giải trình thuyết phục, cùng tầm nhìn chiến lược của Bộ trưởng Bộ Y tế, quyết định ghép gan đã được phê duyệt.

Mặc dù sức ép tâm lý rất lớn, song với sự giúp đỡ của các chuyên gia Nhật Bản và quá trình chuẩn bị kỹ lưỡng của Học viện, ca ghép gan đầu tiên ở Việt Nam đã thực hiện thành công ngày 31-1-2004. Với thành tích đặc biệt xuất sắc này, cụm công trình ghép thận và ghép gan của Học viện Quân y đã nhận được Giải thưởng Hồ Chí Minh, giải thưởng cao nhất về khoa học và công nghệ.

Sau ghép thận và ghép gan, ngành quân y tiếp tục đặt dấu mốc đột phá cho ghép tim (tháng 6-2010) với ca ghép tim từ người cho chết não, kỹ thuật đầu tiên được thực hiện tại Học viện Quân y. Tiếp đó, Học viện tiến hành nghiên cứu ghép phổi qua các đề tài cấp Bộ và cấp Nhà nước; bứt phá vượt lên thực hiện ca ghép phổi thành công đầu tiên ở trong nước vào tháng 2-2017; mở đường để các bệnh viện khác cùng thực hiện...

Từ những ca ghép thận đầu tiên đến những ca ghép tim, ghép gan, ghép đa tạng có độ phức tạp cao được thực hiện thường quy ngày nay, mỗi bước tiến đều ghi dấu trí tuệ, bản lĩnh và tinh thần cống hiến của đội ngũ thầy thuốc chiến sĩ. Các cơ sở ghép tạng trọng điểm như Bệnh viện Quân y 103 (Học viện Quân y), Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 trở thành những trung tâm y khoa hàng đầu, góp phần nâng tầm vị thế của y học Việt Nam trong khu vực và thế giới.