Dấu ấn Việt Nam trong kiến tạo không gian mạng toàn cầu an toàn

Chủ tịch nước Lương Cường chủ trì lễ đón, hội đàm với Tổng Thư ký LHQ Antonio Guterres thăm chính thức Việt Nam từ ngày 24 đến 25-10-2025.

Việt Nam chủ động góp sức kiến tạo “luật chơi chung”

Sự ra đời của “Công ước Hà Nội” diễn ra trong bối cảnh thế giới đang chứng kiến sự leo thang đáng lo ngại của tội phạm mạng - một dạng thách thức an ninh phi truyền thống có tốc độ lan truyền nhanh, mức độ tinh vi cao và hệ quả ngày càng sâu rộng.

Nếu trước đây, tội phạm mạng thường gắn với những nhóm hacker nhỏ lẻ, hoạt động rời rạc, thì ngày nay, nhiều tổ chức tội phạm đã vận hành như những “doanh nghiệp” xuyên biên giới, nhắm tới hạ tầng trọng yếu của các quốc gia: Tài chính, năng lượng, dữ liệu cá nhân, an ninh quốc gia và cả niềm tin xã hội.

Không gian mạng vì thế trở thành “mặt trận mới” của an ninh toàn cầu. Những vụ tấn công đánh cắp dữ liệu, mã độc tống tiền, chiếm quyền điều khiển hệ thống, lừa đảo trực tuyến, giả mạo danh tính… không chỉ gây thiệt hại vật chất mà còn khoét sâu rạn nứt niềm tin, làm suy giảm động lực chuyển đổi số, tác động trực tiếp tới đời sống người dân và vận hành của nền kinh tế.

Theo các báo cáo của LHQ, mỗi ngày trên toàn cầu xảy ra hàng triệu vụ tấn công mạng. Giai đoạn 2021-2024, khu vực Đông Á và Đông Nam Á phải đối mặt với tỷ lệ tội phạm mạng gia tăng, gây thiệt hại ước tính hơn 37 tỷ USD. Trên quy mô toàn cầu, thiệt hại do tội phạm mạng gây ra lên tới hàng nghìn tỷ USD mỗi năm. Trong khi đó, hành lang pháp lý quốc tế lại thiếu đồng bộ, cơ chế phối hợp liên quốc gia vẫn còn nhiều khoảng trống, tạo điều kiện cho các nhóm tội phạm lợi dụng “kẽ hở thẩm quyền” để ẩn mình và dịch chuyển địa bàn hoạt động.

Thực tiễn đó đặt ra một yêu cầu rất rõ ràng: Không một quốc gia nào có thể đơn độc giải quyết tội phạm mạng. Đây là bài toán không biên giới và lời giải bắt buộc phải là hợp tác quốc tế - có cơ chế chia sẻ thông tin, có chuẩn mực xử lý chứng cứ điện tử, có phối hợp tư pháp, có hỗ trợ kỹ thuật và nâng cao năng lực, có tiếng nói chung về trách nhiệm, đạo đức và tính thượng tôn pháp luật trong không gian số.

Từ yêu cầu của thực tiễn, năm 2019, Đại hội đồng LHQ đã thông qua nghị quyết khởi xướng tiến trình xây dựng một công ước quốc tế toàn diện về chống tội phạm mạng. Đó là quá trình đàm phán khó khăn kéo dài 5 năm, bởi đây là lĩnh vực nhạy cảm, gắn với chủ quyền, an ninh, quyền con người, lợi ích phát triển và cách tiếp cận khác nhau của nhiều nhóm quốc gia. Việc đạt được đồng thuận vì vậy càng có ý nghĩa quan trọng, thể hiện quyết tâm của cộng đồng quốc tế trước một mối đe dọa chung.

Chủ tịch nước Lương Cường đón tiếp Tổng Thư ký LHQ António Guterres tại Lễ mở ký và Hội nghị cấp cao Công ước của LHQ về chống tội phạm mạng, tháng 10-2025.

Ngày 24-12-2024, Đại hội đồng LHQ chính thức thông qua toàn văn Công ước. Công ước gồm 9 chương, 71 điều khoản, đánh dấu sự ra đời của khuôn khổ pháp lý toàn cầu đầu tiên về hợp tác phòng, chống tội phạm mạng trong khuôn khổ LHQ. Văn kiện không chỉ tập trung vào việc xác định hành vi phạm tội và cơ chế xử lý, mà còn đặt nền tảng cho các phương thức hợp tác tư pháp hiện đại, điều chỉnh các phương thức điều tra hình sự truyền thống để phù hợp môi trường công nghệ thông tin và truyền thông, tăng cường chia sẻ và sử dụng chứng cứ điện tử, hỗ trợ kỹ thuật, xây dựng năng lực, đồng thời đề cao nguyên tắc bảo đảm quyền con người và tôn trọng chủ quyền quốc gia.

Trong dòng chảy chung ấy, Việt Nam được nhìn nhận như một quốc gia chủ động, tích cực và có trách nhiệm. Việt Nam không chỉ thực thi nghiêm túc các cam kết quốc tế, mà còn tham gia đóng góp thực chất để thúc đẩy một văn kiện dung hòa, khả thi, cân bằng giữa đấu tranh phòng, chống tội phạm mạng và bảo đảm các nguyên tắc nền tảng của luật pháp quốc tế.

Điều đáng nói là “Công ước Hà Nội” không chỉ là kết quả của nỗ lực đàm phán đa phương, mà còn là sự ghi nhận của cộng đồng quốc tế đối với vai trò, uy tín và bản lĩnh của Việt Nam trong xử lý các vấn đề toàn cầu. Nhiều chuyên gia cho rằng, việc LHQ lựa chọn Việt Nam, cụ thể là Hà Nội, làm nơi mở ký đã khẳng định rõ vị thế của Việt Nam như một đối tác tin cậy trong các cơ chế hợp tác đa phương.

Chủ tịch nước Lương Cường phát biểu khai mạc Lễ mở ký và Hội nghị cấp cao Công ước của LHQ về chống tội phạm mạng, tháng 10-2025.

Ở góc nhìn chuyên môn, ông Trần Anh Tuấn, Trưởng ban Tư vấn pháp luật và Thông tin truyền thông, Viện Kinh tế và Pháp luật quốc tế nhận định: “Công ước Hà Nội” khẳng định vị thế của Việt Nam trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc - kỷ nguyên mà chúng ta tự tin tham gia xây dựng luật pháp quốc tế, đóng góp vào hòa bình, an ninh và phát triển bền vững.

Tuy nhiên, như nhiều ý kiến nhấn mạnh, thông qua công ước mới chỉ là thành công bước đầu. Vấn đề quyết định nằm ở việc thực thi: Các quốc gia có cùng thiện chí hợp tác hay không, có đủ quyết tâm chuyển cam kết thành hành động hay không, có khả năng thu hẹp những “khoảng trống” phối hợp trong thực tế hay không. Luật sư Nguyễn Xuân Dũng (Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội) cho rằng, thách thức lớn của giai đoạn tiếp theo là làm thế nào để hợp tác trở thành thực chất, hiệu quả, liên tục; với Việt Nam, cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, hệ thống pháp luật, đồng thời, nâng cao năng lực để phối hợp sâu hơn với các đối tác quốc tế trong cuộc chiến không khoan nhượng với tội phạm mạng.

Nhìn rộng hơn, “Công ước Hà Nội” còn gửi đi một thông điệp sâu sắc: Trong thế giới số, chủ quyền quốc gia được khẳng định không chỉ bằng biên giới địa lý, mà còn bằng năng lực bảo vệ dữ liệu, bảo vệ hệ thống, bảo vệ người dân trước các rủi ro trực tuyến. Xây dựng không gian mạng an toàn vì vậy là điều kiện tiên quyết để phát triển nhanh và bền vững, là nền tảng để chuyển đổi số không bị đứt gãy bởi những cú sốc tội phạm mạng.

Tổng Thư ký LHQ António Guterres tại Lễ mở ký và Hội nghị cấp cao Công ước của LHQ về chống tội phạm mạng, tháng 10-2025.

Với hơn 78,4 triệu người sử dụng Internet (khoảng 80% dân số) và hơn 72 triệu người dùng mạng xã hội, Việt Nam đang bước vào giai đoạn tăng tốc của kinh tế số, chính phủ số và xã hội số. Song cùng với cơ hội, rủi ro cũng gia tăng. Năm 2024, lực lượng chức năng phát hiện hơn 6.000 vụ việc liên quan đến lừa đảo trực tuyến, thiệt hại khoảng 12.000 tỷ đồng. Những con số đó nhắc nhở rằng cuộc chiến chống tội phạm mạng không phải câu chuyện xa xôi của các cường quốc công nghệ, mà là vấn đề sát sườn, liên quan trực tiếp tới an ninh, tài sản, danh dự, quyền lợi và hạnh phúc của người dân.

Trong ý nghĩa ấy, “Công ước Hà Nội” vừa là niềm tự hào, vừa là lời nhắc về trách nhiệm. Tự hào vì Việt Nam được cộng đồng quốc tế ghi nhận và tin tưởng. Trách nhiệm vì từ dấu mốc này, Việt Nam càng cần đi đầu trong triển khai hiệu quả, hoàn thiện pháp luật trong nước, nâng cao năng lực thực thi, tăng cường truyền thông giáo dục để người dân có kỹ năng tự bảo vệ trên không gian mạng, góp phần hiện thực hóa mục tiêu chung: Công nghệ phải phục vụ con người và phát triển phải đặt con người ở trung tâm.

Hà Nội - điểm hẹn toàn cầu trong kỷ nguyên số

Nếu “Công ước Hà Nội” là dấu ấn của Việt Nam trong kiến tạo luật chơi chung, thì việc Thủ đô Hà Nội trở thành nơi mở ký công ước lại khẳng định một chiều kích khác: Vai trò của Hà Nội như một “điểm hẹn” của đối thoại, kết nối và đồng thuận quốc tế.

Chủ tịch nước Lương Cường tại Lễ mở ký và Hội nghị cấp cao Công ước của LHQ về chống tội phạm mạng, tháng 10-2025.

Không phải ngẫu nhiên LHQ lựa chọn Hà Nội. Thủ đô Việt Nam nhiều năm qua đã được nhìn nhận như biểu tượng của hòa bình, ổn định, hiếu khách và hội nhập. Hà Nội hội tụ những yếu tố cần thiết để tổ chức một sự kiện tầm vóc quốc tế: Năng lực điều phối - tổ chức chuyên nghiệp, môi trường chính trị - xã hội ổn định, sự tôn trọng dành cho luật pháp quốc tế và tinh thần hợp tác rộng mở.

Quan trọng hơn, Hà Nội mang trong mình một “bản sắc ngoại giao” của Việt Nam: Mềm dẻo, kiên định, chân thành và cầu thị. Ở Hà Nội, đối thoại được đề cao, khác biệt được tôn trọng và đồng thuận được vun đắp trên nền tảng lợi ích chung. Đó là tinh thần rất phù hợp với chủ nghĩa đa phương mà LHQ theo đuổi.

Lễ mở ký và Hội nghị cấp cao Công ước tại Trung tâm Hội nghị Quốc gia với chủ đề “Chống tội phạm mạng, chia sẻ trách nhiệm, hướng tới tương lai” là minh chứng sinh động. Sự kiện có sự tham dự của lãnh đạo, đại diện cấp cao khoảng 110 quốc gia và nhiều tổ chức quốc tế; trong đó 60 nước cử đại diện ký Công ước. Những con số ấy không chỉ phản ánh sức hút của một văn kiện pháp lý quan trọng, mà còn cho thấy Hà Nội đã trở thành không gian gặp gỡ đáng tin cậy của cộng đồng quốc tế trong xử lý vấn đề chung.

Tổng Thư ký LHQ António Guterres phát biểu tại Phiên khai mạc cấp cao Lễ mở ký Công ước Hà Nội, tháng 10-2025

Trong khuôn khổ sự kiện, thông điệp về đoàn kết quốc tế và thượng tôn pháp luật được nhấn mạnh. Phát biểu chào mừng, Chủ tịch nước Lương Cường khẳng định, đây là sự kiện mang ý nghĩa lịch sử, khởi đầu cho kỷ nguyên hợp tác toàn cầu về không gian mạng. Chủ tịch nước nhấn mạnh: Không gian mạng vừa là không gian mới của phát triển, vừa là mặt trận mới của an ninh toàn cầu, nơi cơ hội và thách thức đan xen; vì thế, tiến bộ công nghệ phải song hành với đạo đức và trách nhiệm.

Theo Chủ tịch nước, Công ước Hà Nội gửi đi ba thông điệp rõ ràng: Khẳng định cam kết bảo đảm an toàn, an ninh trong không gian mạng trên cơ sở luật pháp quốc tế; đề cao tinh thần chia sẻ, đồng hành và hỗ trợ lẫn nhau; nhấn mạnh mục tiêu cao nhất là vì người dân, để công nghệ phục vụ đời sống và không ai bị bỏ lại phía sau trong tiến trình số hóa.

Về phía LHQ, Tổng Thư ký Antonio Guterres bày tỏ vinh dự được tham dự sự kiện mang tính lịch sử, cảm ơn Việt Nam vì vai trò tiên phong và năng lực tổ chức mang tầm vóc quốc tế. Ông đánh giá Công ước Hà Nội là hiệp ước tư pháp hình sự toàn cầu đầu tiên sau hơn hai thập kỷ, tạo khuôn khổ pháp lý chung để các quốc gia phối hợp chống tội phạm mạng. Tổng Thư ký cũng kêu gọi các nước sớm phê chuẩn và thực thi Công ước, biến cam kết thành hành động cụ thể, đồng thời khẳng định LHQ sẽ đồng hành, hỗ trợ các nước thông qua các cơ quan chuyên môn.

Chủ tịch nước Lương Cường, Tổng Thư ký LHQ và lãnh đạo, đại diện các nước tham dự Lễ mở ký Công ước của LHQ về chống tội phạm mạng, tháng 10-2025.

Những phát biểu đó cho thấy Hà Nội không chỉ là nơi “đặt bút ký”, mà là nơi khởi phát một tinh thần hợp tác - tinh thần của sự đồng thuận trong một thế giới còn nhiều khác biệt. Trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị gay gắt, quan điểm về an ninh mạng giữa các nhóm quốc gia đôi khi còn khác nhau, việc vẫn đạt được đồng thuận về một công ước toàn cầu là điều đáng trân trọng. Và việc đồng thuận ấy được khởi đầu tại Hà Nội càng làm nổi bật hình ảnh Thủ đô Việt Nam như biểu tượng của đối thoại.

Ở góc độ ngoại giao, nhiều ý kiến đánh giá đây là thắng lợi của đối ngoại đa phương Việt Nam. Thứ trưởng Ngoại giao Đặng Hoàng Giang nhấn mạnh, việc vận động thành công để LHQ lựa chọn Hà Nội làm địa điểm mở ký và để Công ước mang tên “Công ước Hà Nội” là dấu ấn quan trọng, thể hiện bản lĩnh, uy tín và năng lực dẫn dắt của Việt Nam trong môi trường quốc tế đầy biến động.

Bà Pauline Tamesis, Điều phối viên thường trú của LHQ tại Việt Nam chia sẻ, sự kiện phản ánh vai trò lãnh đạo, tầm nhìn chiến lược và cam kết mạnh mẽ của Việt Nam đối với chủ nghĩa đa phương, với LHQ là trung tâm. Ông Artur Liukmanov, Giám đốc Vụ An ninh thông tin quốc tế thuộc Bộ Ngoại giao Nga nhận định, Việt Nam hoàn toàn xứng đáng được lựa chọn làm nơi tổ chức lễ mở ký Công ước đầu tiên của LHQ về phòng, chống tội phạm mạng sau hơn 20 năm.

Tiết mục văn nghệ chào mừng Lễ mở ký Công ước Hà Nội, tháng 10-2025.

Đáng chú ý, Đại sứ Palestine tại Việt Nam Saadi Salama, Trưởng đoàn Ngoại giao tại Việt Nam khẳng định, việc LHQ chọn Hà Nội thể hiện niềm tin của cộng đồng quốc tế đối với Việt Nam - một quốc gia ổn định, có uy tín trong hợp tác đa phương. Theo Đại sứ, “Công ước Hà Nội” là hiệp ước toàn cầu đầu tiên mang tên Thủ đô Việt Nam, đánh dấu dấu ấn quan trọng của Việt Nam trên bản đồ hợp tác quốc tế, đồng thời khẳng định Việt Nam là thành viên có trách nhiệm của LHQ, luôn chủ động thúc đẩy hợp tác quốc tế vì hòa bình, an ninh và phát triển bền vững.

Với Hà Nội, dấu ấn ấy còn có ý nghĩa lâu dài: Thủ đô không chỉ là trung tâm chính trị - hành chính quốc gia, mà đang từng bước khẳng định vai trò trung tâm kết nối của một Việt Nam hội nhập sâu rộng. Từ các hội nghị, diễn đàn, sự kiện quốc tế, Hà Nội đang được nhận diện như một đô thị năng động, đổi mới, kết nối - một thành phố có thể truyền cảm hứng về hòa bình, hợp tác và phát triển bền vững trong thế giới nhiều biến động.

Trong bức tranh đó, “Công ước Hà Nội” tạo nên một điểm nhấn đặc biệt. Bởi giá trị của công ước không dừng ở văn bản. Một công ước chỉ thật sự sống khi được thực thi, khi trở thành công cụ bảo vệ con người, bảo vệ niềm tin, bảo vệ động lực phát triển. Và Hà Nội - nơi mở đầu cho hành trình ấy - sẽ mãi là biểu tượng của một khát vọng: Khát vọng về một không gian mạng an toàn, nhân văn, công bằng, nơi công nghệ được đặt dưới sự dẫn dắt của luật pháp, đạo đức và trách nhiệm.

Tiết mục văn nghệ chào mừng Lễ mở ký Công ước Hà Nội, tháng 10-2025.

Từ niềm tự hào của “Công ước Hà Nội”, có thể nhìn thấy rõ hơn dáng hình của Việt Nam trong kỷ nguyên số: Một quốc gia độc lập, tự chủ, hội nhập sâu rộng, sẵn sàng gánh vác trách nhiệm và đóng góp cho các chuẩn mực chung của thế giới. Cũng từ Hà Nội, có thể nghe rõ hơn nhịp bước của một Thủ đô đang vươn tầm: Điểm hẹn của đối thoại, nơi đồng thuận được khơi mở, nơi các quốc gia cùng nhau đặt nền móng cho tương lai số an toàn, bền vững vì con người.

Hoàng Châu