Dấu mốc mở ra không gian phát triển mới trong quan hệ Việt - Nhật

Tổng Bí thư Tô Lâm tiếp Chủ tịch đảng Dân chủ Tự do (LDP), Thủ tướng Nhật Bản Ishiba Shigeru thăm chính thức Việt Nam (Hà Nội, 27/4/2025). Ảnh tư liệu: Thống Nhất/TTXVN

Đây là chuyến thăm đầu tiên trong lịch sử của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Việt Nam đến Nhật Bản, là dấu mốc lịch sử mở ra giai đoạn phát triển mới với tầm vóc mới của quan hệ hai nước. Chuyến thăm góp phần làm sâu sắc và thực chất hơn nữa quan hệ Việt Nam-Nhật Bản trên tất cả các kênh Đảng, Nhà nước, Quốc hội và nhân dân, đồng thời tạo đột phá cho hợp tác hai nước trên các lĩnh vực kinh tế, tài chính, khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo, giáo dục-đào tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, đa dạng hóa chuỗi cung ứng…, góp phần củng cố môi trường hòa bình, ổn định phục vụ phát triển của mỗi nước.

Việt Nam - Nhật Bản: hơn 5 thập kỷ gắn bó, tin cậy

Sợi dây gắn kết giữa Việt Nam và Nhật Bản, hai quốc gia cùng nằm ở châu Á, đã được dệt lên dựa trên những giá trị văn hóa tương đồng, những lợi ích chung lâu dài mà hai nước cùng chia sẻ, và tình cảm chân thành, tốt đẹp giữa nhân dân hai nước. Kể từ khi Việt Nam và Nhật Bản chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao vào ngày 21/9/1973, trên chặng đường hơn nửa thế kỷ đồng hành và hợp tác, hai nước không chỉ là những đối tác chiến lược tin cậy, hiệu quả mà còn là những người bạn chân thành và tôn trọng lẫn nhau.

Trong hơn 50 năm qua, Việt Nam và Nhật Bản đã cùng nhau đưa mối quan hệ song phương bước lên những nấc thang mới đáng tự hào. Khuôn khổ quan hệ giữa hai nước đã liên tục được nâng cấp, từ "Đối tác tin cậy, ổn định lâu dài" (năm 2002) lên "Quan hệ đối tác chiến lược vì hòa bình và thịnh vượng ở châu Á" (năm 2009), "Đối tác chiến lược sâu rộng vì hòa bình và thịnh vượng ở châu Á" (năm 2014), "Đối tác chiến lược toàn diện vì hòa bình và thịnh vượng tại châu Á và trên thế giới" (tháng 11/2023).

Việc nâng cấp quan hệ thành "Đối tác chiến lược toàn diện vì hòa bình và thịnh vượng tại châu Á và trên thế giới" đã phản ánh mức độ tin cậy chính trị cao và sự chín muồi của quan hệ Việt Nam-Nhật Bản, mở ra thời kỳ hợp tác phát triển mới thực chất và hiệu quả hơn nữa trên mọi lĩnh vực, đáp ứng mong muốn, nhu cầu và lợi ích của nhân dân hai nước, góp phần vào hòa bình, ổn định, phát triển và thịnh vượng tại khu vực và trên thế giới.

Thủ tướng Lê Minh Hưng chủ trì Lễ đón Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae thăm chính thức Việt Nam từ ngày 1 - 3/5/2026. Ảnh: Dương Giang/TTXVN

Thời gian qua, quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam-Nhật Bản phát triển toàn diện, thực chất, hiệu quả trên tất cả các kênh Đảng, Chính phủ, Quốc hội và giao lưu nhân dân, trong hợp tác giữa các bộ, ngành, địa phương và trên mọi lĩnh vực. Tin cậy chính trị ngày càng được củng cố và hai bên tiếp tục chia sẻ nhiều lợi ích chiến lược chung.

Hai bên duy trì thường xuyên các cuộc tiếp xúc, giao lưu các cấp với sự tin cậy chính trị cao. Nổi bật gần đây là: Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm hội đàm trực tuyến cấp cao với Chủ tịch Đảng Dân chủ Tự do, Thủ tướng Nhật Bản Kishida Fumio (ngày 3/9/2024); Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn thăm chính thức Nhật Bản (tháng 12/2024); Thủ tướng Lê Minh Hưng tham dự Hội nghị thượng đỉnh trực tuyến Cộng đồng phát thải ròng bằng 0 khu vực châu Á (AZEC) mở rộng về tự chủ năng lượng do Thủ tướng Takaichi chủ trì (ngày 15/4/2026); Thủ tướng Takaichi Sanae, Chủ tịch đảng LDP, điện đàm với Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm (ngày 13/4/2026); Thủ tướng Takaichi Sanae thăm chính thức Việt Nam (tháng 5/2026)…

Đặc biệt, chuyến thăm chính thức Việt Nam của Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae tháng 5/2026 vừa qua đã tạo động lực mới cho hợp tác song phương trên nhiều lĩnh vực như khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh và chuyển đổi số, năng lượng, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI) và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Lãnh đạo cấp cao hai nước thống nhất xác định khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là trụ cột mới trong quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện.

Hai bên cũng duy trì và nâng cấp nhiều cơ chế hợp tác đối thoại thực chất, như: Ủy ban Hợp tác Việt Nam-Nhật Bản do hai Bộ trưởng Ngoại giao làm đồng Chủ tịch (từ năm 2007); Ủy ban hỗn hợp về thương mại, năng lượng và công nghiệp (từ năm 2015); Sáng kiến chung Việt Nam-Nhật Bản; Đối thoại Nông nghiệp cấp Bộ trưởng (từ năm 2014); Đối thoại Đối tác chiến lược Việt Nam-Nhật Bản về ngoại giao-an ninh-quốc phòng cấp Thứ trưởng ngoại giao (từ năm 2010), sau được nâng cấp lên Đối thoại 2+2 cấp Thứ trưởng Ngoại giao và Quốc phòng (từ tháng 12/2025); Đối thoại Chính sách quốc phòng Việt Nam-Nhật Bản cấp Thứ trưởng (từ năm 2012); Đối thoại An ninh cấp Thứ trưởng (từ năm 2013); Đối thoại về an ninh biển.

Trong khuôn khổ chuyến thăm chính thức Nhật Bản, chiều 4/12/2024, tại Hoàng Cung ở thủ đô Tokyo, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và Phu nhân hội kiến Nhà vua Naruhito và Hoàng hậu Masako. Ảnh tư liệu: Doãn Tấn/TTXVN

Về hợp tác kinh tế, Nhật Bản tiếp tục là đối tác hàng đầu của Việt Nam, là đối tác lớn nhất về hợp tác ODA (viện trợ phát triển chính thức) và lao động, là nhà đầu tư đứng thứ ba, và đứng thứ tư về thương mại và du lịch. Kim ngạch thương mại song phương đạt khoảng 52 tỷ USD năm 2025, tăng 11% so với cùng kỳ năm 2024; 8 tháng năm 2026 đạt 33,7 tỷ USD, tăng 27% so với năm 2025. Hai nước đặt mục tiêu kim ngạch thương mại đạt 60 tỷ USD vào năm 2030.

Về đầu tư, tính đến tháng 7/2026, Nhật Bản có 5.800 dự án có hiệu lực tại Việt Nam với tổng mức đầu tư đạt 80,4 tỷ USD, đứng thứ 3/154 quốc gia và vùng lãnh thổ có đầu tư tại Việt Nam (sau Hàn Quốc, Singapore).

Hợp tác trên các lĩnh vực mới như chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, năng lượng tái tạo... đạt nhiều tiến triển. Nhật Bản có thế mạnh về công nghệ tiên tiến, quản trị hiện đại, công nghiệp bán dẫn, AI, năng lượng sạch và tài chính xanh, đồng thời đối mặt với tình trạng thiếu hụt lao động. Trong khi đó, Việt Nam có nền kinh tế năng động, lực lượng lao động trẻ, nguồn nhân lực chất lượng ngày càng được nâng cao và tinh thần đổi mới sáng tạo mạnh mẽ. Những lợi thế bổ trợ này mở ra nhiều cơ hội để hai nước tăng cường hợp tác trong thời gian tới.

Hợp tác về nguồn nhân lực, địa phương, giao lưu nhân dân mật thiết và hiệu quả, tiếp tục là điểm sáng trong quan hệ song phương. Hiện nay, Việt Nam và Nhật Bản đã có hơn 100 cặp quan hệ hợp tác địa phương. Riêng trong năm 2026, hơn 10 lễ hội quy mô lớn đã được tổ chức tại hai nước, góp phần tăng cường hiểu biết, giao lưu văn hóa và tình cảm hữu nghị giữa nhân dân hai bên. Cộng đồng người Việt Nam tại Nhật Bản có gần 700.000 người, trong đó tỷ lệ trí thức, lao động chất lượng cao ngày càng tăng, hiện đang có khoảng 7.000 kỹ sư làm trong lĩnh vực công nghệ thông tin (IT) của Việt Nam tại Nhật Bản.

Tạo động lực làm sâu sắc, thực chất hơn quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam-Nhật Bản

Trong bối cảnh quan hệ Việt Nam-Nhật Bản đang ở giai đoạn phát triển tốt đẹp nhất từ trước đến nay, chuyến thăm chính thức Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Phu nhân cùng đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Thủ tướng Phạm Minh Chính đón, hội đàm với Thủ tướng Nhật Bản Ishiba Shigeru thăm chính thức Việt Nam (Hà Nội, 28/4/2025). Ảnh tư liệu: Dương Giang/TTXVN

Đây là chuyến thăm đầu tiên trong lịch sử của một đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Việt Nam đến Nhật Bản; là chuyến thăm đầu tiên sau 11 năm của Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam và sau 3 năm của Chủ tịch nước Việt Nam đến Nhật Bản. Chuyến thăm còn có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh Việt Nam và Nhật Bản đều vừa có Ban lãnh đạo mới, đang tích cực thực hiện các mục tiêu phát triển và tăng trưởng. Chuyến thăm là dấu mốc lịch sử mở ra giai đoạn phát triển mới với tầm vóc mới của quan hệ hai nước. Chuyến thăm thể hiện sự coi trọng của Việt Nam đối với Nhật Bản, tiếp tục coi Nhật Bản là một trong những đối tác chiến lược toàn diện quan trọng hàng đầu và lâu dài.

Dự kiến trong khuôn khổ chuyến thăm, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm sẽ dự lễ đón chính thức, hội kiến Nhà vua Naruhito, hội đàm với Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae, hội kiến Chủ tịch Thượng viện và Chủ tịch Hạ viện Nhật Bản, phát biểu chính sách tại Quốc hội, thăm tỉnh Kanagawa cũng như có các hoạt động đối ngoại quan trọng khác.

Theo Người Phát ngôn Bộ Ngoại giao Phạm Thu Hằng, chuyến thăm nhằm củng cố quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện giữa Việt Nam và Nhật Bản; trong đó, chú trọng thúc đẩy hợp tác thực chất và toàn diện trên tất cả các lĩnh vực hợp tác trụ cột của hai nước như: hợp tác chính trị (với độ tin cậy chính trị cao), kinh tế, đầu tư, thương mại.

Bên cạnh đó, lãnh đạo hai nước sẽ cùng nhau trao đổi về các biện pháp mở rộng và làm sâu rộng hơn những lĩnh vực hợp tác mới như đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, nhân lực chất lượng cao, cũng như lĩnh vực hợp tác thường xuyên của hai nước là giáo dục đào tạo và lao động. Đây là những lĩnh vực mà Nhật Bản có nhiều kinh nghiệm, có thế mạnh và Việt Nam có nhu cầu và cũng là những nội dung mà hai bên còn nhiều dư địa phát triển; hai bên sẽ tập trung ưu tiên phát triển những lĩnh vực này trong thời gian tới.

Người Phát ngôn Bộ Ngoại giao Phạm Thu Hằng cho biết, chuyến thăm được kỳ vọng sẽ tạo động lực mạnh mẽ để chuyển hóa những thỏa thuận, cam kết đạt được giữa lãnh đạo cấp cao hai nước cũng như hai nước ở nhiều cấp khác nhau sang một giai đoạn triển khai sâu rộng và hiệu quả, đóng góp tích cực vào mục tiêu phát triển, tăng trưởng của cả hai nước; đóng góp cho hòa bình, hợp tác, phát triển ở khu vực cũng như trên thế giới.

Đại biểu tham dự lễ khánh thành Làng văn hóa Việt – Nhật tại Long An (15/12/2024). Ảnh: Đức Hạnh/TTXVN

Trong khi đó, Đại sứ Việt Nam tại Nhật Bản Phạm Quang Hiệu cho biết, chuyến thăm diễn ra vào thời điểm cả hai nước đang đứng trước những yêu cầu phát triển mới. Việt Nam đang đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hướng tới hai mục tiêu phát triển 100 năm vào năm 2030 và năm 2045. Nhật Bản cũng đang thúc đẩy những động lực tăng trưởng mới, gắn phát triển kinh tế với khoa học-công nghệ, nâng cao sức mạnh quốc gia và khôi phục vị thế dẫn đầu trong các lĩnh vực kinh tế, công nghệ then chốt. Vì thế, thông điệp xuyên suốt của chuyến thăm lần này là cùng định vị và xác lập khuôn khổ hợp tác ở tầm cao mới; mở ra không gian phát triển trên từng lĩnh vực chiến lược với tầm nhìn dài hạn; cùng tạo ra giá trị để người dân được thụ hưởng những thành quả đó.

Đánh giá về chuyến thăm chính thức Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm lần này, Đại sứ Nhật Bản tại Việt Nam Ito Naoki cho rằng chuyến thăm có ý nghĩa hết sức quan trọng, góp phần thúc đẩy hơn nữa quan hệ hữu nghị và hợp tác giữa Nhật Bản và Việt Nam trong khuôn khổ quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện vì hòa bình và thịnh vượng ở châu Á và trên thế giới. Chuyến thăm Nhật Bản lần này của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm diễn ra tiếp ngay sau chuyến thăm Việt Nam của Thủ tướng Takaichi Sanae vào tháng 5/2026 vừa qua, cho thấy sự coi trọng quan hệ song phương của lãnh đạo cấp cao hai nước.

Phía Nhật Bản hết sức coi trọng chuyến thăm lần này. Đặc biệt, việc Tổng Bí thư Tô Lâm thăm Nhật Bản ngay trong năm đầu tiên của nhiệm kỳ 5 năm sau khi được bầu giữ chức Tổng Bí thư tại Đại hội Đảng năm nay cho thấy Đảng Cộng sản Việt Nam rất coi trọng quan hệ với Nhật Bản. Chuyến thăm sẽ là cơ hội để đưa quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện giữa Nhật Bản và Việt Nam lên một tầm cao mới.

Đại sứ Ito Naoki cho biết, trong chuyến thăm lần này, hai bên sẽ tập trung vào 3 lĩnh vực hợp tác lớn, gồm: Tăng cường hợp tác, cùng đóng góp vào việc duy trì hòa bình và ổn định của khu vực; Tiếp tục thúc đẩy hợp tác trong các lĩnh vực an ninh kinh tế, củng cố chuỗi cung ứng và đổi mới sáng tạo với các lĩnh vực ưu tiên hợp tác trong thời gian tới là trí tuệ nhân tạo (AI), chất bán dẫn, chuyển đổi số (DX), chuyển đổi xanh (GX), khoáng sản quan trọng và an ninh lương thực, nông nghiệp; Tăng cường giao lưu nhân dân và giao lưu văn hóa.

Sản xuất hàng may mặc xuất khẩu tại Công ty STX Việt Nam (Nhật Bản) tại KCN Tân Kim (Tây Ninh). Ảnh: Huy Hùng/TTXVN

Có thể thấy rõ, trên nền tảng vững chắc của tin cậy chính trị và hợp tác tích cực trong mọi lĩnh vực, quan hệ Việt Nam-Nhật Bản đang chuyển sang một giai đoạn hợp tác có chiều sâu chiến lược hơn, chuyến thăm chính thức Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm lần này sẽ góp phần xác lập khuôn khổ hợp tác song phương ở tầm cao mới; mở ra không gian phát triển trên từng lĩnh vực chiến lược với tầm nhìn dài hạn; đưa quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam-Nhật Bản trở thành hành trang vững chắc để hai nước vững bước trên chặng đường hiện thực hóa các mục tiêu, khát vọng phát triển.