Dầu Nga - Thước đo mới của rủi ro nguồn cung toàn cầu

Các khách hàng châu Á, đặc biệt là Trung Quốc và Ấn Độ, gia tăng mua dầu Nga để bù đắp rủi ro từ Trung Đông. (Ảnh: AFP)

Nửa đầu năm 2026 cho thấy thị trường năng lượng toàn cầu mong manh hơn bao giờ hết. Xung đột giữa Mỹ và Iran, căng thẳng tại eo biển Hormuz, các cuộc tấn công trên Biển Đỏ và sự thay đổi trong dòng chảy dầu Nga đã tạo nên một trong những đợt biến động giá dầu mạnh nhất trong nhiều năm qua. Trong bối cảnh đó, giá dầu thô Nga trở thành chỉ số phản ánh mức độ lo ngại của thị trường về nguy cơ gián đoạn nguồn cung.

Thị trường phản ứng trước hết với rủi ro địa chính trị thay vì lượng dầu thực sự bị thiếu hụt. Chỉ cần nguy cơ Hormuz bị phong tỏa, hoặc tàu chở dầu bị tấn công, cũng đủ khiến giá dầu tăng mạnh, do nhà giao dịch phải định giá thêm "phần bù rủi ro". Khi căng thẳng hạ nhiệt, giá nhanh chóng điều chỉnh, cho thấy tâm lý thị trường đóng vai trò rất lớn.

Eo biển Hormuz là tuyến vận chuyển năng lượng quan trọng nhất thế giới, trong khi Biển Đỏ là hành lang thương mại kết nối châu Âu và châu Á. Khi hai điểm nghẽn này cùng chịu sức ép, chi phí vận chuyển, bảo hiểm hàng hải và thời gian giao hàng đều tăng mạnh, buộc nhiều tàu phải đổi tuyến. Điều này khiến chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu trở nên kém hiệu quả và đẩy giá dầu lên cao.

Trong bối cảnh đó, dầu Nga nổi lên như nguồn cung thay thế quan trọng. Các khách hàng châu Á, đặc biệt là Trung Quốc và Ấn Độ, gia tăng mua dầu Nga để bù đắp rủi ro từ Trung Đông. Khoảng chênh lệch giữa dầu Urals của Nga và dầu Brent thu hẹp đáng kể, phản ánh nhu cầu tăng và vị thế của Nga được cải thiện trên thị trường quốc tế.

Biến động giá dầu năm 2026 cũng cho thấy thị trường không còn chỉ phụ thuộc vào yếu tố cung - cầu truyền thống. Các sự kiện quân sự, rủi ro vận tải biển, bảo hiểm tàu và kỳ vọng của nhà đầu tư đều có thể khiến giá thay đổi nhanh chóng. Những cú sốc này tạo ra các chu kỳ tăng - giảm mạnh chỉ trong vài ngày hoặc vài tuần, thay vì diễn biến ổn định như trước.

Đối với doanh nghiệp và nhà đầu tư, bài học lớn là cần theo dõi đồng thời nhiều chỉ báo: tình hình an ninh tại Hormuz và Biển Đỏ, sản lượng của OPEC+, xuất khẩu dầu Nga, diễn biến tồn kho dầu và chi phí vận tải biển. Chỉ một thay đổi ở một trong các mắt xích này cũng có thể kéo theo biến động lớn của giá dầu toàn cầu.

Dù giá dầu Nga được hưởng lợi trong giai đoạn căng thẳng, triển vọng dài hạn vẫn phụ thuộc vào diễn biến địa chính trị. Nếu các tuyến vận tải được khôi phục và nguy cơ xung đột giảm, phần bù rủi ro sẽ thu hẹp, kéo giá dầu xuống. Ngược lại, nếu các cuộc tấn công tiếp diễn hoặc Hormuz tiếp tục bị gián đoạn, dầu Nga có thể duy trì mức giá cao nhờ nhu cầu thay thế từ châu Á và nguồn cung toàn cầu bị thắt chặt.

Nhìn rộng hơn, năm 2026 đánh dấu sự thay đổi trong cách thị trường định giá dầu mỏ. Không chỉ sản lượng khai thác hay nhu cầu tiêu thụ quyết định giá, mà khả năng duy trì lưu thông an toàn qua các tuyến hàng hải chiến lược cũng trở thành yếu tố cốt lõi. Giá dầu Nga vì thế không chỉ phản ánh cung - cầu, mà còn là thước đo mức độ bất ổn của hệ thống năng lượng toàn cầu.