Đấu tranh, ngăn chặn tình trạng doanh nghiệp sử dụng 2 sổ kế toán để gian lận thuế

Vạch trần hành vi sử dụng song song 2 sổ kế toán

Theo đánh giá của Cục Thuế, việc triển khai hóa đơn điện tử đã mang lại nhiều lợi ích thiết thực, góp phần giảm chi phí tuân thủ cho người nộp thuế. Hóa đơn điện tử cũng mang lại tiện ích cho người tiêu dùng, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý thuế và thu ngân sách nhà nước.

Tuy nhiên, qua công tác quản lý của cơ quan thuế và thông tin từ các cơ quan bảo vệ pháp luật, cơ quan thuế nhận thấy vẫn còn tình trạng một số doanh nghiệp, cơ sở kinh doanh thực hiện hành vi gian lận thuế thông qua việc sử dụng phần mềm để vận hành song song 2 hệ thống sổ kế toán tài chính trở lên cho cùng một đơn vị kinh doanh trong một kỳ kế toán năm. Trong đó, một hệ thống sổ được sử dụng để báo cáo với cơ quan thuế và hệ thống sổ còn lại được vận hành nội bộ để ghi nhận đầy đủ doanh thu thực tế với mục tiêu giảm nghĩa vụ đối với ngân sách nhà nước.

Cán bộ thuế hướng dẫn các thủ tục cho người nộp thuế. Ảnh minh họa: Đức Thanh

Cục Thuế khẳng định, đây là hành vi vi phạm nghiêm trọng pháp luật về thuế, bởi theo các quy định của pháp luật về thuế, kế toán, tất cả nghiệp vụ kinh tế, tài chính phát sinh phải được ghi chép đầy đủ, chính xác và kịp thời trên một hệ thống sổ kế toán tài chính duy nhất. Do đó, việc sử dụng song song 2 hệ thống sổ kế toán nhằm che giấu doanh thu, che giấu quy mô hoạt động sản xuất, kinh doanh không chỉ làm thất thu ngân sách nhà nước, mà còn tạo ra sự bất bình đẳng trong môi trường kinh doanh, ảnh hưởng tiêu cực đến kỷ cương pháp luật và niềm tin xã hội đối với việc chấp hành pháp luật thuế.

Liên quan đến hành vi này, ngày 2/4/2026 vừa qua, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP. Hà Nội đã ra quyết định định khởi tố vụ án, khởi tố bị can đối với đối tượng Vũ Minh Châu, Vũ Minh Tú và 2 nhân viên kế toán của Công ty TNHH Bảo Tín Minh Châu về tội “vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng”.

Thông tin về vụ án liên quan đến Công ty TNHH Bảo Tín Minh Châu, Công an TP. Hà Nội cho biết, căn cứ các tài liệu điều tra thu thập được, bước đầu Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP. Hà Nội xác định: Trước năm 2024, ông Vũ Minh Châu và con trai là Vũ Minh Tú - Trưởng ban trợ lý độc lập đã chỉ đạo các nhân viên bộ phận kế toán sử dụng 2 hệ thống phần mềm để quản lý và kê khai báo cáo thuế gồm: Phần mềm Hivi Gold, Hivi Gold Pro và Excel để quản lý theo dõi hoạt động kinh doanh thực tế; phần mềm kế toán Misa để kê khai báo cáo thuế.

Từ nửa cuối năm 2024 đến nay, để tránh sự kiểm tra của cơ quan chức năng, ông Vũ Minh Châu chỉ đạo Vũ Minh Tú và các nhân viên trong công ty xóa toàn bộ dữ liệu trên phần mềm Hivi Gold, Hivi Gold Pro, đồng thời chuyển sang sử dụng hệ thống Excel cùng phần mềm bán hàng Fox AI để quản lý, theo dõi việc mua bán hàng hóa, dữ liệu được bộ phận kế toán lọc, kiểm tra, tổng hợp lại trước khi đẩy lên phần mềm kế toán Misa để khai báo thuế.

Bước đầu, cơ quan điều tra xác định, trong giai đoạn 2020 - 2023 trên phần mềm Hivi, doanh thu thực tế của Công ty TNHH Bảo Tín Minh Châu khoảng 13.700 tỷ đồng, chênh lệch so với báo cáo thuế khoảng 9.700 tỷ đồng, gây thiệt hại ngân sách nhà nước hơn 154 tỷ đồng.

Theo các chuyên gia, việc sử dụng song song 2 hệ thống sổ kế toán là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng quy định tại Luật Kế toán số 88/2015/QH13, Luật Quản lý thuế số 38/2019/QH14 và Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13.

Kiểm tra doanh nghiệp lãi mỏng, thua lỗ nhiều năm

Để phối hợp triển khai các biện pháp ngăn chặn hành vi vận hành song song 2 hệ thống sổ kế toán tài chính nhằm che giấu doanh thu để gian lận thuế, Cục Thuế đã đề nghị các tổ chức cung cấp giải pháp hóa đơn điện tử; các tổ chức cung cấp dịch vụ giá trị gia tăng về giao dịch điện tử: không phát triển, tích hợp hoặc hỗ trợ triển khai các hệ thống phần mềm có khả năng vận hành song song 2 hệ thống sổ kế toán tài chính trở lên cho cùng một đơn vị kinh doanh trong một kỳ kế toán năm.

Cùng với việc phối hợp với ngành chức năng liên quan triển khai giải pháp ngăn chặn hành vi sử dụng song song 2 hệ thống phần mềm sổ kế toán tài chính để che giấu doanh thu, gian lận thuế, Cục Thuế vừa yêu cầu các đơn vị trực thuộc thắt chặt quản lý và đẩy mạnh kiểm tra chuyên đề năm 2026 đối với nhóm doanh nghiệp thua lỗ kéo dài, lãi mỏng.

Cục Thuế cho biết, trong năm 2025, ngành đã triển khai nhiều giải pháp nhằm đẩy mạnh công tác quản lý thuế đối với các doanh nghiệp, trong đó có các doanh nghiệp kê khai thua lỗ nhiều năm, lãi mỏng và đã đạt được một số kết quả tích cực. Tuy nhiên, tình trạng doanh nghiệp kê khai thua lỗ nhiều năm, lãi mỏng vẫn còn phố biến. Cụ thể, qua rà soát Cục Thuế đã tổng hợp được danh sách 302 doanh nghiệp có doanh thu bán hàng hóa, dịch vụ từ 1.000 tỷ đồng trở lên có phát sinh lỗ liên tiếp 2 năm 2023 và 2024.

Để tăng cường công tác quản lý thuế đối với các doanh nghiệp nêu trên, phòng ngừa và phát hiện kịp thời các hành vi vi phạm pháp luật về thuế, đảm bảo thu đúng, thu đủ, thu kịp thời cho ngân sách nhà nước, Cục Thuế yêu cầu cơ quan thuế các cấp đẩy mạnh công tác thông tin, truyền tải thông điệp tới toàn thể người nộp thuế trong việc thực hiện kê khai trung thực, chính xác và đầy đủ nghĩa vụ thuế theo đúng quy định pháp luật.

Đồng thời, cơ quan thuế trực tiếp quản lý doanh nghiệp thực hiện xây dựng chuyên đề kiểm tra tại trụ sở người nộp thuế đối với các doanh nghiệp thua lỗ nhiều năm, lãi mỏng để kiểm tra thuế theo quy định.

Cục Thuế lưu ý, khi thực hiện công tác kiểm tra đối với doanh nghiệp thua lỗ nhiều năm, lãi mỏng, cần: Kiểm tra tính hợp lý của doanh thu - chi phí - lợi nhuận, đặc biệt các khoản chi phí lớn, bất thường. So sánh, đối chiếu tỷ lệ biến động của doanh thu với tỷ lệ biến động của chi phí đầu vào tương ứng; rà soát, đối chiếu với các hồ sơ, tài liệu liên quan.

Kiểm tra thời điểm, căn cứ ghi nhận doanh thu và thuế giá trị gia tăng đầu ra bảo đảm đúng kỳ hạch toán, kê khai; đối chiếu các hồ sơ liên quan để xác định việc ghi nhận doanh thu, xác định số thuế phải nộp đúng quy định, tránh ghi nhận thiếu hoặc kê khai khống.

Đồng thời rà soát việc kê khai thuế giá trị gia tăng đầu vào - đầu ra, kiểm tra hóa đơn, chứng từ bảo đảm hợp lệ và đúng kỳ kê khai.

Ngoài ra, cần kiểm tra, rà soát các hồ sơ tài liệu của các khoản chi phí giá vốn, chi phí quản lý, chi phí bán hàng..., phát sinh trong kỳ đảm bảo các khoản chi phí nêu trên phục vụ hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp…