ĐẤU TRANH, PHẢN BÁC THÔNG TIN XUYÊN TẠC VỀ NỀN Y TẾ TOÀN DÂN (kỳ 1): 'Lá chắn an sinh vĩ mô' đập tan luận điệu 'Giá rẻ do bóc lột'

Trong bối cảnh hệ thống y tế nước ta đang bước vào giai đoạn phục hồi sau đại dịch và chuyển mình trong kỷ nguyên phát triển mới sau Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, trên không gian mạng bỗng rộ lên những bài viết mang danh "bức xúc thay cho y bác sĩ". Bằng việc sử dụng hàng loạt ngôn từ kích động, bi lụy như "mùi mồ hôi chua loét", "cày 80 số khám", "kiệt quệ", chúng cố tình vẽ ra hình ảnh những người thầy thuốc đang bị vắt kiệt sức lực. Từ đó, những bài viết này quy kết một cách ác ý rằng bản chất của hệ thống y tế nước ta là vô cùng "ráo hoảnh và tàn nhẫn", và viện phí thấp là hệ quả trực tiếp của một cỗ máy "bóc lột tàn nhẫn".

Thoạt nghe, những lời lẽ xót xa này có vẻ như đang bênh vực cho lực lượng tuyến đầu. Nhưng khi bóc tách lớp vỏ ngôn từ ngụy tạo, chúng ta dễ dàng nhận ra đây hoàn toàn không phải là sự sẻ chia chân thành với ngành y. Bản chất thực sự của chúng là một chiến dịch tâm lý chiến hết sức tinh vi. Lợi dụng một số khó khăn mang tính cục bộ, thời điểm trong quá trình tự chủ bệnh viện, các phần tử cơ hội và thế lực thù địch đang mưu toan gieo rắc sự hoài nghi, khoét sâu mâu thuẫn nhằm phủ nhận sạch trơn những thành tựu an sinh xã hội vĩ đại mà Đảng và Nhà nước đã dày công vun đắp.

Vì vậy, bài viết này sẽ lột trần sự thật đằng sau những mỹ từ dối trá ấy. Cần khẳng định mạnh mẽ rằng: Y tế Việt Nam có mức giá cả hợp lý, dễ tiếp cận đối với đại đa số nhân dân là nhờ vào một cấu trúc tài chính nhân văn và sự điều tiết vĩ mô ưu việt của Nhà nước xã hội chủ nghĩa. Sự "giá rẻ" đó tuyệt đối không phải nhờ vào việc "quỵt lương" hay bóc lột bất kỳ một nhân viên y tế nào như những luận điệu thù địch đang ra rả xuyên tạc.

Mũi dùi đầu tiên và cũng là lập luận được các thế lực thù địch ra sức tô vẽ để tạo vỏ bọc "kinh tế học" chính là cơ chế định giá dịch vụ y tế công lập. Chúng lu loa rằng, vì Nhà nước áp dụng cơ chế "tính chưa đúng, chưa đủ", tức là cố tình hạ thấp giá viện phí nên cái "vùng đệm" thâm hụt tài chính khổng lồ ấy đã vô hình trung "rơi trúng cột sống của nhân viên y tế". Từ đó, chúng đi đến kết luận: Bác sĩ, điều dưỡng đang phải gánh chịu sự bóc lột sức lao động để bù đắp cho sự rẻ mạt của viện phí. Đây là một sự đánh tráo khái niệm trắng trợn, phơi bày sự nông cạn hoặc cố tình xuyên tạc bản chất ưu việt của nền kinh tế - chính trị xã hội chủ nghĩa.

Để đập tan luận điệu xảo trá này, chúng ta cần sòng phẳng bóc tách cấu trúc thực sự của viện phí. Theo nguyên lý kinh tế y tế, giá dịch vụ khám chữa bệnh được cấu thành từ 7 yếu tố cơ bản (bao gồm: thuốc và vật tư; điện nước; bảo trì trang thiết bị; khấu hao tài sản; chi phí quản lý; chi phí đào tạo, nghiên cứu khoa học và quỹ tiền lương). Tuy nhiên, trong suốt một thời gian rất dài, hệ thống y tế công lập của chúng ta mới chỉ tính 3 đến 4 yếu tố trực tiếp vào giá dịch vụ thu của người bệnh. Tại sao lại có sự "chưa tính đủ" này? Có phải vì Nhà nước muốn bóc lột sức lao động của bác sĩ như lời rêu rao?

Hoàn toàn không! Câu trả lời nằm ở bản chất cốt lõi của một Nhà nước của dân, do dân và vì dân. Việc kiềm chế đà tăng của viện phí, không tính đủ các chi phí khổng lồ như khấu hao máy móc hiện đại hay đào tạo chuyên sâu vào hóa đơn của người bệnh, là một chủ trương bảo trợ an sinh vĩ mô mang tính nhân văn sâu sắc. Hãy thử hình dung, nếu lập tức sòng phẳng theo cơ chế thị trường, đẩy toàn bộ 7/7 yếu tố chi phí lên vai người bệnh, thì gánh nặng đó sẽ đổ ập xuống ai? Chắc chắn, những người đầu tiên bị nghiền nát dưới bánh xe thương mại hóa y tế chính là những người nông dân, công nhân và người lao động có thu nhập thấp. Hệ quả tất yếu là sự bần cùng hóa vì ốm đau, thứ bi kịch đau lòng vốn đang diễn ra hằng ngày ở nhiều quốc gia tư bản phát triển, nơi sức khỏe bị biến thành hàng hóa vô cảm.

Sự thật mà bài viết thù địch cố tình che giấu, bóp méo chính là: phần chi phí "thiếu hụt" do chưa được tính vào giá dịch vụ đó không hề bay hơi, cũng tuyệt đối không bị đùn đẩy cho bác sĩ phải tự gánh chịu bằng cách "cắt xén lương". Trái lại, chính Ngân sách Nhà nước đã và đang đóng vai trò là "người khổng lồ gánh vác". Hằng năm, Nhà nước trực tiếp cấp bù (thông qua hình thức đầu tư công) hàng ngàn tỷ đồng cho các cơ sở y tế để xây dựng cơ sở hạ tầng, mua sắm trang thiết bị kỹ thuật cao, duy tu bảo dưỡng và đặc biệt là chi trả một phần lớn quỹ lương cho đội ngũ nhân viên y tế.

Hơn thế nữa, thể chế chính trị của chúng ta luôn kiên định bảo vệ những khu vực yếu thế nhất, gian khổ nhất của mạng lưới y tế. Ngân sách Trung ương liên tục bổ sung cho các địa phương chưa tự cân đối được ngân sách, phân bổ chi sự nghiệp y tế bảo đảm ưu tiên cho vùng khó khăn, biên giới và hải đảo. Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh luôn được yêu cầu phân bổ tối thiểu 30% ngân sách y tế cho y tế dự phòng, ưu tiên y tế cơ sở theo đúng tinh thần xuyên suốt của Nghị quyết số 20-NQ/TW. Thậm chí, theo những định hướng mới nhất, Bộ Y tế còn kiến nghị phân bổ cho y tế cơ sở (trạm y tế xã, phường) lên tới tối thiểu 40% tổng chi ngân sách y tế.

Bước vào kỷ nguyên mới, với sự ra đời của Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị[4], Đảng ta tiếp tục khẳng định chủ trương cải cách mạnh mẽ tài chính y tế, bảo đảm ngân sách nhà nước và bảo hiểm y tế chi trả cho các dịch vụ ở mức cơ bản, người sử dụng chỉ chi trả cho phần vượt mức. Như vậy, triết lý "y tế không vì lợi nhuận" luôn được đặt lên hàng đầu. Nhà nước chấp nhận "bù lỗ" về mặt tài chính để bảo vệ sinh mệnh và sự bình an của nhân dân.

Rõ ràng, cái gọi là "vùng đệm" thâm hụt không hề đè lên vai bác sĩ, mà nó đang được toàn bộ hệ thống chính trị và ngân sách quốc gia gồng gánh. Việc những kẻ cơ hội cố tình nhắm mắt lờ đi những dòng thác tài chính khổng lồ từ ngân sách quốc gia, biến sự hy sinh vô giá của Nhà nước thành hành vi "bóc lột sức lao động" là một thủ đoạn vu khống thâm độc. Lập luận này không chỉ xúc phạm tầm nhìn vĩ mô của Đảng, mà còn phủ nhận sạch trơn bức tranh an sinh xã hội vĩ đại mà chúng ta đang nỗ lực xây dựng để không một ai bị bỏ lại phía sau khi đối mặt với ốm đau, bệnh tật.

Luận điệu "viện phí rẻ nhờ xài hao y bác sĩ" tiếp tục sụp đổ tan tành khi chúng ta đối chiếu với bức tranh toàn cảnh về chính sách Bảo hiểm y tế (BHYT) toàn dân. Những kẻ chống phá chỉ chăm chăm dùng kính lúp soi vào số tiền mà người bệnh phải đồng chi trả tại quầy thu ngân để la ó, bóp méo sự thật, mà cố tình nhắm mắt, bịt tai trước mạng lưới an sinh khổng lồ đang ngày đêm đứng phía sau hậu thuẫn cho từng sinh mạng.

Sự thật hiển nhiên là bệnh nhân tại Việt Nam cảm thấy y tế "rẻ" không phải vì sức lao động của bác sĩ bị định giá thấp, mà là bởi vì phần lớn chi phí khám chữa bệnh khổng lồ đã được Quỹ BHYT đứng ra thanh toán. Cơ chế này vận hành dựa trên triết lý nhân văn cao cả của chế độ: "Số đông bù đắp cho số ít, người khỏe mạnh chia sẻ rủi ro với người ốm đau", bảo đảm công bằng trong chăm sóc sức khỏe và không để ai bị bỏ lại phía sau.

Những con số thực chứng là minh chứng đanh thép nhất, bẻ gãy mọi ngôn từ xảo biện. Tính đến hết năm 2025, Việt Nam đã đạt tỷ lệ bao phủ BHYT lên tới 95,16% dân số. Đây không đơn thuần là một con số thống kê cơ học, mà là mức bao phủ cao nhất từ trước đến nay, vượt chỉ tiêu Đại hội XIII của Đảng và hoàn thành sớm 5 năm so với mục tiêu của Nghị quyết số 42-NQ/TW. Ngay cả ở những địa bàn chịu tác động nặng nề của thiên tai hay sáp nhập hành chính như Khánh Hòa, tỷ lệ bao phủ BHYT trong năm 2025 vẫn vươn lên đạt 96,91%, với tổng thu đạt hơn 7.473 tỷ đồng, bảo đảm nguồn lực vững chắc cho gần 4,8 triệu lượt khám chữa bệnh. Những thành tựu ấy khẳng định năng lực tổ chức thực hiện chính sách ngày càng được nâng cao, gắn kết chặt chẽ an sinh xã hội với mục tiêu phát triển.

Chưa dừng lại ở đó, bức tranh tài chính y tế càng trở nên vĩ đại khi nhìn vào quy mô chi trả. Trong năm 2025, toàn quốc ước có khoảng 195,5 triệu lượt khám, chữa bệnh bằng BHYT, với tổng chi phí đề nghị thanh toán từ quỹ này lên tới con số khổng lồ khoảng 161.628 tỷ đồng.

Chúng ta phải sòng phẳng đặt câu hỏi: Con số hơn 161 ngàn tỷ đồng này đi đâu? Có phải nó biến mất vào hư vô để rồi bác sĩ phải làm việc không công như lời rêu rao của các thế lực thù địch? Hoàn toàn không! Số tiền khổng lồ đó chính là nguồn lực thực tiễn, là dòng máu tài chính liên tục nuôi dưỡng toàn bộ hệ thống y tế quốc gia. Nó được sử dụng để thanh toán rành mạch cho từng viên thuốc, từng vật tư y tế tiêu hao và đặc biệt là chi trả trực tiếp cho ngày công, định mức phẫu thuật, thủ thuật của đội ngũ y bác sĩ, giúp họ duy trì hoạt động và tái tạo sức lao động.

Để duy trì được Quỹ BHYT khổng lồ ấy, Nhà nước đã phải hỗ trợ 100% chi phí mua thẻ BHYT cho hàng chục triệu người nghèo, trẻ em dưới 6 tuổi, đối tượng chính sách và hỗ trợ một phần cho học sinh, sinh viên, người làm nông nghiệp. Cùng với đó là sự chung tay đóng góp của cộng đồng doanh nghiệp và người lao động trên cả nước. Việc cố tình quy chụp rằng viện phí rẻ là do "quỵt tiền" hay bóc lột sức lao động của bác sĩ chính là sự phỉ báng tàn nhẫn đối với tinh thần tương thân tương ái của cả dân tộc. Luận điệu đó chà đạp lên nguồn lực chắt chiu đóng góp của hơn 100 triệu đồng bào và phủ nhận hoàn toàn nỗ lực vĩ đại của hệ thống chính trị trong việc xây dựng một tấm khiên an sinh vững chắc bảo vệ sinh mệnh Nhân dân.

Trong một nỗ lực nhằm khoác lên mình chiếc áo "học thuật" giả tạo, bài viết xuyên tạc đã cố tình viện dẫn khái niệm "Y học phòng vệ" (Defensive Medicine), một thuật ngữ vốn dĩ đặc trưng cho nền y tế thương mại hóa cao độ tại phương Tây. Chúng ngụy biện rằng, vì áp lực rủi ro pháp lý, sợ người nhà bệnh nhân kiện cáo và do đồng lương quá thấp, bản năng sinh tồn sẽ xúi giục các bác sĩ Việt Nam lạm dụng chỉ định xét nghiệm "bao lưới" để tự bảo vệ mình. Từ đó, chúng đi đến kết luận quy chụp: y tế Việt Nam chỉ "rẻ trên bề mặt", nhưng thực chất lại tạo ra cái "đắt khổng lồ ở tầng sâu" do lãng phí cận lâm sàng, khiến quỹ BHYT còng lưng gánh chịu và bệnh nhân bị móc túi oan uổng.

Đây là một mưu đồ chia rẽ cực kỳ nham hiểm, đánh thẳng vào trung tâm của y lý, đánh vào niềm tin thiêng liêng của người bệnh đối với y đức của người thầy thuốc. Trước hết, cần vạch trần sự chắp vá khiên cưỡng này. Khái niệm "y học phòng vệ" xuất phát từ các hệ thống y tế tư bản (như Hoa Kỳ), nơi rủi ro kiện tụng y khoa cực kỳ cao và bác sĩ phải mua bảo hiểm hành nghề với giá đắt đỏ. Áp đặt khái niệm này vào bối cảnh y tế xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam là một sự khiên cưỡng mang tính chủ đích.

Sự thật khách quan là, sự gia tăng chi phí khám chữa bệnh trong thời gian gần đây là một xu hướng mang tính toàn cầu. Tại nước ta, nguyên nhân cốt lõi hoàn toàn không xuất phát từ việc bác sĩ "phòng vệ" tiêu cực. Nó đến từ sự chuyển dịch tất yếu của mô hình dịch tễ sang các bệnh không lây nhiễm đắt đỏ (như ung thư, tim mạch, rối loạn chuyển hóa), cùng với nhu cầu tiếp cận các kỹ thuật y tế tiên tiến, hiện đại của nhân dân ngày một cao hơn. Nhằm đáp ứng nhu cầu chính đáng này, Nhà nước và Bộ Y tế luôn nỗ lực liên tục rà soát và quyết định mở rộng danh mục thuốc, vật tư y tế được BHYT chi trả. Sự gia tăng chi phí ở đây là sự đầu tư thêm cho chất lượng sống và sức khỏe của người dân, không phải là "lãng phí" do bác sĩ trục lợi.

Quan trọng hơn, hệ thống y tế nước ta không phải là một cỗ máy buông lỏng quản lý để mặc cho sự lạm dụng diễn ra tự do như lời rêu rao. Ngành y tế đã và đang quyết liệt đẩy mạnh các giải pháp tăng cường chất lượng dịch vụ, ứng dụng y tế số vào khám chữa bệnh, đặc biệt là trong việc giám sát chặt chẽ quá trình thực hiện chỉ định, cung cấp dịch vụ và kê đơn thuốc. Các giải pháp giám sát kết quả đầu ra này giúp kiểm soát chỉ định một cách khoa học, hợp lý và ngăn chặn triệt để tình trạng lạm dụng hoặc sử dụng dịch vụ không cần thiết. Hệ thống giám định BHYT điện tử liên thông toàn quốc hoạt động 24/7 như một màng lọc nghiêm ngặt, có khả năng tự động phát hiện, cảnh báo và xuất toán ngay lập tức các chỉ định cận lâm sàng bất hợp lý hoặc trùng lặp.

Không những vậy, trước diễn đàn Quốc hội, lãnh đạo Bộ Y tế đã khẳng định rõ quan điểm bảo vệ quyền lợi chính đáng của bệnh nhân nghèo, đồng thời tích cực chỉ đạo, phối hợp xây dựng các quy định cụ thể về điều kiện thanh toán bảo hiểm nhằm tránh tuyệt đối tình trạng lạm dụng xét nghiệm. Mọi hành vi cố tình trục lợi (nếu có) đều bị nhận diện và xử lý nghiêm minh theo pháp luật.

Việc cố tình quy chụp sự gia tăng chi phí khách quan thành một hành vi "sinh tồn đê hèn" của toàn bộ giới bác sĩ là một cú lừa khái niệm trắng trợn. Lời lẽ xuyên tạc này mang dã tâm bôi nhọ tính minh bạch của nền quản lý y tế, gieo rắc sự hoài nghi vào mỗi đơn thuốc, mỗi chỉ định cận lâm sàng, hòng phá nát mối quan hệ tin cậy máu thịt giữa thầy thuốc và nhân dân.

Qua những phân tích khoa học và thực chứng từ lăng kính kinh tế vĩ mô, chúng ta nhận ra một chân lý sâu sắc rằng cụm từ "y tế giá rẻ" thực chất là một cách gọi phiến diện, một cái bẫy ngôn từ được các thế lực thù địch cố tình khoác lên hệ thống an sinh xã hội nước ta để dễ bề bôi nhọ, xuyên tạc. Một nền y tế bị dán nhãn "giá rẻ" thường đi kèm với định kiến về chất lượng kém, trang thiết bị nghèo nàn và sự rẻ mạt trong đãi ngộ nhân lực. Nhưng hệ thống y tế Việt Nam hoàn toàn không phải như vậy.

Nền y tế của chúng ta là nền y tế toàn dân, được xây dựng dựa trên khoa học, dân tộc và đại chúng. Mục tiêu tối cao của nó là y tế vì nhân dân phục vụ, đặt sức khỏe, tính mạng và hạnh phúc của toàn thể nhân dân ở vị trí trung tâm của mọi sự phát triển, chứ tuyệt đối không phải là công cụ tìm kiếm lợi nhuận thương mại.

Chi phí khám chữa bệnh hợp lý, dễ tiếp cận mà người dân được thụ hưởng không phải là "hàng rẻ chất lượng kém", mà là kết quả của việc Nhà nước chủ động dùng Ngân sách quốc gia và Quỹ BHYT toàn dân gánh vác phần lớn chi phí thay cho họ. Đó chính là sự bảo hộ an sinh ưu việt của chế độ xã hội chủ nghĩa đối với con người.

Nhận diện đúng bản chất "y tế toàn dân" sẽ giúp chúng ta đập tan mọi luận điệu xuyên tạc thâm độc về một hệ thống "vắt kiệt" hay "tàn nhẫn". Tuy nhiên, Đảng và Nhà nước ta thấu hiểu sâu sắc rằng, để duy trì một nền y tế toàn dân vững mạnh thì nhân tố quyết định chính là đời sống, thu nhập và tâm huyết của đội ngũ y bác sĩ, những con người đang ngày đêm bảo vệ nguồn lực quý giá nhất của đất nước.

Khi đã giải mã thành công bản chất tài chính ở bài này, nhiệm vụ tiếp theo của chúng ta là đi sâu vào bóc trần những dối trá xung quanh chế độ đãi ngộ. Ở bài sau, bức tranh chân thực về lộ trình cải cách tiền lương bứt phá cùng những quyết sách quan tâm toàn diện của Chính phủ sẽ chứng minh rõ: Trong nền y tế toàn dân ấy, người thầy thuốc chưa bao giờ bị bỏ lại phía sau.

(Còn tiếp)