Đầu tư công - công cụ kiến tạo năng lực phát triển dài hạn

Do đó, tại phiên chất vấn và trả lời chất vấn tại Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI diễn ra vừa qua, một đại biểu đã đề nghị Thủ tướng cho biết những giải pháp để vừa huy động nguồn lực lớn cho đầu tư công nhằm đáp ứng yêu cầu tăng trưởng hai con số, vừa kiểm soát tốt việc “bơm” tiền dàn trải dễ dẫn tới nguy cơ lạm phát, áp lực tỷ giá và bẫy nợ, tác động tiêu cực đến mục tiêu giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô.

Trả lời vấn đề này, Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh, muốn đạt được mục tiêu tăng trưởng thì phải xác định được mục tiêu huy động nguồn lực. Và muốn huy động được nguồn lực, phải có những giải pháp. Cụ thể, đối với nguồn vốn đầu tư của khu vực FDI, đầu tư gián tiếp nước ngoài, huy động nguồn lực của các nhà đầu tư tư nhân, việc đầu tiên và quan trọng nhất, đồng thời cũng là nhóm nhiệm vụ, giải pháp đột phá là phải hoàn thiện thể chế, xây dựng được khuôn khổ pháp lý minh bạch, phù hợp với thông lệ và chuẩn mực quốc tế, tạo lòng tin cho người dân, doanh nghiệp, các nhà đầu tư nước ngoài.

Tiếp đó là phải kiên định và duy trì được nền tảng kinh tế vĩ mô ổn định và kiểm soát được các cân đối vĩ mô. Nhà đầu tư sẽ không bao giờ yên tâm nếu môi trường pháp lý không minh bạch, không rõ ràng, không dễ thực hiện. Không giữ được các cân đối vĩ mô thì sẽ xói mòn lòng tin, như vậy sẽ không thể huy động được nguồn lực. Và cuối cùng, với từng nhà đầu tư cụ thể sẽ có các nhóm nhiệm vụ, đề án, chiến lược. Nhưng quan trọng nhất, Chính phủ sẽ chỉ đạo để xây dựng các công cụ thu hút vốn đầu tư trung và dài hạn. Riêng trong đầu tư công trung hạn, Chính phủ đã phân bổ ưu tiên đầu tư cho các dự án có tính chất liên vùng, kết nối trên các lĩnh vực; tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, từ đó nâng cao năng lực, sức cạnh tranh của các địa phương.

Những câu trả lời này của Thủ tướng là thỏa đáng. Tuy nhiên, thực tế việc sử dụng vốn đầu tư công vẫn còn nhiều điểm nghẽn. Theo báo cáo của Bộ Tài chính, tổng số vốn đầu tư công đã giải ngân từ đầu năm đến hết ngày 5/11 đạt hơn 717.161 tỷ đồng, bằng 74,37% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. Có 6 bộ, cơ quan Trung ương và 16 địa phương có tỷ lệ giải ngân đạt từ mức bình quân chung cả nước. 27 bộ, cơ quan trung ương và 18 địa phương có tỷ lệ giải ngân dưới bình quân chung cả nước.

Số liệu thống kê này cho thấy, áp lực lớn nhất của các bộ, ngành, địa phương vẫn là tỷ lệ giải ngân. Và hệ quả của việc chạy theo tiến độ có thể dẫn đến tình trạng nhiều dự án xong đúng quy trình, hiệu quả thực tế không tương xứng với nguồn lực đầu tư.

Bởi vậy, điều quan trọng hiện nay, trước tiên, không thể coi đầu tư công là bài toán tài chính trong một năm ngân sách mà là công cụ kiến tạo năng lực phát triển dài hạn. Tiếp đó, giải ngân không phải là đích đến mà cần đặt các dự án trong tổng thể quy hoạch, khả năng huy động các nguồn lực. Ngoài ra, cần có giải pháp đồng bộ về thể chế, công nghệ, trách nhiệm giải trình và chuyển tư duy từ quản trị theo đầu vào tức số vốn phân bổ sang quản trị theo đầu ra, tức sức tăng trưởng, khả năng hấp thụ của nền kinh tế.

Cần nhấn mạnh rằng, một trong những yêu cầu mà Nghị quyết19-NQ/TW nêu ra là nguồn lực phải được phân bổ theo các ưu tiên chiến lược, hướng vào những lĩnh vực có năng suất, giá trị gia tăng và sức lan tỏa, dẫn dắt, kích hoạt đầu tư xã hội.Hiệu quả của đầu tư công cần được nhìn từ giá trị dự án tạo ra sau khi hoàn thành, khả năng giải quyết những điểm nghẽn phát triển và mức độ kích hoạt các nguồn lực khác của nền kinh tế.

Cho nên, đã đến lúc cần có cách nhìn mới về nguồn lực này. Đó là không chỉ nhìn nhận ở tiến độ, số lượng vốn đã được giải ngân mà là những giá trị mới được tạo ra, là các nguồn lực xã hội đã được kích hoạt.