Xuất khẩu thủy sản hướng tới mốc 16 tỷ USD vào năm 2029

Xuất khẩu thủy sản duy trì đà tăng trưởng

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), kim ngạch xuất khẩu thủy sản 10 tháng năm 2026 đạt 10,4 tỷ USD, tăng 12,1% so với cùng kỳ năm trước. Riêng tháng 10, xuất khẩu đạt 1,32 tỷ USD, tăng 13,5%.

Xét theo mặt hàng, tôm tiếp tục giữ vị trí chủ lực với kim ngạch 4,22 tỷ USD, tăng 9%. Trong đó, tôm hùm xanh đạt khoảng 915 triệu USD, tăng 31%; tôm chân trắng đạt 2,62 tỷ USD, tăng 4%. Tuy nhiên, xuất khẩu tôm trong tháng 10 giảm gần 5%, còn 474 triệu USD, riêng tôm chân trắng giảm 8%. Cạnh tranh về giá và nguồn cung từ Ecuador tại thị trường Hoa Kỳ tiếp tục gây sức ép lên doanh nghiệp Việt Nam.

Cá tra duy trì đà tăng trưởng với kim ngạch 1,98 tỷ USD trong 10 tháng, tăng 11%; riêng tháng 10 đạt khoảng 249 triệu USD, tăng gần 15%. Mặt hàng này có thêm cơ hội tại phân khúc cá thịt trắng khi giá cá tuyết trên thị trường quốc tế tăng.

Doanh nghiệp thủy sản cần chủ động nguồn nguyên liệu, nâng cao giá trị sản phẩm để đáp ứng yêu cầu thị trường. Ảnh: Hồng Thắm

Đáng chú ý, nhóm cá khác đạt kim ngạch trên 2 tỷ USD, tăng 17%. Riêng tháng 10, xuất khẩu nhóm này tăng 55%, đạt 309 triệu USD, đóng góp khoảng 70% mức tăng kim ngạch toàn ngành trong tháng.

Các nhóm hàng còn lại cũng ghi nhận kết quả tích cực. Cua, ghẹ và các sản phẩm giáp xác khác dẫn đầu về tốc độ tăng trưởng, đạt gần 418 triệu USD, tăng 32,6%; nhuyễn thể có vỏ đạt trên 260 triệu USD, tăng 23%. Xuất khẩu mực và bạch tuộc đạt gần 700 triệu USD, tăng gần 15%; cá ngừ đạt 817 triệu USD, tăng 5%.

Về thị trường, Trung Quốc - Hồng Kông tiếp tục là động lực tăng trưởng nổi bật, với kim ngạch 2,62 tỷ USD, tăng 30,3% so với cùng kỳ, đóng góp khoảng 54% mức tăng xuất khẩu toàn ngành trong 10 tháng. ASEAN cũng duy trì đà tăng tích cực, đạt 722 triệu USD, tăng 22,9%.

Xuất khẩu sang EU và Nhật Bản có dấu hiệu cải thiện trong tháng 10, lần lượt tăng 22,1% và 6,7%. Tuy nhiên, tính chung 10 tháng, mức tăng trưởng tại hai thị trường này chỉ đạt tương ứng 1,1% và 2,8%, với tổng mức tăng kim ngạch khoảng 49 triệu USD, thấp hơn đáng kể so với đóng góp của Trung Quốc - Hồng Kông và ASEAN.

Trái ngược với xu hướng trên, xuất khẩu thủy sản sang Hoa Kỳ tiếp tục gặp khó khăn. Tháng 10, kim ngạch giảm 11,8%, còn gần 200 triệu USD; lũy kế 10 tháng đạt 1,63 tỷ USD, giảm 1,2% so với cùng kỳ. Sự suy giảm tại thị trường này, cùng với đà giảm xuất khẩu tôm chân trắng trong tháng 10, cho thấy áp lực cạnh tranh đối với thủy sản Việt Nam vẫn lớn, nhất là ở các mặt hàng xuất khẩu chủ lực.

Với kết quả đạt được, ngành thủy sản cần xuất khẩu thêm khoảng 1,54 tỷ USD trong hai tháng cuối năm, tương đương bình quân 800 triệu USD mỗi tháng, để hoàn thành mục tiêu 12 tỷ USD năm 2026. Mức này thấp hơn đáng kể so với kim ngạch 1,32 tỷ USD của tháng 10, cho thấy mục tiêu xuất khẩu cả năm nằm trong tầm với nếu duy trì được đà tăng trưởng hiện nay.

Ba kịch bản tăng trưởng đến năm 2029

Trên cơ sở mốc kim ngạch 12 tỷ USD năm 2026, VASEP đưa ra ba kịch bản tăng trưởng cho ngành thủy sản đến năm 2029.

Ở kịch bản tăng trưởng chậm, trong điều kiện sức mua toàn cầu yếu, kim ngạch xuất khẩu dự kiến tăng bình quân 3%/năm, đạt khoảng 13 tỷ USD vào năm 2029. Với kịch bản cơ sở, ngành thủy sản hướng tới mức tăng trưởng 6%/năm nhờ sự cải thiện cả về đơn giá và sản lượng. Kim ngạch xuất khẩu dự kiến đạt 12,7 tỷ USD năm 2027; 13,47 tỷ USD năm 2028 và 14,28 tỷ USD năm 2029. Trong khi đó, ở kịch bản mục tiêu, nếu duy trì tốc độ tăng trưởng 10%/năm; kim ngạch xuất khẩu thủy sản có thể tiến sát 16 tỷ USD vào năm 2029.

Theo VASEP, chênh lệch kim ngạch xuất khẩu năm 2029 giữa kịch bản cơ sở và kịch bản mục tiêu lên tới gần 1,7 tỷ USD. Khoảng cách này cho thấy dư địa tăng trưởng còn đáng kể, nhưng để hiện thực hóa mục tiêu cao hơn, ngành cần giải quyết những hạn chế về chi phí, năng lực cạnh tranh và tổ chức chuỗi cung ứng.

Chủ tịch VASEP Đỗ Ngọc Tài nhận định, thị trường thủy sản thế giới ngày càng đặt ra yêu cầu cao về an toàn thực phẩm, chất lượng và truy xuất nguồn gốc. Các nhà nhập khẩu có xu hướng ưu tiên nhà cung cấp uy tín, có hệ thống kiểm soát chất lượng tốt và quy trình sản xuất minh bạch.

Thủy sản Việt Nam có lợi thế về mạng lưới thị trường, năng lực chế biến sâu và khả năng đa dạng hóa sản phẩm. Tuy nhiên, giá thành sản xuất vẫn là điểm yếu, đặc biệt đối với ngành tôm. Hiện, chi phí sản xuất tôm của Việt Nam cao hơn Ecuador và Ấn Độ khoảng 20–30%, chủ yếu do chi phí con giống, thức ăn, môi trường và điện năng.

Bên cạnh đó, biến động địa chính trị và xung đột thương mại khiến thị trường xuất khẩu khó dự báo. Tại Hoa Kỳ, những điều chỉnh về thuế quan và biện pháp phòng vệ thương mại tác động trực tiếp đến giá bán, hợp đồng và kế hoạch sản xuất. Khi chính sách nhập khẩu tại các thị trường lớn thay đổi, dòng hàng có thể dịch chuyển, kéo theo áp lực cạnh tranh gia tăng.

Trước những thách thức này, Chủ tịch VASEP nhấn mạnh doanh nghiệp cần chủ động chuẩn bị năng lực cung ứng từ sớm. Nhiều quyết định phải được đưa ra trước khi có đơn hàng, từ lựa chọn con giống, tổ chức vùng nuôi đến đầu tư thiết bị, chuẩn bị công suất và bố trí vốn.

VASEP cũng lưu ý doanh nghiệp cần đa dạng hóa thị trường, khách hàng và sản phẩm để giảm phụ thuộc vào một số thị trường nhất định. Bên cạnh các thị trường trọng điểm như Hoa Kỳ, Nhật Bản, Hàn Quốc, cần quan tâm khai thác tiềm năng tại Trung Đông, Anh, Canada và Australia. Doanh nghiệp cũng cần phát huy lợi thế chế biến sâu, phát triển sản phẩm giá trị gia tăng phù hợp với từng phân khúc.

Về lâu dài, cần tháo gỡ các điểm nghẽn trong chuỗi cung ứng, từ chủ động nguồn con giống, giảm chi phí thức ăn, nâng cao hiệu quả vùng nuôi đến kiểm soát chất lượng và hoàn thiện truy xuất nguồn gốc. Đây là những điều kiện quan trọng để giảm giá thành, nâng cao sức cạnh tranh và tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững.