Dầu Venezuela trở lại: Dầu khí đá phiến Mỹ đối mặt phép thử sinh tồn

Một giàn khoan dầu ở Vành đai Orinoco của Venezuela, khu vực sản xuất dầu thô chính của nước này. Ảnh: NYT

Theo tờ New York Times, ngành công nghiệp fracking (ngành công nghiệp khai thác dầu khí đá phiến) của Mỹ - động cơ chính của cơn bùng nổ đã đưa nước này trở thành nhà sản xuất dầu lớn nhất thế giới - có nguy cơ chứng kiến biên lợi nhuận vốn đã rất mỏng trở nên không còn hiệu quả, trong bối cảnh nguồn cung toàn cầu gia tăng.

Tổng thống Donald Trump đã công khai mô tả chiến dịch tấn công Venezuela, bắt giữ Tổng thống Nicolás Maduro và phu nhân, như một cách để giành quyền kiểm soát ngành dầu mỏ của quốc gia này. Venezuela là quốc gia sở hữu trữ lượng dầu lớn nhất thế giới, ước tính chiếm khoảng 17% tổng trữ lượng toàn cầu. Ông Trump cho rằng các công ty Mỹ sẽ thu về hàng tỷ USD từ việc khai thác và bán dầu Venezuela, đồng thời khẳng định động thái này sẽ giúp hạ giá năng lượng và xăng dầu trong nước.

Tuy nhiên, những lợi ích được kỳ vọng đó - vốn dựa trên việc bơm dầu Venezuela ra thị trường toàn cầu thông qua các công ty Mỹ - lại đe dọa trực tiếp ngành fracking trong nước - vốn là trụ cột đưa Mỹ vươn lên vị trí số một thế giới về sản xuất dầu. Trong bối cảnh giá dầu thấp và chi phí vận hành gia tăng, ngành này hiện đang hoạt động với biên lợi nhuận mong manh đến mức báo động.

Hôm 9/1, ông Trump đã tiếp các lãnh đạo cấp cao của những tập đoàn dầu khí lớn nhất thế giới - phần lớn là doanh nghiệp Mỹ - tại Nhà Trắng nhằm vạch ra lộ trình thu hút đầu tư để khôi phục sản xuất dầu tại Venezuela. Tổng thống tuyên bố các công ty sẽ rót khoảng 100 tỷ USD để hồi sinh ngành dầu mỏ nước này. Tuy nhiên, phản ứng từ giới điều hành thận trọng hơn nhiều. Giám đốc điều hành ExxonMobil, ông Darren Woods, bác bỏ kế hoạch của ông Trump, cho rằng Venezuela là “không thể đầu tư” nếu không có cải cách pháp lý và các bảo đảm dài hạn.

Sự hoài nghi càng gia tăng khi xét đến tác động tiềm tàng đối với lợi nhuận của ngành dầu khí Mỹ, vốn trong khoảng 15 năm qua bị chi phối bởi công nghệ fracking. Phương pháp này khai thác dầu và khí tự nhiên bằng cách bơm nước áp suất cực cao để làm nứt vỡ các tầng đá ngầm, giải phóng hydrocarbon. Fracking đã bị cấm tại một số quốc gia do tác động môi trường nghiêm trọng. Tổng thống Trump tuyên bố muốn đưa giá dầu về mức khoảng 50 USD/thùng - một kịch bản có thể gây thảm họa cho các nhà sản xuất trong nước, đặc biệt là tại Tây Texas, nơi có lưu vực Permian, mỏ dầu năng suất nhất nước Mỹ với sản lượng trung bình 4,2 triệu thùng/ngày.

Một giàn khoan dầu bỏ hoang ở hồ Maracaibo, Venezuela, năm 2019. Ảnh: NYT

Dù sản lượng dầu Mỹ đang ở mức kỷ lục, nguồn cung hiện có nguy cơ vượt cầu, trong khi giá dầu rơi xuống mức thấp nhất trong vòng 5 năm, quanh 55 USD/thùng - thấp hơn nhiều so với đỉnh trên 100 USD trước đây. Viễn cảnh giá tiếp tục giảm và duy trì ở mức thấp trong thời gian dài sẽ đe dọa nghiêm trọng lợi nhuận của các nhà sản xuất - những doanh nghiệp đã giúp nâng sản lượng dầu Mỹ từ khoảng 5 triệu thùng/ngày trước năm 2010 lên gần 13 triệu thùng/ngày hiện nay.

Một báo cáo của chi nhánh Ngân hàng Dự trữ Liên bang tại Dallas, dựa trên khảo sát 83 lãnh đạo doanh nghiệp thăm dò và khai thác, cho thấy mức giá trung bình cần thiết để hòa vốn là 41 USD/thùng, và phải đạt 65 USD/thùng thì các mỏ mới mới có lãi. Trong khi đó, một nghiên cứu khác của công ty đầu tư dầu khí Domestic Drilling and Operating (ở Texas) cho rằng ngưỡng hòa vốn thực tế cao hơn và sẽ còn tăng khi các giếng dễ khai thác dần cạn kiệt. Theo tính toán của họ, giá hòa vốn trung bình cho các giếng mới hiện khoảng 70 USD/thùng, và có thể lên tới 95 USD/thùng vào năm 2035.

Với các con số này, kế hoạch đẩy giá dầu xuống 50 USD/thùng của ông Trump sẽ giáng đòn nặng nề vào một ngành đang trực tiếp tạo việc làm cho gần 500.000 lao động chỉ riêng tại Texas và đóng góp khoảng 10% GDP của bang. Tuy vậy, giới trong ngành cho đến nay vẫn tương đối im lặng - ít nhất là công khai - trong lúc chờ đợi các diễn biến cụ thể hơn.

Một số nhà phân tích cho rằng, ngoài mục tiêu lợi nhuận cho các tập đoàn dầu khí hay hạ giá xăng - điều ông Trump theo đuổi vì động cơ bầu cử trong bối cảnh khủng hoảng chi phí sinh hoạt kéo dài - việc kiểm soát dầu Venezuela còn mang động cơ địa chính trị dài hạn. Nếu fracking từng giúp Mỹ bất ngờ đạt được tự chủ năng lượng, qua đó tránh được cú sốc giá năng lượng như châu Âu sau khi Nga xâm lược Ukraine, thì dầu Venezuela sẽ bảo đảm nguồn cung lâu dài trong nhiều thập kỷ - điều mà các mỏ tại Texas không thể cam kết.

Dầu thô Venezuela rất nặng, có độ nhớt cao và đặc biệt khó tinh chế, nhưng các nhà máy lọc dầu dọc Vịnh Mexico của Mỹ lại là số ít trên thế giới được thiết kế để xử lý loại dầu này. Được xây dựng từ nhiều thập kỷ trước, khi dầu Venezuela còn chảy mạnh vào Mỹ, các nhà máy này hiện nắm lợi thế lớn so với đối thủ. Kể từ khi ông Maduro bị bắt, cổ phiếu của các công ty hoạt động trong “hành lang dầu mỏ” vùng Vịnh đã tăng mạnh.

Một nhà máy lọc dầu ở Punto Fijo, Venezuela, vào năm 2021. Ảnh: NYT

Hiện tại, các công ty fracking vẫn đang theo dõi và chờ đợi. Nhiều nghiên cứu thị trường cho rằng sản lượng dầu Venezuela có thể tăng 50% chỉ trong một đến hai năm, đạt khoảng 1,5 triệu thùng/ngày với mức đầu tư tương đối khiêm tốn. Tuy nhiên, mức tăng thêm nửa triệu thùng/ngày này chỉ chiếm chưa đến 0,5% nguồn cung toàn cầu, nên ban đầu sẽ không tạo tác động lớn đến giá.

Bất kỳ bước tăng nào tiếp theo - hướng tới mức 3,5 triệu thùng/ngày mà Venezuela từng đạt được vào thập niên 1970 - sẽ đòi hỏi nguồn vốn khổng lồ. Các công ty trước hết sẽ yêu cầu những bảo đảm chắc chắn về pháp lý và an ninh, điều hiện nay vẫn chưa khả thi trong bối cảnh bất ổn chính trị sâu sắc tại Venezuela.

Dù vậy, công ty dầu khí quốc gia Venezuela PDVSA đã bắt đầu nới lỏng các biện pháp cắt giảm sản lượng từ 13/1, vốn được áp dụng sau lệnh cấm vận dầu mỏ của Mỹ. Một tàu chở dầu thứ ba cũng đã rời bờ biển Venezuela, sau hai tàu khởi hành hôm 12/1, mỗi tàu mang theo khoảng 1,8 triệu thùng dầu - những chuyến hàng đầu tiên trong thỏa thuận cung ứng 50 triệu thùng giữa Caracas và Washington nhằm khôi phục xuất khẩu.

Thu Hằng/Báo Tin tức và Dân tộc