Dạy học bằng tiếng Anh: Bắt đầu từ năng lực giáo viên

Một tiết học môn Toán bằng tiếng Anh tại Trường Phổ thông Duy Tân. (Ảnh: Nhà trường cung cấp)

Từ yêu cầu thực tế trong lớp học

Tại Trường Phổ thông Duy Tân (phường Bình Kiến), cô Chernysheva Tatiana, giáo viên nước ngoài, sử dụng mô hình gỗ, hình ảnh và vật dụng quen thuộc khi dạy về mặt, cạnh, đỉnh của hình khối. Qua hoạt động nhóm, trò chơi, học sinh vừa thực hành kiến thức Toán, vừa làm theo hướng dẫn bằng tiếng Anh.

Theo cô Tatiana, học sinh thường tiếp thu khá tốt các khái niệm và phép tính. Khó khăn lớn hơn là hiểu yêu cầu bài tập, giải thích cách tư duy và kết quả bằng tiếng Anh.

“Một học sinh có thể giải đúng một bài toán nhưng lại gặp khó khăn khi đưa ra câu trả lời đầy đủ bằng tiếng Anh”, cô Tatiana chia sẻ.

Giáo viên cần biết diễn đạt yêu cầu, lựa chọn học liệu và kiểm tra mức độ hiểu bài. Biết thuật ngữ chuyên ngành mới là một phần của năng lực đứng lớp.

Thầy Nguyễn Hồng Hải, giáo viên Toán cấp THCS, đồng thời là trợ giảng, quan sát tiến độ làm bài để nhận diện học sinh cần hỗ trợ. Khi các em chưa theo kịp, thầy gợi ý bằng từ khóa; với kiến thức đòi hỏi tư duy chính xác, thầy giải thích thêm bằng tiếng Việt nếu cần.

Trong tiết học về số thập phân ở lớp 7C, một số học sinh loay hoay vì vừa phải hiểu hướng dẫn tiếng Anh, vừa xử lý phép tính. Thầy Hải giải thích bằng tiếng Việt để các em hiểu sự thay đổi của giá trị số khi nhân, chia với 10, 100, thay vì ghi nhớ máy móc cách dịch chuyển dấu phẩy.

Bên cạnh cô giáo Chernysheva Tatiana có trợ giảng là người Việt Nam. (Ảnh: Nhà trường cung cấp)

Trước mỗi bài, thầy trao đổi với giáo viên nước ngoài về nội dung khó và thời điểm hỗ trợ học sinh. Dù có chứng chỉ, đôi lúc thầy vẫn lúng túng khi giao tiếp tiếng Anh.

“Qua thực tế giảng dạy, tôi nhận thấy rào cản lớn nhất của giáo viên bộ môn không phải là kiến thức chuyên môn mà là ngôn ngữ. Vì vậy, chúng tôi cần được bồi dưỡng chuyên sâu về tiếng Anh chuyên ngành và tiếng Anh giao tiếp”, thầy Hải chia sẻ.

Theo thầy Hải, cần phân biệt học sinh chưa hiểu Toán hay chỉ gặp khó vì từ vựng. Tiêu chí cốt lõi phải dựa vào tư duy logic, kỹ năng giải quyết vấn đề, tránh để hạn chế ngôn ngữ làm sai lệch kết quả đánh giá.

Hiện Trường phổ thông Duy Tân có 22 giáo viên hoàn thành chương trình đào tạo giảng dạy song ngữ.

Bồi dưỡng phải có thực hành, dạy thử

Tại Trường THPT chuyên Lương Văn Chánh (phường Phú Yên), việc chuẩn bị đội ngũ được đặt trong lộ trình từng bước.

ThS Ngô Huyền Phương Nghi, Tổ trưởng tổ Ngoại ngữ, cho biết, trường đã rà soát văn bằng, chứng chỉ của 89 cán bộ, giáo viên; 37 người, khoảng 42%, đạt trình độ tiếng Anh từ bậc 3 trở lên.

Trường THPT chuyên Lương Văn Chánh (phường Phú Yên). (Ảnh: Thế Hùng)

“Đây mới là thống kê theo chứng chỉ. Trường sẽ căn cứ thêm kết quả bồi dưỡng, ưu tiên giáo viên đạt mức này và tự nguyện tham gia để chọn nhóm nòng cốt thiết kế hoạt động trải nghiệm bằng tiếng Anh”, ThS Nghi chia sẻ.

Theo cô Nghi, giáo viên phải có khả năng nghiên cứu tài liệu, chuyển tải kiến thức chính xác và xử lý tình huống trong lớp học. Nội dung bồi dưỡng cần bao gồm tiếng Anh tổng quát, thuật ngữ và cách diễn đạt chuyên ngành, ngôn ngữ giao tiếp trong lớp học cùng phương pháp dạy học tích hợp nội dung với ngôn ngữ.

Năm học 2026 - 2027, trường tập trung bồi dưỡng đội ngũ và tổ chức hoạt động trải nghiệm, ngoại khóa bằng tiếng Anh, chưa có kế hoạch dạy tiết bộ môn bằng tiếng Anh. Đối với đội tuyển học sinh giỏi môn tự nhiên đã dần tiếp cận tài liệu, đề thi bằng tiếng Anh để bổ sung kiến thức.

Việc mở rộng chỉ tính đến khi đủ điều kiện, căn cứ vào năng lực ngôn ngữ ở cả bốn kỹ năng, kết quả bồi dưỡng, khả năng tổ chức hoạt động thực tế và phản hồi của học sinh.

Từ góc độ đào tạo, TS Phạm Trọng Lượng, Trưởng Khoa Sư phạm, Trường Đại học Tây Nguyên nhận thấy việc dạy các môn học bằng tiếng Anh trên địa bàn tỉnh chưa phổ biến, chủ yếu ở các trường tư thục theo chương trình quốc tế, với môn Toán, Khoa học. Theo ông, những yếu tố cơ bản ảnh hưởng đến việc triển khai là nền tảng tiếng Anh của giáo viên và chương trình chưa sẵn sàng cho việc sử dụng ngôn ngữ này.

Để giáo viên có thể đứng lớp, chương trình bồi dưỡng cần tạo môi trường trải nghiệm dạy học bằng tiếng Anh.

“Việc thực hành, dạy thử và góp ý sau tập huấn cần được tổ chức và xem là một khâu quan trọng của quá trình tập huấn”, TS Lượng nhấn mạnh.

Theo ông, quá trình này cần sự tham gia của đơn vị tập huấn và cơ sở đào tạo chuyên ngành sư phạm, bảo đảm chất lượng giảng dạy bằng tiếng Anh và yêu cầu chuyên môn của môn học.

Khoa Sư phạm, Trường Đại học Tây Nguyên sẵn sàng phối hợp khảo sát nhu cầu và đồng hành với các trường. Hiệu quả bồi dưỡng cần thể hiện qua khả năng đứng lớp của giáo viên, mức độ hiểu bài và sự tham gia của học sinh.