Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt Liệt sĩ: Bài cuối: Bộ Công an đã thu hơn 265.000 mẫu ADN thân nhân Liệt sĩ

Bộ Công an đã lập ngân hàng gene liệt sĩ từ năm 2024

Điểm đặc biệt trong Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính HCLS, chính là việc ứng dụng đồng bộ các công nghệ hiện đại vượt trội (công nghệ ADN), thay thế hoàn toàn cho các phương pháp thủ công hoặc thiếu căn cứ trước đây.

Để thực hiện nhiệm vụ thiêng liêng này, ngoài việc đẩy nhanh việc tìm kiếm, quy tập HCLS, còn có hai công đoạn đặc biệt quan trọng là lấy mẫu HCLS và lấy mẫu sinh phẩm thân nhân Liệt sĩ. Đây được xem là nhiệm vụ then chốt nhằm phục vụ xác định danh tính Liệt sĩ bằng công nghệ ADN.

Với công tác lấy mẫu sinh phẩm ADN thân nhân Liệt sĩ chưa xác định thông tin được giao cho lực lượng Công an (chủ trì là Bộ Công an - Cục Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội) phối hợp với Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội - nay là Bộ Nội vụ) là đơn vị chính thực hiện. Thực tế Bộ Công an đã thực hiện nhiệm vụ này từ năm 2025.

Trong chiến dịch này, Bộ Công an đã huy động Công an xã, phường, thị trấn, lập hàng trăm tổ lấy mẫu di động, trực tiếp rà soát, lập danh sách, đến tận nhà hoặc mời đại diện gia đình thân nhân Liệt sĩ (mẹ, anh/chị/em ruột cùng dòng mẹ, con...) đến trụ sở Công an để thu thập mẫu sinh phẩm (mẫu máu hoặc niêm mạc miệng). Công việc này yêu cầu chính xác và khoa học, phải xác minh thông tin, mối quan hệ huyết thống của thân nhân LS (dựa trên dòng mẹ hoặc dòng cha tương ứng với các xét nghiệm ADN, ADN ty thể hoặc nhiễm sắc thể Y). Mẫu thu được sẽ được phân tích, đưa vào lưu trữ tại Cơ sở dữ liệu căn cước và Ngân hàng gene thân nhân Liệt sĩ do Bộ Công an quản lý.

Từ tháng 6/2026, Bộ Công an đã triển khai cao điểm thu nhận mẫu sinh phẩm ADN đối với thân nhân Liệt sĩ chưa xác định thông tin

Theo Đại tá Trần Hồng Phú, Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội, hiện Bộ Công an đã điều chỉnh quy trình, tổ chức thu mẫu ADN thân nhân Liệt sĩ theo nơi cư trú của thân nhân, thay vì yêu cầu thân nhân phải về địa bàn nơi đang quản lý hồ sơ của Liệt sĩ. Việc này dự kiến được triển khai từ tháng 10/2026, nhằm tạo điều kiện thuận lợi hơn cho những thân nhân đang sinh sống xa nơi quản lý hồ sơ của Liệt sĩ. Khi lịch thu mẫu được ban hành, Công an cấp xã nơi thân nhân đang cư trú sẽ gửi giấy mời và thông báo cụ thể thời gian, địa điểm để thân nhân đến cung cấp mẫu ADN. Đây được xem là thay đổi đáng chú ý trong quá trình xây dựng cơ sở dữ liệu ADN thân nhân Liệt sĩ, nhất là với những gia đình có thân nhân lớn tuổi, ở xa hoặc gặp khó khăn trong việc đi lại.

Trước đó ngày 24/6, tại Bộ Công an, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà, Trưởng Ban Chỉ đạo quốc gia, đã phát động cao điểm triển khai thu nhận ADN thân nhân Liệt sĩ chưa xác định thông tin của lực lượng Công an Nhân dân. Đây là đợt triển khai có quy mô toàn quốc, khối lượng công việc lớn, yêu cầu tiến độ khẩn trương, phạm vi rộng và được đánh giá là nhiệm vụ chưa có tiền lệ. Ngay sau lễ phát động, Bộ Công an đồng loạt triển khai tại các địa phương với 92 điểm thu mẫu, 297 tổ thu mẫu cố định và 74 tổ thu mẫu lưu động.

Gần 600 lượt thu nhận mẫu lưu động đã được thực hiện đối với các thân nhân Liệt sĩ già yếu, không thể di chuyển. Gần 20.000 lượt cán bộ, chiến sĩ Công an cùng các lực lượng tại cơ sở được huy động tham gia. Kết quả rất đáng biểu dương, Bộ Công an đã thu được tổng cộng 265.765 mẫu sinh phẩm ADN thân nhân Liệt sĩ chưa xác định thông tin, đạt 106,3% kế hoạch đề ra. Trong số này, 93.175 mẫu sinh phẩm đã được phân tích ADN và 90.021 kết quả phân tích được cập nhật vào cơ sở dữ liệu để phục vụ đối sánh với dữ liệu ADN hài cốt Liệt sĩ.

Thu nhận mẫu ADN của Mẹ Việt Nam Anh hùng, thân nhân của các Liệt sĩ chưa xác định được danh tính trên địa bàn tỉnh Tây Ninh (Long An cũ)

Bộ Công an cũng đã tiếp nhận 227 kết quả phân tích ADN HCLS, trong đó Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam thực hiện 224 mẫu, Viện Pháp y quốc gia thực hiện 3 mẫu. Từ đó, lực lượng chức năng đã thực hiện đối sánh và hoàn thiện hồ sơ xác định danh tính đối với 10 HCLS đang an táng tại các nghĩa trang Liệt sĩ thuộc TP.Cần Thơ và các tỉnh Cao Bằng, Lâm Đồng.

Các kết quả xác định danh tính đã được công bố và trao cho thân nhân các gia đình Liệt sĩ vào ngày 24/6. Đáng chú ý, cơ sở dữ liệu ADN thân nhân Liệt sĩ do Bộ Công an xây dựng, quản lý đến nay đã xác định danh tính cho 33 Liệt sĩ. Trước đó, ngày 23/7/2024 Chính phủ đã chỉ đạo Bộ Công an lập Ngân hàng gene Liệt sĩ. Đây là dự án đặc biệt nhân văn do Bộ Công an chủ trì, kết hợp với GeneStory - một doanh nghiệp khoa học công nghệ tiên phong tại Việt Nam chuyên cung cấp các dịch vụ giải mã gene và y học chính xác, được đầu tư bởi Tập đoàn Vingroup và kế thừa cơ sở dữ liệu từ Dự án 1.000 hệ gen người Việt.

Công nghệ dẫn lối "đoàn tụ”

Việc xây dựng cơ sở dữ liệu về Liệt sĩ, mộ Liệt sĩ, nghĩa trang Liệt sĩ và dữ liệu ADN đang được đẩy nhanh theo hướng "đúng, đủ, sạch, sống". Bộ Công an đồng thời xây dựng đề án mở rộng tàng thư ADN, nâng cao năng lực giám định ADN phục vụ xác định danh tính HCLS.

Bên cạnh đó, để phục vụ thân nhân Liệt sĩ cung cấp thông tin, rà soát, tạo lập dữ liệu và tổ chức thu mẫu, Bộ Công an đã xây dựng tính năng tra cứu thông tin Liệt sĩ trên ứng dụng VNeID. Theo đó, ứng dụng được bổ sung mục "Kết nối thân nhân Liệt sĩ”, hỗ trợ người thân tra cứu, xác nhận và kết nối thông tin về Liệt sĩ. Tại đây, công dân chọn "Danh sách Liệt sĩ”, nhập thông tin để tra cứu và xem chi tiết. Sau đó, công dân cung cấp số điện thoại, chụp ảnh tài liệu chứng minh quan hệ thân nhân và nhấn "Xác nhận" để gửi hồ sơ đến cơ quan chức năng. Ngoài ra, tính năng còn hiển thị danh sách đã nhận thân nhân, giúp người dùng theo dõi lại các trường hợp đã đăng ký cùng thông tin của Liệt sĩ và người xác nhận. Tính năng này đã tiếp nhận hơn 11.000 lượt thông tin thân nhân nhận Liệt sĩ, qua đó chuyển thông tin cho lực lượng Công an cấp cơ sở tiếp tục rà soát. Thời gian tới, Bộ Công an tiếp tục triển khai tính năng nhận thân nhân trên VNeID nhằm tìm kiếm thân nhân của Liệt sĩ trên phạm vi toàn quốc. Việc số hóa thông tin được kỳ vọng giúp cơ quan chức năng từng bước hoàn thiện dữ liệu, tăng khả năng kết nối giữa thông tin về Liệt sĩ, thân nhân và kết quả phân tích ADN.

Lực lượng Công an làm thủ tục tích hợp thông tin sinh trắc học ADN cho thân nhân Liệt sĩ

Theo lãnh đạo Cục Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội - Bộ Công an, quá trình rà soát và tạo lập dữ liệu vẫn còn một số khó khăn. Bộ Công an không phải đơn vị chủ quản về dữ liệu Liệt sĩ và thân nhân Liệt sĩ, trong khi việc phối hợp với cơ quan nội vụ và chính quyền cấp xã, phường tại một số nơi còn bất cập. Một số địa phương cung cấp thông tin chưa đầy đủ, khiến lực lượng Công an cấp cơ sở gặp khó khăn trong việc tìm kiếm, rà soát thân nhân Liệt sĩ. Bên cạnh đó, để bảo đảm mỗi mẫu sinh phẩm được thu nhận chính xác, đầy đủ, trước đây việc thu mẫu được thực hiện theo nơi quản lý hồ sơ của Liệt sĩ. Điều này khiến nhiều thân nhân đang cư trú xa địa bàn quản lý hồ sơ không thể sắp xếp thời gian trở về để lấy mẫu. Việc chuyển sang thu mẫu ADN theo nơi cư trú của thân nhân được kỳ vọng sẽ tháo gỡ một phần khó khăn này. Một vấn đề khác là việc xây dựng ngân hàng lưu trữ mẫu sinh phẩm quy mô lớn là nhiệm vụ chưa có tiền lệ tại Việt Nam. Do đó, cơ quan chức năng còn thiếu mô hình chuẩn để tham chiếu, đồng thời cần bổ sung nhân lực chuyên về quản trị, vận hành hệ thống.

Để đẩy nhanh tiến độ xác định danh tính Liệt sĩ bằng công nghệ AND, Bộ Quốc phòng đã tổ chức kiểm tra, chỉ đạo xây dựng, đề xuất phương án đầu tư, sửa chữa, xây mới Trung tâm bảo quản, lưu trữ mẫu HCLS; nâng cấp trang thiết bị, đào tạo nhân lực tại Viện Pháp y Quân đội. Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội (Viettel) cũng đã hoàn thành đưa vào khai thác phần mềm quản lý thông tin mẫu HCLS và phần mềm theo dõi tiến độ, kết quả "Chiến dịch 500 ngày đêm".

Ban chỉ đạo 515 quốc gia xác định tận dụng mọi lợi thế về công nghệ cho chiến dịch này. Ngoài công tác lấy mẫu AND để so sánh đối chiếu qua Ngân hàng gene Liệt sĩ của Bộ Công an, nối liền thông tin huyết thống giữa thân nhân Liệt sĩ và mẫu AND của Liệt sĩ, còn áp dụng nhiều công nghệ hiện đại để tìm kiếm, quy tập HCLS, như ứng dụng dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo (AI) và giám định ADN trong phân tích, đối chiếu, sàng lọc. Cùng với đó, Chương trình "Số hóa ký ức" sẽ được triển khai nhằm số hóa nhật ký chiến trường, bản đồ vẽ tay, kỷ vật và lời kể của nhân chứng lịch sử phục vụ công tác xác minh.

Việc đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả xử lý dữ liệu, hỗ trợ kết nối thông tin và phục vụ hành trình tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính các Liệt sĩ còn thiếu thông tin, sớm đưa các Anh hùng Liệt sĩ được trở về với người thân, gia đình.