Đẩy nhanh hoàn thuế, phòng, chống gian lận trong lĩnh vực thuế

Hoàn thuế hơn 149.000 tỷ đồng, tăng 46% so với cùng kỳ

Tính đến hết tháng 9/2026, cơ quan thuế đã ban hành 14.668 quyết định hoàn thuế, với tổng số tiền 149.463 tỷ đồng, tăng 46% so với cùng kỳ năm 2025 và đạt 86,4% dự toán hoàn thuế cả năm. Trong đó, hoàn thuế giá trị gia tăng đối với hàng hóa, dịch vụ xuất khẩu đạt 125.018 tỷ đồng, chiếm 84% tổng số tiền đã hoàn.

Người nộp thuế giao dịch tại Thuế cơ sở 4 thành phố Hà Nội. Ảnh: N.Quang

Kết quả trên cho thấy việc chuyển quy trình hoàn thuế lên môi trường điện tử đã tạo thêm dư địa để cơ quan thuế rút ngắn thời gian xử lý. Tuy nhiên, yêu cầu đặt ra không chỉ là hoàn nhanh hơn mà còn phải phân định chính xác đâu là hồ sơ tuân thủ, đâu là giao dịch có rủi ro để nguồn lực kiểm tra được tập trung đúng chỗ.

Theo định hướng được ngành Thuế đưa ra, mục tiêu thời gian tới là 100% hồ sơ hoàn thuế giá trị gia tăng được tiếp nhận bằng phương thức điện tử và 100% hồ sơ được giải quyết đúng hạn, ngoại trừ các hồ sơ có dấu hiệu gian lận, trốn thuế hoặc vi phạm pháp luật. Tiến độ xử lý, nhất là các hồ sơ tồn đọng, kéo dài, tiếp tục được gắn với trách nhiệm của người đứng đầu.

Điểm đáng chú ý là ngành Thuế dự kiến thí điểm tự động xác định số tiền đủ điều kiện hoàn trong tháng 12.2026, làm cơ sở triển khai chính thức từ năm 2027. Cách tiếp cận này nhằm tách phần giao dịch đủ điều kiện khỏi phần có rủi ro, tránh để rủi ro ở một bộ phận giao dịch làm kéo dài thời gian giải quyết đối với toàn bộ số tiền đề nghị hoàn.

Cùng với đó, công tác phòng, chống gian lận được chuyển từ cách tiếp cận kiểm tra từng hồ sơ, từng doanh nghiệp sang phân tích chuỗi hóa đơn, chuỗi giao dịch và dòng tiền. Cơ quan thuế sẽ tập trung vào những doanh nghiệp, giao dịch và mắt xích có dấu hiệu bất thường, đồng thời tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu với cơ quan hải quan, ngân hàng, công an và các cơ quan liên quan.

Trong tháng 9, Cục Thuế đã tổ chức đối thoại với hiệp hội, doanh nghiệp và các hội nghị chuyên đề nhằm rà soát, tháo gỡ vướng mắc trong hoàn thuế giá trị gia tăng. Cơ quan thuế địa phương được yêu cầu xử lý hồ sơ kịp thời, đúng quy định và chủ động hỗ trợ người nộp thuế.

Cũng theo số liệu được công bố tại họp báo, lũy kế 9 tháng năm 2026, tổng thu ngân sách nhà nước do cơ quan Thuế quản lý ước đạt 1.937.992 tỷ đồng, bằng 86,4% dự toán pháp lệnh. Toàn ngành thực hiện 46.939 cuộc kiểm tra thuế, kiến nghị xử lý 58.968 tỷ đồng; thu hồi nợ thuế đạt khoảng 61.311 tỷ đồng.

Đề xuất thuế 0,2% với đất bỏ hoang, chậm đưa vào sử dụng

Cùng với cải cách quản lý thuế, tại họp báo, Bộ Tài chính thông tin về đề xuất áp mức thuế suất 0,2% đối với đất bỏ hoang, không đưa vào sử dụng hoặc chậm đưa vào sử dụng.

Theo Phó Cục trưởng Cục Quản lý, giám sát chính sách thuế, phí và lệ phí Trương Bá Tuấn, Bộ Tài chính đã trình Bộ Tư pháp thẩm định hồ sơ dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của các luật thuế, trong đó có Luật Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp. Dự thảo đề xuất áp mức thuế suất 0,2% đối với toàn bộ diện tích đất được xác định thuộc nhóm này và không áp dụng hạn mức.

Mức 0,2% theo đề xuất tương đương mức thuế suất đang áp dụng đối với đất lấn, chiếm và cao gần 7 lần mức thuế suất cơ sở 0,03% đối với đất ở trong hạn mức.

Theo Bộ Tài chính, việc bổ sung mức thuế cao hơn nhằm cụ thể hóa yêu cầu đặt ra trong quá trình sửa đổi chính sách đất đai, trong đó có chủ trương xây dựng chính sách thuế cao hơn đối với đất bỏ hoang, đất chậm đưa vào sử dụng.

Một vấn đề được quan tâm là căn cứ nào để xác định một diện tích đất là “bỏ hoang”, “không đưa vào sử dụng” hay “chậm đưa vào sử dụng”. Theo ông Trương Bá Tuấn, đây là nội dung đã được trao đổi trong quá trình xây dựng chính sách. Bộ Nông nghiệp và Môi trường được giao làm rõ tiêu chí, khái niệm trong hệ thống pháp luật về đất đai để làm cơ sở áp dụng chính sách thuế.

Vì vậy, dự thảo luật được xây dựng theo hướng dẫn chiếu sang pháp luật về đất đai. Việc xác định đối tượng chịu mức thuế 0,2% sẽ phải dựa trên các tiêu chí, căn cứ được quy định trong pháp luật đất đai, qua đó tạo cơ sở pháp lý để triển khai thống nhất trên thực tế.

Cùng với hoàn thiện chính sách, yêu cầu đặt ra đối với quản lý thuế hiện nay còn là nâng chất lượng dữ liệu phục vụ quản lý. Phó Cục trưởng Cục Thuế Lê Long cho biết, tình trạng một số người dân nhận thông báo nợ thuế sử dụng đất phi nông nghiệp dù đã hoàn thành nghĩa vụ hoặc đã chuyển nhượng đất có nguyên nhân từ những điểm nghẽn trong cập nhật và liên thông dữ liệu.

Theo đó, khi quyền sử dụng đất đã chuyển nhượng nhưng thủ tục chưa hoàn tất, thông tin chưa được chuyển kịp thời sang cơ quan thuế, hệ thống có thể tiếp tục xác định chủ cũ là người có nghĩa vụ thuế. Một số trường hợp khác phát sinh do dữ liệu nghĩa vụ thuế được cập nhật chậm, dẫn tới thông báo trùng lặp dù người dân đã thực hiện nghĩa vụ.

Từ thực tế này, yêu cầu liên thông dữ liệu giữa cơ quan quản lý đất đai, nhà ở và cơ quan thuế trở thành một khâu quan trọng trong nâng cao hiệu quả quản lý. Khi thông tin về biến động đất đai, nghĩa vụ tài chính và kết quả thực hiện nghĩa vụ được cập nhật thống nhất, không chỉ hạn chế tình trạng thông báo sai, trùng lặp mà còn tạo nền tảng để quản lý thuế theo dữ liệu thay cho xử lý thủ công.

Cơ quan thuế cũng khuyến nghị người dân phản ánh các trường hợp phát sinh qua cổng thông tin dịch vụ của cơ quan thuế, Bộ Tài chính hoặc ứng dụng eTax Mobile để được cơ quan thuế địa phương kiểm tra, xử lý.

Nhìn từ cả cải cách hoàn thuế và quản lý thuế sử dụng đất, hướng đi đang được đặt ra là chuyển mạnh từ quản lý dựa trên từng hồ sơ sang quản lý dựa trên dữ liệu, mức độ tuân thủ và rủi ro. Đây cũng là điều kiện để vừa rút ngắn thời gian thực hiện nghĩa vụ tài chính của người dân, doanh nghiệp, vừa nâng khả năng phát hiện và xử lý những trường hợp có dấu hiệu gian lận, vi phạm.