ĐBQH: Tăng cường kiểm soát, ngăn việc lợi dụng hoạt động bưu chính để phạm tội

Sáng 13/11, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật Bưu chính (sửa đổi). Đại biểu Nguyễn Trung Kiên (Đồng Nai), Đại tá, ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại, đánh giá cao cơ quan chủ trì soạn thảo đã xây dựng Luật Bưu chính phù hợp với quá trình phát triển khoa học công nghệ, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế, đặc biệt trong điều kiện an toàn bưu chính trên toàn cầu.

Đại biểu Nguyễn Trung Kiên (Đồng Nai). Ảnh: Media Quốc hội.

Tuy nhiên, đại biểu Kiên nhấn mạnh quy định tăng cường phòng, chống lợi dụng hoạt động bưu chính để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật là vấn đề vô cùng quan trọng khi năm 2025 cả nước có 4,2 tỷ bưu gửi, trung bình mỗi ngày 11,5 triệu bưu gửi.

"Nếu chỉ 1 phần triệu trong số đó vi phạm pháp luật, lợi dụng vận chuyển vũ khí, ma túy, hàng cấm thì mỗi năm đã có khoảng 4.200 vụ. Dịch vụ này nếu không kiểm soát tốt sẽ tiềm ẩn nhiều nguy cơ dẫn đến tội phạm", ông Kiên nói. 

Theo đại biểu, tội phạm hiện nay không gửi nguyên cả khẩu súng mà tháo rời thành 10 chi tiết, trà trộn gửi lẫn vào linh kiện điện tử, dụng cụ cơ khí rồi gửi cho nhau; tại nơi tiếp nhận, chúng mới lắp ráp lại thành khẩu súng hoàn chỉnh. Hoặc trong hàng triệu viên thuốc như Aspirin gửi về, có khoảng 10% là viên hồng phiến thì rất khó kiểm soát.

Chính vì vậy, ông Kiên đề nghị bổ sung quy định: doanh nghiệp bưu chính có trách nhiệm xây dựng quy trình nhận diện, cảnh báo rủi ro, kịp thời thông báo cho cơ quan có thẩm quyền khi phát hiện bưu gửi có dấu hiệu chứa hàng cấm, vật phẩm nguy hiểm hoặc liên quan đến hành vi vi phạm pháp luật; bảo toàn dữ liệu truy vết và phối hợp xử lý theo quy định.

Đồng thời, quy định rõ trách nhiệm phối hợp giữa doanh nghiệp bưu chính với cơ quan công an và các cơ quan chức năng trong xử lý vụ việc liên quan đến tội phạm.

Một vấn đề khác được đại biểu Kiên đề cập là hoàn thiện hành lang pháp lý cho việc sử dụng thiết bị không người lái trong hoạt động bưu chính, đặc biệt là thiết bị bay không người lái (UAV), ô tô không người lái và tàu thủy không người lái.

Việc dùng thiết bị bay hoặc tàu thuyền không người lái vận chuyển bưu chính là rất hợp lý. Tuy nhiên, cần quy định chặt chẽ để phòng, chống việc lợi dụng thiết bị không người lái vi phạm pháp luật. 

Đại biểu Nguyễn Thị Sửu (Đoàn TP Huế). Ảnh: Media Quốc hội.

Đại biểu Nguyễn Thị Sửu (Đoàn TP Huế) cho biết khi người dân mua hàng trên sàn thương mại điện tử, họ tên, số điện thoại, địa chỉ được chuyển qua người bán, nền tảng số, doanh nghiệp bưu chính, đơn vị trung chuyển và người giao hàng. Thông tin ấy được nhiều chủ thể tiếp nhận.

"Ai được quyền thu thập, sử dụng, lưu giữ thông tin và ai chịu trách nhiệm nếu bị lộ lọt? Đây là vấn đề về quyền riêng tư và bí mật bưu gửi", đại biểu băn băn. 

Đại biểu Sửu đồng tình với các quy định về bưu chính số, định danh và truy vết, tuy nhiên đề nghị hoàn thiện các nội dung liên quan nhằm bảo đảm bí mật thư, bưu gửi và thông tin về sử dụng dịch vụ bưu chính theo quy định của pháp luật.

Đồng thời quy định rõ thời hạn lưu trữ, điều kiện cung cấp dữ liệu và trách nhiệm bảo vệ thông tin. Nếu chỉ quy định thời hạn tối thiểu mà không có điều kiện kết thúc, dữ liệu có thể bị giữ lại dù đã hết mục đích, gây nguy cơ truy cập trái phép hoặc lộ lọt.

Đại biểu Trần Hải Phú (Đoàn Tây Ninh). Ảnh: Media Quốc hội.

Trong khi đó, đại biểu Trần Hải Phú (Đoàn Tây Ninh) góp ý về một vấn đề được nhiều người dân quan tâm, đó là việc bảo đảm dữ liệu bưu chính được lưu giữ và bảo toàn đầy đủ nhằm bảo vệ quyền khiếu nại, giải quyết tranh chấp của người sử dụng dịch vụ.

Theo ông Phú, hiện nay, hầu hết công đoạn bưu chính từ tiếp nhận, chia chọn, vận chuyển đến phát bưu gửi đều ghi nhận bằng dữ liệu điện tử. Đây là căn cứ xác định hành trình bưu gửi, thời điểm giao nhận và trách nhiệm từng chủ thể khi xảy ra sự cố.

Tuy nhiên, khi hàng hóa bị mất, thất lạc, giao sai hoặc tráo đổi, người sử dụng dịch vụ không trực tiếp nắm giữ dữ liệu này mà doanh nghiệp là chủ thể quản lý hệ thống và chứng cứ điện tử. "Nếu dữ liệu hết thời hạn lưu trữ hoặc không thể truy xuất, người dân thực hiện quyền khiếu nại để chứng minh thiệt hại và xác định trách nhiệm sẽ rất khó khăn", đại biểu Phú nói.

Vì vậy ông kiến nghị cơ quan soạn thảo bổ sung nguyên tắc doanh nghiệp phải bảo toàn dữ liệu, chứng cứ và thông tin điện tử liên quan ngay khi phát sinh khiếu nại, tranh chấp; không được tự ý xóa, sửa đổi hoặc hủy bỏ dữ liệu trong thời gian vụ việc đang giải quyết.