Để DNNN thành 'thỏi nam châm' thu hút dòng tiền ngoại

Đây là thông điệp trọng tâm được đưa ra tại "Hội nghị phổ biến quy định của pháp luật về công ty đại chúng, huy động vốn, thoái vốn đối với các DNNN cổ phần hóa đang niêm yết, đăng ký giao dịch trên TTCK" do Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) phối hợp cùng Cục Phát triển doanh nghiệp nhà nước (Bộ Tài chính) tổ chức ngày 14/5/2026. Sự kiện có sự tham dự của lãnh đạo hai cơ quan quản lý cùng gần 200 đại diện đến từ các tập đoàn, tổng công ty nhà nước.

Áp lực tăng trưởng và yêu cầu tất yếu từ thị trường vốn

Bước vào giai đoạn chiến lược 2026-2030, nền kinh tế Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng bình quân ở mức cao "hai con số". Mục tiêu tham vọng này trực tiếp đặt lên vai các Tập đoàn kinh tế, Tổng công ty và DNNN những chỉ tiêu sản xuất kinh doanh đầy thách thức.

Tuy nhiên, nguồn lực để hiện thực hóa các chỉ tiêu này không thể chỉ trông chờ vào ngân sách. Ông Vũ Hồng Phương, Cục trưởng Cục Phát triển DNNN thẳng thắn nhìn nhận: “Để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số không chỉ dựa vào vốn của Nhà nước mà cần huy động nhiều nguồn lực khác. Trong đó, huy động vốn qua TTCK là một kênh quan trọng, đặc biệt đối với DNNN đã cổ phần hóa, là công ty đại chúng, đang niêm yết hoặc giao dịch trên TTCK”.

Điều này hoàn toàn phù hợp với định hướng lớn tại Nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị về việc xây dựng DNNN giữ vai trò nòng cốt, hoạt động hiệu quả theo cơ chế thị trường, có năng lực cạnh tranh và thực hiện quản trị hiện đại, công khai, minh bạch. Quá trình cổ phần hóa, thoái vốn gắn với niêm yết không đơn thuần là việc tuân thủ pháp luật, mà chính là giải pháp chiến lược để DNNN nâng tầm quản trị, mở rộng khả năng tiếp cận nguồn vốn xã hội và gia tăng giá trị nội tại của doanh nghiệp.

Lực kéo từ sự kiện nâng hạng: Cơ hội và "Điểm nghẽn" tỷ lệ Free-float

Bức tranh huy động vốn của khối DNNN đang đứng trước một thời cơ vàng. Chủ tịch UBCKNN Vũ Thị Chân Phương đánh giá, việc FTSE Russell nâng hạng TTCK Việt Nam lên nhóm thị trường mới nổi thứ cấp không chỉ mang ý nghĩa kỹ thuật mà còn là lực hút khổng lồ đối với dòng vốn quốc tế quy mô lớn, đặc biệt là các quỹ đầu tư dài hạn và quỹ thụ động toàn cầu. Trong bối cảnh đó, các DNNN niêm yết – với lợi thế quy mô vốn hóa lớn và nắm giữ các lĩnh vực then chốt của nền kinh tế – được kỳ vọng sẽ là "thỏi nam châm" chính thu hút dòng tiền ngoại.

Mặc dù vậy, một rào cản lớn về mặt cấu trúc đang hiện hữu. Theo quy định của Luật Chứng khoán, để duy trì tư cách công ty đại chúng, doanh nghiệp phải đáp ứng đồng thời các điều kiện về vốn điều lệ, vốn chủ sở hữu và cơ cấu cổ đông. Điểm mấu chốt là tối thiểu 10% số cổ phiếu có quyền biểu quyết phải do ít nhất 100 nhà đầu tư không phải cổ đông lớn nắm giữ (đảm bảo tỷ lệ free-float). Quy định này được thiết kế nhằm tăng tính đại chúng, nâng cao thanh khoản, cải thiện minh bạch và đáp ứng tiêu chí nâng hạng thị trường.

Thực tế rà soát của cơ quan quản lý lại cho thấy phần lớn các DNNN cổ phần hóa đang là công ty đại chúng hiện nay chưa đáp ứng được điều kiện cơ cấu cổ đông mới này. Nguyên nhân gốc rễ là do tỷ lệ sở hữu của cổ đông Nhà nước và cổ đông lớn còn ở mức quá cao, khiến tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng trên thị trường (free-float) rơi vào mức thấp. Hệ lụy là cổ phiếu thiếu thanh khoản, khó thu hút nhà đầu tư tổ chức, làm giảm tính hấp dẫn của chính doanh nghiệp.

Để khắc phục điểm nghẽn này, Chủ tịch UBCKNN nhấn mạnh các doanh nghiệp cần thực hiện nghiêm túc quy định về công bố thông tin, quản trị công ty, đồng thời phải "chủ động nâng cao tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng hợp lý, thúc đẩy thanh khoản và tăng tính hấp dẫn của cổ phiếu doanh nghiệp nhà nước" nhằm đóng góp vào quá trình nâng tầm thị trường. Việc khẩn trương thực hiện các giải pháp tái cơ cấu sở hữu cổ đông, vốn điều lệ và vốn chủ sở hữu là nhiệm vụ bắt buộc để duy trì tư cách công ty đại chúng.

Đồng hành cùng doanh nghiệp gỡ khó

Nhận diện rõ những vướng mắc của doanh nghiệp trong quá trình chuyển đổi, cơ quan quản lý đang thể hiện rõ cam kết kiến tạo và hỗ trợ. Tại Hội nghị, đại diện UBCKNN và Cục Phát triển DNNN đã trực tiếp phổ biến các điểm mới của Luật Chứng khoán sửa đổi năm 2024, Luật Quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp, cùng các quy định chi tiết về duy trì hay hủy tư cách công ty đại chúng.

Dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch UBCKNN Nguyễn Hoàng Dương, phiên thảo luận đã trở thành diễn đàn đối thoại trực tiếp, gỡ rối các vướng mắc thực tiễn giúp doanh nghiệp xây dựng phương án tăng vốn, thoái vốn và cơ cấu lại cổ đông một cách hợp chuẩn. Về mặt chính sách vĩ mô, UBCKNN cho biết đang tích cực hoàn thiện cơ chế, đơn giản hóa thủ tục chào bán chứng khoán, đẩy mạnh dịch vụ công trực tuyến để hỗ trợ tối đa cho doanh nghiệp trong quá trình phát hành cổ phiếu và thoái vốn.

Kết thúc hội nghị, thông điệp từ cơ quan quản lý được thể hiện rất rõ: Việc đẩy mạnh cổ phần hóa, tái cơ cấu sở hữu tại các DNNN không thể chùn bước. Tuân thủ pháp luật về chứng khoán, nâng cao chất lượng hàng hóa trên sàn không chỉ giúp chính các DNNN giải quyết cơn khát vốn cho mục tiêu tăng trưởng, mà còn là mắt xích quan trọng để kiến tạo một TTCK Việt Nam công khai, minh bạch, hiệu quả, sẵn sàng đón nhận những dòng vốn lớn mạnh từ toàn cầu.