Để 'dòng chảy số' thấm sâu vào mạch sống làng quê

Người tiêu dùng có thể quét mã QR trên tem để truy xuất nguồn gốc của sản phẩm bưởi Đoan Hùng. Ảnh: Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Phú Thọ

Tuy nhiên, giữa sự hồ hởi của những bảng thông báo gắn mã QR hay các nhóm mạng xã hội thôn xóm mọc lên rầm rộ, câu hỏi cốt lõi cần phải đặt ra là: người dân thực sự hưởng lợi gì từ cuộc chuyển mình này?

Rõ ràng, chuyển đổi số ở nông thôn chỉ có ý nghĩa khi đem lại giá trị đong đo được bằng sự thuận tiện, ấm no cho người dân, kiên quyết lấy chất lượng làm thước đo và dứt khoát nói không với căn bệnh hình thức, chạy đua chỉ tiêu...

Bản chất của chuyển đổi số nông thôn không nằm ở sự hào nhoáng của máy móc hay các thuật ngữ thời thượng, mà nằm ở sự chuyển hóa cụ thể vào đời sống dân sinh. Một mô hình thôn thông minh đúng nghĩa phải giúp bác nông dân chỉ cần vài thao tác trên điện thoại là có thể giám sát hệ thống tưới tiêu, nắm bắt giá cả thị trường nông sản mà không bị tư thương ép giá. Đó là sự tiện lợi khi người cao tuổi, phụ nữ nông thôn không phải vượt hàng chục cây số đường trường lên huyện làm giấy tờ chứng thực, mà có thể hoàn tất thủ tục hành chính công ngay tại nhà. Hơn thế, công nghệ số phải trở thành chiếc cầu nối tri thức, xóa nhòa khoảng cách không gian để con em vùng sâu, vùng xa tiếp cận nền giáo dục chất lượng cao, giúp người làm vườn tiếp cận phương thức canh tác tuần hoàn và mở ra cơ hội kinh doanh bình đẳng trên không gian mạng...

Thế nhưng, thực tế triển khai thời gian qua không tránh khỏi những nốt trầm đáng suy ngẫm. Không ít nơi xem việc lập một nhóm mạng xã hội để phát thông báo, dựng vài tấm biển gắn mã QR tĩnh ở nhà văn hóa, hay gom số liệu báo cáo cho “đẹp sổ hương ước” là đã hoàn thành mục tiêu thôn số. Căn bệnh phong trào, chạy theo thành tích để kịp đón nhận các danh hiệu chuẩn nông thôn mới nâng cao đang tạo ra những “ốc đảo công nghệ” rỗng ruột, thiết bị đầu tư xong nằm đắp chiếu, mã số không ai quét và người dân vẫn giữ nguyên phương thức sinh hoạt thủ công cũ kỹ. Chuyển đổi số nếu chỉ dừng lại ở vỏ bọc hình thức không chỉ gây lãng phí nguồn lực công mà còn làm xói mòn niềm tin của người dân vào một chủ trương đúng đắn của Đảng và Nhà nước...

Để “dòng chảy số” thực sự thấm sâu vào mạch sống làng quê, vai trò kiến tạo và dẫn dắt của cấp ủy, chính quyền địa phương mang tính quyết định. Đội ngũ lãnh đạo cơ sở phải từ bỏ tư duy làm việc đối phó, coi chuyển đổi số là nhiệm vụ chính trị trọng tâm gắn liền với hiệu quả thực tế của người dân địa phương. Muốn dân làm theo, trước hết phải đào tạo và phổ cập kỹ năng số cộng đồng một cách kiên trì theo phương châm “đi từng ngõ, gõ từng nhà, hướng dẫn từng người”. Song song với đó, hạ tầng số phải đi trước một bước. Không thể bàn về nông thôn thông minh khi mạng viễn thông còn chập chờn và internet chưa vươn tới các xóm vùng sâu. Việc quản trị nguồn lực cần được đặt dưới kỷ cương nghiêm ngặt, tập trung xây dựng nền tảng số và hệ thống dữ liệu dùng chung liên thông, tuyệt đối cắt bỏ tình trạng đầu tư manh mún, trùng lặp nhằm tránh thất thoát ngân sách...

Chuyển đổi số quốc gia chỉ có thể về đích thành công khi gốc rễ tại từng làng quê, thôn bản đơm hoa kết trái. Một cây cầu số vững chắc phải được xây bằng xi măng của sự thực chất và lòng tin của nhân dân chứ không thể dựng bằng những khẩu hiệu sáo rỗng. Đã đến lúc đưa công nghệ về đúng sứ mệnh phụng sự con người, lấy sự hài lòng, tiện ích thiết thực và đời sống ấm no của người nông dân làm thước đo giá trị cao nhất cho mọi nỗ lực chuyển đổi số hôm nay...