Để lễ hội thực sự là không gian văn hóa lành mạnh

Du khách trẩy hội chùa Hương (Hà Nội). Ảnh: Phạm Sỹ.

Rộn ràng lễ hội

Dù chưa đủ dài để đánh giá toàn diện, nhưng thực tế cho thấy công tác tổ chức và quản lý tại nhiều địa phương có bước đổi mới rõ rệt, góp phần tôn vinh giá trị di tích, gìn giữ bản sắc văn hóa và mang lại không khí vui tươi, phấn khởi cho người dân, du khách.

Công tác tổ chức và quản lý lễ hội năm nay đã có sự thay đổi theo hướng thực chất, chặt chẽ. Nhiều địa phương đã chuẩn bị kế hoạch từ sớm, xây dựng phương án cụ thể cho từng khâu. Trọng tâm được đặt vào các vấn đề then chốt như đảm bảo an ninh trật tự, an toàn giao thông, kiểm soát hoạt động dịch vụ, phòng ngừa mê tín dị đoan và giữ gìn cảnh quan môi trường. Đáng chú ý, việc dự báo lượng khách, phân luồng dòng người và xử lý tình huống phát sinh được tính toán kỹ lưỡng, thay vì ứng phó bị động như một số năm trước.

Tại Hà Nội, nhiều điểm du xuân quen thuộc như Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Hoàng thành Thăng Long, đền Ngọc Sơn, chùa Trấn Quốc hay chùa Hương… tiếp tục là những địa chỉ thu hút đông đảo người dân và du khách trong những ngày đầu năm. Không khí tưng bừng, náo nức nhưng nhìn chung vẫn đảm bảo trật tự. Tại nhiều điểm di tích, lực lượng chức năng được bố trí hợp lý; công tác phân luồng giao thông, trông giữ phương tiện, hướng dẫn du khách được thực hiện bài bản hơn so với những năm trước.

Các điểm đến không chỉ đông về lượng khách mà còn có sự chuyển biến tích cực trong cách tổ chức. Nhiều hoạt động văn hóa được làm mới, tăng tính trải nghiệm, đồng thời công tác đón tiếp, hướng dẫn, phân luồng khách được triển khai bài bản hơn. Những hình ảnh phản cảm như đốt vàng mã tràn lan hay nhét tiền lẻ tại khu vực thờ tự đã giảm đáng kể. Ý thức của người dân được nâng lên, cùng với sự nhắc nhở thường xuyên của ban tổ chức và lực lượng chức năng, góp phần giữ gìn sự tôn nghiêm và nét đẹp văn hóa nơi cửa Phật, chốn di tích.

Tại Ninh Bình, các điểm đến tâm linh nổi tiếng như chùa Bái Đính, khu du lịch sinh thái Tràng An những ngày đầu xuân đón lượng khách lớn. Tuy nhiên, công tác đảm bảo an ninh trật tự, an toàn giao thông, phòng cháy chữa cháy được tăng cường. Các bến thuyền, khu vực dịch vụ đều có lực lượng giám sát, hướng dẫn du khách mặc áo phao, tuân thủ quy định. Hoạt động dịch vụ được niêm yết giá công khai, hạn chế tình trạng chèo kéo, nâng giá.

Là một trong những lễ hội thường niên thu hút đông đảo du khách thập phương, Lễ hội chợ Viềng tại xã Vụ Bản, tỉnh Ninh Bình năm nay tiếp tục ghi nhận lượng người đổ về rất lớn. Dù vậy, các hoạt động diễn ra trong không khí trật tự, văn minh, không xảy ra điểm nóng phức tạp.

Ở Bắc Ninh, vùng đất của lễ hội và dân ca quan họ, không khí các lễ hội… cũng diễn ra trong sự hân hoan, phấn khởi. Công tác quản lý tiền công đức, kiểm soát hoạt động đổi tiền lẻ, trông giữ xe trái phép được siết chặt. Địa phương chủ động xây dựng phương án đảm bảo an toàn từ sớm, không để xảy ra tình trạng bị động khi lượng khách tăng đột biến.

Chặt chém vẫn tồn tại

Ghi nhận thực tế cũng cho thấy, song hành với sắc xuân và giá trị văn hóa truyền thống, câu chuyện lộng hành, “chặt chém” du khách, tăng giá vô lý, chèo kéo, ép mua… vẫn tái diễn, khiến những trăn trở về công tác quản lý lễ hội vẫn kéo dài nhiều năm.

Đơn cử như vụ việc các lái đò hành xử chưa đúng chuẩn mực, quy định tại chùa Hương (Hà Nội) ngay những ngày đầu năm Bính Ngọ. Trong đó có 1 lái đò có hành vi xin thêm 300.000 đồng ngoài mức phí theo quy định và có lời lẽ thiếu chuẩn mực với du khách; 1 lái đò tự ý chở khách không thông qua sự phân công của Ban điều hành Hợp tác xã dịch vụ du lịch chùa Hương.

Sau vụ việc này, Hợp tác xã dịch vụ du lịch chùa Hương đã xử lý hai trường hợp vi phạm quy chế của Ban Tổ chức lễ hội và quy chế hoạt động của Hợp tác xã. Cụ thể là các lái đò bị đình chỉ chở khách đến hết mùa lễ hội 2026.

Tại Bắc Ninh, sau khi bị du khách phản ánh “chặt chém” tiền gửi xe tại chùa Phật Tích trong mùa lễ hội, 2 cá nhân đã bị công an xã Phật Tích (Bắc Ninh) kiểm tra, xử phạt tổng cộng 32,5 triệu đồng. Hai người này tự có hoạt động tổ chức trông giữ xe và thu tiền không đúng quy định.

Nạn chặt chém du khách không phải mới xuất hiện ở các mùa lễ hội, những hành vi này thể hiện nét văn hóa xấu xí trong cộng đồng. Trên thực tế, lâu nay du lịch Việt loay hoay đối phó nạn “chặt chém” khách. Tình trạng chặt chém, chèo kéo khách không chỉ diễn ra tại Hà Nội mà xuất hiện ở nhiều tỉnh thành. Theo CEO công ty du lịch AZA Travel Nguyễn Tiến Đạt, những điểm nóng đón nhiều khách quốc tế, tần suất xảy ra cao hơn. Ông Đạt chia sẻ: Vấn nạn chặt chém vẫn tồn tại, chỉ khác nhau ở việc khách khiếu nại hay bỏ qua, hoặc báo chí có phản ánh hay không.

Ông Trần Trung Hiếu - Phó Giám đốc Sở Du lịch Hà Nội cho biết, “chặt chém” vẫn tồn tại, đặc biệt tại các khu, điểm du lịch có diện tích rộng, không gian mở như khu vực phố cổ, lễ hội thu hút nhiều khách du lịch, đơn vị kinh doanh. Ông Hiếu khẳng định việc không niêm yết giá, ép khách mua hàng là hành vi cố tình lừa đảo, lợi dụng.

Theo các chuyên gia du lịch, các biện pháp như niêm yết giá hay đường dây nóng hiện mới dừng lại ở phần ngọn - xử lý khi việc đã rồi. Để xử lý tận gốc, Việt Nam cần chiến lược "kiềng ba chân". Triển khai các ứng dụng du lịch tích hợp bản đồ số, nơi du khách có thể tra cứu giá trần của các mặt hàng lưu niệm, dịch vụ và đánh giá người bán ngay lập tức.

Hội làng Triều Khúc (Thanh Liệt, Hà Nội) đã thu hút đông đảo người dân và khách thập phương.

Đồng bộ nhiều giải pháp

Thực tế cho thấy, lễ hội đầu xuân không chỉ là dịp vui chơi, du xuân mà còn là không gian sinh hoạt văn hóa cộng đồng, nơi lưu giữ ký ức lịch sử, truyền thống của mỗi vùng đất. Vì vậy, yêu cầu đặt ra không chỉ dừng lại ở việc “đông vui” mà phải bảo đảm an toàn, văn minh, đúng giá trị.

Nhìn nhận về tình hình lễ hội những ngày đầu năm mới, TS Phạm Việt Long - nguyên Chánh Văn phòng Bộ Văn hóa - Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) cho rằng, công tác tổ chức đã có nhiều chuyển biến tích cực. Nhiều lễ hội diễn ra trang trọng, lành mạnh, giữ được giá trị văn hóa truyền thống.

Cũng theo ông Long, mùa lễ hội mới chỉ bắt đầu, để bức tranh xuân Bính Ngọ thực sự toàn diện, an toàn và văn minh, cần lưu ý một số điểm. Trước hết, phải siết chặt quản lý tại những lễ hội lớn như chùa Hương, đền Hùng…, nơi lượng khách rất đông, đồng thời kiểm soát dịch vụ để tránh chặt chém, lộn xộn. Bên cạnh đó, cần nâng cao ý thức cộng đồng, khuyến khích người dân tham gia lễ hội với tinh thần văn minh, giữ gìn vệ sinh môi trường, như mô hình tình nguyện viên hỗ trợ tại đền Trần đã cho thấy hiệu quả. Một điểm quan trọng khác là giữ gìn bản sắc văn hóa truyền thống, tránh thương mại hóa quá mức. Cuối cùng, nên đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong quản lý và truyền thông, chẳng hạn hệ thống bán vé điện tử tại chùa Hương giúp giảm chen lấn, tạo thuận tiện cho du khách.

Còn theo GS.TS Từ Thị Loan - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Văn hóa Thăng Long, cần thực hiện đồng bộ thêm nhiều giải pháp; sử dụng các kênh truyền thông để tạo hiệu ứng lan tỏa rộng rãi. Tập trung tuyên truyền người dân về cách ứng xử văn minh khi tham gia lễ hội, tránh chen lấn, tranh giành hay xả rác bừa bãi. Cùng với đó, nâng cao hiệu quả công tác quản lý của các cơ quan chức năng, tăng cường hoạt động kiểm tra và giám sát. Tăng cường vai trò của các nhà nghiên cứu, chuyên gia văn hóa, nghệ nhân dân gian trong việc tư vấn, hướng dẫn tổ chức lễ hội nhằm tránh tình trạng bóp méo, biến dạng, làm sai lệch bản chất của lễ hội. Đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong quản lý lễ hội, sử dụng công nghệ số, các ứng dụng di động để cung cấp thông tin và giám sát lễ hội.

Phạm Sỹ - Minh Quang