Đề thi học sinh giỏi Ngữ văn: Trách nhiệm đạo đức của giới trẻ trong kỉ nguyên AI

Tham khảo đề thi học sinh giỏi Ngữ văn:

Câu 1. (8,0 điểm)

Sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi cách con người học tập, làm việc và giao tiếp. Có ý kiến cho rằng: "Trong thời đại trí tuệ nhân tạo, điều khiến con người khác biệt không phải là khả năng tính toán, mà là năng lực tư duy độc lập, sáng tạo và trách nhiệm đạo đức".

Anh/chị hãy viết một bài văn nghị luận xã hội, trình bày suy nghĩ của mình về vai trò của tư duy độc lập và trách nhiệm đạo đức của giới trẻ trong kỉ nguyên AI.

Câu 2. (12,0 điểm)

Nhà thơ Thanh Thảo cho rằng: "Văn học kì lạ thế, nó mang những phận người rất xa nhau lại gần nhau, nó kết nối những nỗi đau tưởng không thể chia sẻ".

Bằng những trải nghiệm văn học, anh/chị hãy làm rõ khả năng kết nối con người và giá trị nhân văn sâu sắc của văn học.

Gợi ý đáp án câu nghị luận xã hội

Mở bài:

- Dẫn dắt từ sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI) và tác động sâu rộng đến học tập, lao động, giao tiếp.

- Giới thiệu ý kiến: "Trong thời đại trí tuệ nhân tạo, điều khiến con người khác biệt không phải là khả năng tính toán, mà là năng lực tư duy độc lập, sáng tạo và trách nhiệm đạo đức."

- Nêu vấn đề nghị luận: Vai trò của tư duy độc lập và trách nhiệm đạo đức của giới trẻ trong kỉ nguyên AI.

Thân bài:

- Giải thích vấn đề:

Trí tuệ nhân tạo (AI): Công nghệ mô phỏng trí tuệ con người, có khả năng xử lí thông tin, học hỏi, dự đoán, hỗ trợ hoặc thay thế con người trong nhiều lĩnh vực.

Tư duy độc lập: Khả năng suy nghĩ, đánh giá, phản biện bằng chính nhận thức của mình, không lệ thuộc máy móc hay sao chép ý kiến có sẵn.

Trách nhiệm đạo đức: Ý thức về đúng – sai, thiện – ác; biết kiểm soát hành vi, sử dụng công nghệ một cách nhân văn, có trách nhiệm với bản thân và cộng đồng.

Ý kiến nhấn mạnh: Giá trị cốt lõi làm nên bản sắc con người trong thời đại AI chính là trí tuệ nhân văn và đạo đức, không phải năng lực tính toán.

- Bàn luận:

Vai trò của tư duy độc lập trong kỉ nguyên AI giúp con người: Làm chủ công nghệ, không bị AI dẫn dắt hay phụ thuộc hoàn toàn. Biết chọn lọc thông tin, tránh tin giả, thao túng dữ liệu, định kiến thuật toán. Phát triển sáng tạo – điều AI khó thay thế hoàn toàn.

Với giới trẻ: Là nền tảng của học tập thực chất, nghiên cứu, đổi mới. Tạo nên bản lĩnh cá nhân trong môi trường số.

Dẫn chứng: Học sinh – sinh viên biết dùng AI như công cụ hỗ trợ tư duy, không sao chép máy móc; các nhà khoa học, doanh nhân sáng tạo dựa trên nền tảng tư duy phản biện.

Vai trò của trách nhiệm đạo đức trong việc sử dụng AI: AI không có đạo đức; con người phải chịu trách nhiệm về cách AI được sử dụng. Trách nhiệm đạo đức thể hiện ở: Không gian lận học tập, không xâm phạm quyền riêng tư, bản quyền. Không sử dụng AI để lừa đảo, bạo lực ngôn từ, thao túng dư luận. Hướng AI phục vụ con người, vì lợi ích cộng đồng.

Với giới trẻ: Là hàng rào đạo lí giúp công nghệ phát triển bền vững. Thể hiện nhân cách, ý thức công dân số.

Mở rộng: Nếu thiếu tư duy độc lập và đạo đức thì con người dễ trở thành "phụ thuộc số", đánh mất năng lực sáng tạo. AI có thể trở thành công cụ gây hại cho xã hội. Ngược lại, khi giới trẻ có tư duy độc lập sẽ làm chủ tri thức. Có trách nhiệm đạo đức, làm chủ công nghệ.

AI không làm con người "nhỏ bé" đi, nếu con người giữ được bản lĩnh trí tuệ và nhân văn. Không phủ nhận vai trò tích cực to lớn của AI trong học tập, lao động. Tuy nhiên, AI chỉ là công cụ, không thể thay thế tư duy, lương tri và trách nhiệm của con người.

Kết bài:

- Khẳng định lại ý kiến: Trong kỉ nguyên AI, tư duy độc lập và trách nhiệm đạo đức chính là "giá trị không thể thay thế" của con người.

- Liên hệ bản thân: Giới trẻ cần chủ động học tập, rèn luyện trí tuệ và nhân cách để trở thành công dân số có trách nhiệm.

Gợi ý đáp án nghị luận văn học

Mở bài:

Dẫn dắt về vai trò của văn học trong đời sống tinh thần con người.

Trích dẫn ý kiến của nhà thơ Thanh Thảo: "Văn học kì lạ thế, nó mang những phận người rất xa nhau lại gần nhau, nó kết nối những nỗi đau tưởng không thể chia sẻ."

Nêu vấn đề nghị luận: khả năng kết nối con người và giá trị nhân văn sâu sắc của văn học qua trải nghiệm đọc.

Thân bài:

- Giải thích:

Văn học mang những phận người rất xa nhau lại gần nhau: văn chương có khả năng kết nối con người ở mọi không gian, thời gian.

Văn học kết nối những nỗi đau tưởng không thể chia sẻ: tác phẩm văn học đánh thức, khơi gợi sự đồng cảm giữa những tâm hồn đau khổ.

Ý nghĩa khái quát: Ý kiến của Thanh Thảo bàn về sức mạnh lớn lao của văn học: khi phản ánh hiện thực cuộc sống, nhất là những phận người đau thương thì văn học đã cho ta sống với nhiều cuộc đời, nhiều số phận và khơi gợi sự đồng cảm, kết nối con người; từ đó tâm hồn ta được thanh lọc, biết yêu thương, sống nhân văn, đẹp đẽ hơn.

- Bàn luận:

Văn học kết nối con người qua sự đồng cảm thân phận:

Văn học tái hiện: Nỗi đau của con người bị đói nghèo, áp bức, chiến tranh, cô đơn, mất mát. Người đọc dù khác thời đại, hoàn cảnh vẫn cảm nhận được nỗi đau ấy như của chính mình.

Dẫn chứng gợi ý: Vợ nhặt (Kim Lân): người nghèo vẫn khát sống, khát yêu. Số phận con người (Sô-lô-khốp): bi kịch chiến tranh và sức mạnh nhân tính. Nhật ký trong tù (Hồ Chí Minh): nỗi đau thể xác hòa cùng tinh thần nhân đạo.

Văn học kết nối con người bằng tiếng nói nhân văn phổ quát:

Văn học khơi dậy: Lòng trắc ẩn, sự yêu thương, tinh thần sẻ chia. Tình thân dân tộc - thời đại - ngôn ngữ.

Dẫn chứng gợi ý: Những người khốn khổ (V. Huy-gô): tình thương cứu rỗi con người. Chiếc thuyền ngoài xa (Nguyễn Minh Châu): thấu hiểu con người từ nghịch cảnh.

Văn học giúp con người đối thoại với chính mình:

Khi đọc văn học, con người: Nhận ra nỗi đau của người khác cũng là nỗi đau của mình. Tự vấn về cách sống, cách yêu thương.

Văn học trở thành: Nơi trú ngụ tinh thần. Cầu nối giữa cá nhân - cộng đồng - nhân loại.

- Mở rộng:

Trong đời sống hiện đại con người dễ cô đơn, khép kín, cho nên văn học càng có ý nghĩa kết nối.

Văn học không chỉ để giải trí; nếu đọc hời hợt, giá trị nhân văn sẽ bị đánh mất, vì vậy cần đọc bằng trải nghiệm và sự đồng cảm.

Kết bài:

Khẳng định lại ý kiến của Thanh Thảo.

Nhấn mạnh: văn học chính là nơi con người gặp gỡ nhau trong nỗi đau, tình thương và khát vọng sống.

Liên hệ người đọc hôm nay: trân trọng và nuôi dưỡng tâm hồn bằng văn học.