Đề thi Ngữ văn thể hiện đổi mới rõ nét trong đánh giá học sinh

Những thí sinh đầu tiên bước ra khỏi điểm thi Trường THPT Hoàng Mai (Hà Nội) sau bài thi môn Ngữ văn.

Trao đổi với phóng viên báo Đại đoàn kết, cô Hoàng Thị Tú Anh (giáo viên Ngữ văn Trường THPT Việt Nam - Ba Lan, Hà Nội) cho rằng đây là đề thi phát huy được khả năng sáng tạo của học sinh và có tính phân loại tốt. Tuy nhiên, đề không dễ đối với đa số thí sinh.

Cụ thể, phần đọc hiểu không phải học sinh nào cũng làm tốt được, mà cần những em chăm học, được tiếp cận đa dạng dạng đề. Trong khi đó, nhiều học sinh năm nay lại tập trung ôn theo hướng học tủ, đặc biệt là thơ”, cô nhận xét.

Theo cô Tú Anh, câu nghị luận văn học chiếm 4 điểm có thể gây bất ngờ cho nhiều thí sinh. Nếu như nhiều em dự đoán theo cấu trúc những năm trước rằng phần này sẽ rơi vào nghị luận xã hội thì năm nay đề yêu cầu phân tích một bài thơ tương đối dài, viết theo thể thơ tự do, ít vần điệu, khiến học sinh khó tiếp cận và phân tích hơn.

“Để đạt điểm cao, học sinh phải bám sát văn bản, có kỹ năng phân tích hình ảnh thơ cụ thể, đồng thời biết mở rộng, liên hệ với những tác phẩm khác. Nội dung chủ đề của bài thơ thực ra khá gần gũi, nói về những điều nhỏ bé, bình dị trong cuộc sống nhưng chứa đựng giá trị mà con người đôi khi không để ý. Ngoài việc phân tích nghệ thuật, học sinh cần khai thác được những thông điệp, bài học mà tác giả gửi gắm”, cô nói.

Đề thi bám sát tăng cường đánh giá năng lực tư duy

Nhận định về đề thi Ngữ văn tốt nghiệp THPT 2026, cô Trịnh Thu Tuyết, giáo viên Ngữ văn, Hệ thống Giáo dục HOCMAI cho rằng đề thi môn Ngữ văn tiếp tục bám sát cấu trúc đề tham khảo do Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố, đồng thời thể hiện rõ định hướng đánh giá năng lực học sinh theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018.

Theo cô Tuyết, cũng như kỳ thi năm 2025, đề thi chính thức năm nay bám sát cấu trúc đề tham khảo được Bộ GDĐT công bố ngày 16/2/2025. Nội dung các câu hỏi ở cả phần Đọc hiểu và phần Viết đều nằm trong phạm vi kiến thức, kỹ năng thuộc “Yêu cầu cần đạt” của môn Ngữ văn theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018.

Cụ thể, phần Đọc hiểu (4 điểm) gồm 5 câu hỏi được thiết kế theo các mức độ nhận thức khác nhau. Trong đó, câu 1 và câu 2 thuộc mức độ nhận biết, yêu cầu thí sinh xác định các chi tiết nội dung trong văn bản “Code và Cát”. Đây đều là những chi tiết xuất hiện trực tiếp trong văn bản nên không gây nhiều khó khăn cho thí sinh, kể cả những em có học lực trung bình.

Khả năng phân loại của đề thi tập trung chủ yếu ở các câu 3, 4 và 5 thuộc mức độ thông hiểu và vận dụng.

Ở câu 3, thí sinh được yêu cầu trình bày cách hiểu về các cụm từ “tài sản bị giam cầm” và “nhiên liệu”. Theo cô Tuyết, đây là những khái niệm mang ý nghĩa biểu tượng, gắn với hành trình phát triển của tri thức trước và sau khi máy in ra đời từ phát minh của Gutenberg năm 1440. Câu hỏi đòi hỏi học sinh phải hiểu được cả nghĩa thực, nghĩa ẩn dụ cũng như ý nghĩa của sự thay đổi này đối với quá trình phổ biến tri thức.

Câu 4 là câu hỏi kiểm tra kiến thức về văn bản nghị luận, yêu cầu học sinh chỉ ra mối liên hệ giữa luận đề và các luận điểm trong văn bản. Đây là nội dung đã được cung cấp và rèn luyện kỹ trong chương trình phổ thông.

Trong khi đó, câu 5 ở mức độ vận dụng yêu cầu thí sinh trình bày suy nghĩ về việc sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để tạo nên sự “cộng hưởng trí tuệ” trong bối cảnh khoa học công nghệ phát triển mạnh mẽ. Theo cô Tuyết, đây là vấn đề mang tính thời sự, gần gũi với học sinh và có ý nghĩa thực tiễn đối với việc học tập cũng như cuộc sống.

“Nhìn chung, các câu hỏi đọc hiểu vừa sức với học sinh khi kiểm tra những kiến thức, kỹ năng thuộc yêu cầu cần đạt của môn Ngữ văn theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018, đồng thời bảo đảm đúng các mức độ nhận thức”, cô Tuyết nhận định.

Đối với phần Viết (6 điểm), cô Tuyết cho biết đề thi tiếp tục bảo đảm đúng cấu trúc, định dạng theo hướng dẫn của Bộ GD&ĐT.

Câu nghị luận xã hội 2 điểm yêu cầu thí sinh viết đoạn văn khoảng 200 chữ trả lời câu hỏi: “Làm thế nào để có những Steve Jobs Việt Nam?”. Theo cô Tuyết, đây là vấn đề mang tính thời đại, có khả năng khơi gợi tư duy, niềm hứng thú và tinh thần sáng tạo của học sinh, đồng thời tạo cơ hội để các em đề xuất những giải pháp, hướng đi cho sự phát triển khoa học công nghệ của Việt Nam.

Thí sinh hoàn thành bài thi Ngữ văn trong 120 phút.

Ở câu nghị luận văn học 4 điểm, thí sinh được yêu cầu viết bài văn khoảng 600 chữ phân tích bài thơ “Những chiếc lá” của nhà thơ Nguyễn Đình Thi.

Theo cô Tuyết, bài thơ thể hiện rõ phong cách nghệ thuật giàu suy tưởng của Nguyễn Đình Thi với những cảm xúc và tư duy sâu sắc, gợi mở nhiều vấn đề mang tính triết lý về cuộc sống. Đây là ngữ liệu đòi hỏi khả năng đọc hiểu, cảm thụ và phân tích văn học của thí sinh.

Từ hành trình của những chiếc lá trong vòng đời tự nhiên, học sinh cần liên tưởng đến tình yêu thiên nhiên, vẻ đẹp cuộc sống, những góc sáng tối của đời sống và thân phận con người. Đồng thời, các em phải bám sát đặc trưng thể loại thơ trữ tình, phát hiện và phân tích những đặc sắc nghệ thuật để làm nổi bật giá trị nghệ thuật cũng như giá trị nhân văn của tác phẩm.

"Là môn thi mở đầu của Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026, đề thi Ngữ văn từ cấu trúc đề, ngữ liệu đến cách đặt vấn đề trong cả phần Đọc hiểu và phần Viết đều thể hiện những đổi mới trong đánh giá, tạo cơ hội cho học sinh thể hiện khả năng tư duy và kiến giải độc lập đối với các vấn đề của văn học và đời sống" - cô Trịnh Thu Tuyết chia sẻ.