Để tiếng Anh hiện diện trong môn học từ sự chủ động của giáo viên

Học sinh Trường THCS Hoàng Hoa Thám trong buổi giao lưu với giáo viên và học sinh Nhật Bản.

Mạnh dạn thử nghiệm

Theo ông Nguyễn Xuân Đắc, Hiệu trưởng Trường THCS Hoàng Hoa Thám (phường Tân Bình, TPHCM), để hướng tới mục tiêu đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học, trước hết cần thay đổi nhận thức, nâng cao năng lực ngoại ngữ và phương pháp giảng dạy của đội ngũ giáo viên. Đây là quá trình lâu dài, đòi hỏi sự chuẩn bị phù hợp với điều kiện thực tế của từng nhà trường.

Từ đầu năm 2025, Trường THCS Hoàng Hoa Thám bắt đầu thử nghiệm sử dụng tiếng Anh trong một số nội dung môn học. Cô Nguyễn Thị Nhung, giáo viên môn Toán, là người đầu tiên tham gia, phối hợp với Ban Giám hiệu xây dựng bài giảng và tổ chức các tiết dạy minh họa.

Qua thực tế triển khai, nhà trường nhận thấy ngay cả giáo viên có kiến thức chuyên môn và vốn ngoại ngữ cũng cần thời gian làm quen với thuật ngữ, cách diễn đạt và phương pháp tổ chức bài học. Khả năng tiếp nhận của học sinh cũng chưa đồng đều. Vì vậy, trường lựa chọn cách làm từng bước, điều chỉnh phương pháp thay vì triển khai đại trà.

Học sinh Trường THCS Hoàng Hoa Thám hào hứng học hát tiếng Anh qua ca khúc You Are My Sunshine.

“Chúng tôi không đặt yêu cầu giáo viên phải dạy hoàn toàn bằng tiếng Anh. Một tiết học có thể kết hợp hai ngôn ngữ, trong đó giáo viên sử dụng tiếng Anh để giới thiệu từ khóa, thuật ngữ, hướng dẫn một số nội dung và giải thích bằng tiếng Việt khi cần thiết, bảo đảm học sinh tiếp thu được kiến thức môn học”, ông Đắc chia sẻ.

Từ môn Toán, hoạt động dần mở rộng sang Lịch sử - Địa lý, Ngữ văn, Khoa học tự nhiên. Nhà trường khuyến khích giáo viên có khả năng ngoại ngữ chủ động tham gia, đồng thời tạo điều kiện để đồng nghiệp dự giờ, trao đổi và học hỏi kinh nghiệm. Trong năm học 2026-2027, Trường THCS Hoàng Hoa Thám đặt mục tiêu mỗi tổ chuyên môn có ít nhất một giáo viên mới tham gia giảng dạy hoặc tổ chức hoạt động bằng tiếng Anh, bên cạnh những thầy cô đã thực hiện từ năm học trước.

Theo ông Đắc, việc triển khai cần linh hoạt, không tạo áp lực về số tiết hay yêu cầu sử dụng ngoại ngữ đồng loạt. Giáo viên căn cứ nội dung bài học và khả năng tiếp nhận của học sinh để lựa chọn hình thức phù hợp. Chẳng hạn, với môn Thể dục, thầy cô có thể bắt đầu bằng những khẩu lệnh đơn giản như “Stand up”, “Sit down”, “Very good” hay “Thank you”. Ở các môn học khác, giáo viên có thể sử dụng tiếng Anh để giới thiệu thuật ngữ, đặt câu hỏi hoặc hướng dẫn một phần hoạt động học tập.

Song song với việc thực hành trên lớp, nhà trường khuyến khích giáo viên chủ động nâng cao năng lực ngoại ngữ thông qua các ứng dụng, nền tảng trực tuyến và chương trình học tập phù hợp. Không chỉ giáo viên trực tiếp giảng dạy, đội ngũ cán bộ quản lý cũng cần thường xuyên học tập, cập nhật kiến thức và phương pháp tổ chức giáo dục.

Theo ông Đắc, việc đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai không đơn thuần là tăng số tiết dạy bằng ngoại ngữ, mà còn hướng đến xây dựng môi trường sử dụng tiếng Anh trong dạy học, giao tiếp và các hoạt động thường ngày của nhà trường. Vì vậy, mỗi tiết học cần được chuẩn bị kỹ lưỡng, phù hợp với năng lực của giáo viên và học sinh, tạo điều kiện để thầy cô tích lũy kinh nghiệm, chia sẻ và từng bước điều chỉnh phương pháp giảng dạy.

Linh hoạt trong từng tiết dạy

Là một trong những giáo viên tham gia thử nghiệm dạy Toán bằng tiếng Anh, cô Nguyễn Thị Nhung cho biết, khó khăn ban đầu là sử dụng thuật ngữ chuyên ngành và diễn đạt kiến thức sao cho phù hợp với trình độ học sinh.

Để chuẩn bị cho mỗi tiết học, cô Nhung xây dựng hệ thống từ vựng, cách đọc ký hiệu, phép tính và những mẫu câu giao tiếp thường dùng trong lớp. Thay vì đặt mục tiêu sử dụng hoàn toàn tiếng Anh, cô lựa chọn kết hợp linh hoạt hai ngôn ngữ. Các thuật ngữ được giới thiệu song ngữ, câu giao tiếp quen thuộc được sử dụng bằng tiếng Anh; với nội dung khó, giáo viên giải thích thêm bằng tiếng Việt để học sinh không bị gián đoạn mạch tư duy Toán học.

Tiết dạy Toán của cô Nhung bằng tiếng Anh.

Ở bài học Addition (phép cộng) dành cho học sinh lớp 6, cô hướng dẫn các em làm quen với những từ như add, plus, equals, sum. Học sinh tập đọc phép tính, viết biểu thức và thực hành các đoạn hội thoại ngắn. Với bài Proportion (tỉ lệ thức) ở lớp 7, giáo viên giới thiệu những từ khóa như ratio, proportion, equal, term, product, cross multiplication. Sau khi quan sát ví dụ và nghe giáo viên đọc mẫu, học sinh luyện đọc, làm việc theo cặp, trả lời những câu hỏi ngắn như “Is this a proportion?”, “Are these two ratios equal?”.

Theo cô Nhung, việc chia bài học thành những hoạt động ngắn giúp học sinh có cơ hội nghe, nói và thực hành thay vì chỉ tiếp nhận kiến thức một chiều. Các thuật ngữ, mẫu câu quen thuộc được lặp lại có chủ đích, qua đó hỗ trợ các em ghi nhớ từ vựng và hình thành phản xạ ngôn ngữ.

“Tôi muốn các em cảm thấy tiếng Anh không phải là một môn học thứ hai đặt chồng lên môn Toán, mà là công cụ giúp các em tiếp cận kiến thức theo một cách mới”, cô Nhung chia sẻ.

Với quy mô 2.624 học sinh và 61 lớp, Trường THCS Hoàng Hoa Thám xác định xây dựng môi trường tiếng Anh trong trường học cần được thực hiện đồng bộ, từ hoạt động dạy học đến giao tiếp và sinh hoạt hằng ngày. Nhà trường khuyến khích giáo viên, học sinh sử dụng ngoại ngữ trong những tình huống phù hợp, sinh hoạt câu lạc bộ và khai thác các nền tảng trực tuyến để tăng cơ hội thực hành.

Theo ông Nguyễn Xuân Đắc, mục tiêu không chỉ là giúp học sinh làm quen với thuật ngữ tiếng Anh trong các môn học, mà quan trọng hơn là từng bước hình thành thói quen, phản xạ sử dụng ngoại ngữ trong môi trường học đường. Đây cũng là quá trình để giáo viên và học sinh cùng thay đổi, chủ động học tập, thực hành và nâng cao năng lực ngoại ngữ.

“Chỉ cần mỗi giáo viên chủ động thay đổi một chút, mỗi tổ chuyên môn cùng đóng góp một phần, hoạt động đưa tiếng Anh vào các môn học sẽ từng bước đi vào thực chất. Quan trọng là tạo được môi trường để cả thầy và trò cùng học tập, thực hành và tiến bộ”, ông Đắc chia sẻ.