Để tiết kiệm năng lượng trở thành lợi thế phát triển

Nhu cầu năng lượng phục vụ tăng trưởng kinh tế của Việt Nam đang tăng nhanh trong khi áp lực về bảo đảm nguồn cung, giảm phát thải và ứng phó với biến đổi khí hậu ngày càng lớn.

Nếu trước đây an ninh năng lượng chủ yếu được nhìn nhận qua khả năng mở rộng nguồn cung thì nay, việc sử dụng năng lượng hiệu quả đang được xem là “nguồn năng lượng đầu tiên” cần được khai thác. Mỗi đơn vị điện năng hay nhiên liệu được tiết kiệm không chỉ góp phần giảm áp lực đầu tư vào hạ tầng năng lượng mà còn tạo dư địa cho tăng trưởng xanh, giảm phát thải và nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh.

Phó Trưởng Ban Môi trường và Phát triển bền vững, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) Phạm Viết Thạch cho biết, nắng nóng kéo dài và diễn biến thời tiết cực đoan đang tạo ra áp lực rất lớn đối với công tác bảo đảm cung ứng điện, đặc biệt vào buổi trưa và buổi tối, khiến phụ tải hệ thống điện quốc gia tăng đột biến và liên tục lập các mức kỷ lục mới.

Theo ông Phạm Viết Thạch, EVN nhận thức rõ việc sử dụng điện tiết kiệm và hiệu quả luôn là một trong những giải pháp quan trọng để bảo đảm cung ứng điện an toàn, ổn định cho hệ thống điện quốc gia.

Các đơn vị sản xuất của EVN tăng cường giải pháp kỹ thuật nhằm bảo đảm quản lý vận hành, sản xuất điện hiệu quả. Ảnh: ĐVCC

Cùng với đó, tiết kiệm điện không chỉ giúp giảm chi phí cho khách hàng và người sử dụng mà còn mang lại lợi ích lâu dài cho toàn xã hội thông qua việc sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm tiêu thụ nhiên liệu hóa thạch và góp phần thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững, giảm phát thải khí nhà kính.

“Ở góc độ vận hành hệ thống điện, tiết kiệm điện và quản lý nhu cầu phụ tải có vai trò đặc biệt quan trọng. Chỉ cần một bộ phận khách hàng thay đổi thói quen sử dụng điện, nhất là trong các khung giờ cao điểm hoặc những đợt nắng nóng kéo dài kết hợp sự tham gia của các doanh nghiệp trong các chương trình điều chỉnh phụ tải, cũng có thể góp phần giảm đáng kể áp lực lên hệ thống điện quốc gia”, ông Phạm Viết Thạch cho biết.

Theo ông Phạm Viết Thạch, điều này không chỉ giúp nâng cao độ an toàn và tin cậy của hệ thống mà còn hạn chế việc phải huy động các nguồn điện có chi phí cao, vốn chủ yếu sử dụng nhiên liệu hóa thạch. Nhờ đó, lợi ích không chỉ thuộc về khách hàng mà còn lan tỏa đến toàn bộ nền kinh tế và xã hội.

Mới đây, tại diễn đàn “Tiết kiệm năng lượng - cần sự chung tay của toàn xã hội”, Phó Trưởng phòng Hiệu quả năng lượng và Chuyển đổi xanh, Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương) Hoàng Việt Dũng cho rằng, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả là một trong những giải pháp quan trọng nhất để bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia trong dài hạn.

Nhân viên Điện lực tăng cường tuyên truyền, tư vấn, hỗ trợ khách hàng thực hiện các giải pháp sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả. Ảnh: Cao Thảo

Theo ông Hoàng Việt Dũng, trước đây, khi nói đến an ninh năng lượng, chúng ta thường nghĩ đến việc phải phát triển thêm nguồn cung năng lượng như xây thêm nhà máy điện, hoặc đầu tư hạ tầng truyền tải. Tuy nhiên, trên thực tế, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả là giải pháp có chi phí thấp nhất, hiệu quả nhanh nhất và mang lại đồng thời các lợi ích về kinh tế, môi trường và xã hội. Nếu chúng ta không sử dụng năng lượng hiệu quả, áp lực đầu tư vào nguồn điện, lưới điện và nhiên liệu sẽ ngày càng lớn.

“Trong dài hạn, tiết kiệm năng lượng không phải là "thắt lưng buộc bụng" hay cắt giảm tiêu dùng một cách cơ học, mà là sử dụng một cách thông minh, hiệu quả hơn. Đây là giải pháp bền vững nhất giúp Việt Nam vừa phát triển kinh tế nhanh, vừa giữ vững chủ quyền và an ninh năng lượng trước mọi biến động của khí hậu toàn cầu”, ông Hoàng Việt Dũng chia sẻ.

Cũng theo ông Hoàng Việt Dũng, bên cạnh những kết quả tích cực, thực tế cho thấy tiềm năng tiết kiệm năng lượng của nước ta vẫn còn rất lớn. Trong một số lĩnh vực, mức tiêu hao năng lượng trên một đơn vị sản phẩm vẫn cao hơn so với mức trung bình của khu vực. Điều đó cho thấy dư địa để nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng vẫn còn rất đáng kể.

Xét theo cơ cấu tiêu thụ năng lượng, lĩnh vực công nghiệp hiện là khu vực sử dụng năng lượng lớn nhất, chiếm trên 50% tổng tiêu thụ năng lượng cuối cùng của cả nước. Trong đó, các ngành công nghiệp trọng điểm như thép, xi măng, hóa chất, sản xuất vật liệu xây dựng, dệt may, giấy... là những ngành có nhu cầu sử dụng năng lượng rất lớn trong quá trình sản xuất. Tiếp theo là lĩnh vực giao thông vận tải, chủ yếu tiêu thụ các dạng nhiên liệu như xăng, dầu. Đây cũng là lĩnh vực có mức tăng trưởng nhu cầu năng lượng tương đối nhanh cùng với sự phát triển của nền kinh tế và quá trình đô thị hóa...

Đối với khu vực tòa nhà, thương mại và sinh hoạt dân dụng, mặc dù tỷ trọng tiêu thụ năng lượng thấp hơn công nghiệp nhưng đang có xu hướng gia tăng, đặc biệt là nhu cầu điện cho điều hòa không khí, thiết bị làm mát và các thiết bị điện gia dụng trong những đợt nắng nóng kéo dài do tác động của biến đổi khí hậu. Tiềm năng tiết kiệm năng lượng lúc nào cũng còn, đối với Việt Nam hiện nay sử dụng năng lượng hiệu quả và tiết kiệm là giải pháp chiến lược.

“Nếu muốn bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia trong dài hạn, chúng ta cần tập trung vào các lĩnh vực tiêu thụ năng lượng lớn, đặc biệt là khu vực công nghiệp. Chúng ta không chỉ coi sử dụng năng lượng tiết kiệm hiệu quả là giải pháp đơn thuần về mặt kỹ thuật mà nó mang tính chiến lược, đóng góp vào bảo đảm an ninh năng lượng trong thời gian tới”, ông Hoàng Việt Dũng nhìn nhận.

Các chuyên gia cho rằng, để khai thác hiệu quả nguồn năng lượng cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân. Hoàn thiện cơ chế, chính sách khuyến khích đầu tư công nghệ tiết kiệm năng lượng, mở rộng các chương trình dán nhãn hiệu suất, thúc đẩy chuyển đổi số trong quản lý năng lượng và nâng cao nhận thức cộng đồng sẽ là những giải pháp quan trọng.

Có thể thấy, trong bối cảnh Việt Nam hướng tới mục tiêu tăng trưởng nhanh đi đôi với phát triển bền vững và cam kết giảm phát thải ròng về mức “0”, tiết kiệm năng lượng không chỉ là giải pháp kỹ thuật mà còn là động lực chiến lược. Việc sử dụng năng lượng thông minh, hiệu quả hôm nay sẽ góp phần xây dựng một nền kinh tế có sức chống chịu cao hơn, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và tạo nền tảng vững chắc cho tăng trưởng xanh trong tương lai.