Đề xuất 34 tỷ USD xây 'tầng phát triển thứ 5' cho siêu đô thị TP.HCM

Đề xuất được TS.KTS Nguyễn Bảo Thành (Khoa Kiến trúc, Đại học Văn Lang) trình bày trong tham luận “Không gian ngầm đô thị: Tầng phát triển thứ 5 và khung pháp lý để khai phá tiềm năng trong đại đô thị TP.HCM mới”, thực hiện cùng ThS.KTS Châu Mỹ Anh, tại hội nghị tham vấn ý kiến các hiệp hội nghề nghiệp, các nhà đầu tư chiến lược và chuyên gia trong quá trình lập quy hoạch tổng thể TP.HCM.

Hội nghị do UBND TP.HCM tổ chức ngày 11/9.

Giải quyết tình trạng sụt lún, kẹt xe

Theo ông Thành, tại TP.HCM, hệ thống giao thông đang chịu áp lực lớn từ hơn 7,5 triệu xe máy và 791.200 ôtô hoạt động hàng ngày. Chưa kể, TP.HCM đang chìm dần khi tình trạng sụt lún đất diễn ra với tốc độ đáng lo ngại: 2-5 cm mỗi năm trên toàn thành phố; thậm chí lên tới 7-8 cm mỗi năm tại các khu vực tập trung công trình thương mại.

Qua đó, vị TS.KTS này nhấn mạnh sự cấp thiết trong việc quy hoạch không gian ngầm hiện nay, khi nó không chỉ “chữa trị” tình trạng thiếu đất hay sụt lún, mà còn là cách biến đại đô thị thành một khối hạ tầng liên kết không bị chia cắt.

Từ đây, chuyên gia đưa ra ý tưởng “tầng phát triển thứ 5”, tức là tầng khai thác không gian ngầm đô thị như một chiều không gian độc lập, tích hợp đầy đủ chức năng từ thương mại, dịch vụ, giao thông đến tiện ích công cộng.

Hiện nay, TP.HCM đã xác định 12 khu vực phát triển không gian thương mại ngầm tại trung tâm, với tiềm năng mở rộng lên 23 khu vực sau hợp nhất. Việc kết nối 31 chung cư cũ đã cải tạo với hệ thống thương mại ngầm đang được đẩy mạnh, tạo nền tảng cho mạng lưới liên thông lớn giữa tòa nhà cao tầng và trung tâm thương mại.

TS.KTS Nguyễn Bảo Thành (Đại học Văn Lang) tại hội nghị ngày 11/9. Ảnh: Thảo Liên.

Về pháp lý, theo ông Thành, việc phát triển không gian ngầm tại TP.HCM vẫn còn khoảng trống, đặc biệt trong phối hợp dự án liên vùng. Chuyên gia phân tích việc thiếu khung pháp lý thống nhất gây khó khăn cho nhà đầu tư và làm chậm tiến độ triển khai dự án hạ tầng cũng như mạng lưới thương mại ngầm xuyên vùng.

Hiện, việc phối hợp giữa 3 trung tâm hành chính đòi hỏi cơ chế điều phối mới, với hơn 1.000 trụ sở cần sắp xếp lại, tạo cơ hội tích hợp không gian ngầm từ giai đoạn đầu.

Để phát triển không gian ngầm đô thị hiệu quả, an toàn và bền vững, nhóm chuyên gia đề xuất TP.HCM cần xây dựng một khung pháp lý đồng bộ, quy chuẩn kỹ thuật rõ ràng và cơ chế quản lý minh bạch. Các chính sách được đề xuất tập trung vào 5 khía cạnh chính, gồm khung pháp lý, quy chuẩn kỹ thuật, quản lý vận hành, khuyến khích đầu tư và hệ thống dữ liệu số hóa.

“Không gian ngầm không chỉ giải quyết được tất cả vấn đề TP.HCM đang cần, mà còn thuận lợi để phát triển mạnh thương mại, giúp thành phố hoàn vốn đầu tư tầng hầm và metro. Thay vì xây quá cao trên mặt đất, nhà đầu tư có thể xây sâu bên dưới, để thêm diện tích sàn trên cùng một diện tích đất. Trong tương lai, tôi kỳ vọng nhiều khu vực như trung tâm TP.HCM cũ, Thủ Dầu Một, khu vực Củ Chi cũ sẽ có khoảng 50% công việc diễn ra dưới lòng đất”, ông Thành nói.

Đề xuất nguồn vốn 885.000 tỷ đồng đầu tư không gian ngầm

Dựa trên thực trạng này và kinh nghiệm quốc tế, chuyên gia đề xuất xây dựng Luật Quản lý không gian ngầm đặc thù cho đại đô thị TP.HCM, cấu trúc theo nguyên tắc phân lớp 3 tầng phù hợp với điều kiện địa chất.

Cụ thể, tầng nông (0-15 m) dành cho giao thông đi bộ, thương mại nhỏ, bãi đỗ xe và hạ tầng cơ bản như cấp nước, thoát nước. Tầng trung bình (15-40 m) cho giao thông công cộng lớn, trung tâm thương mại và tiện ích văn hóa. Tầng sâu (trên 40 m) cho hạ tầng kỹ thuật lớn, chống lũ lụt, hoàn thiện kết nối không gian ngầm bằng phương thức hiện đại và các công trình chiến lược quốc gia.

Về lộ trình đầu tư phát triển không gian ngầm đại đô thị TP.HCM mới (2025-2050), chuyên gia đưa ra phương án với tổng mức đầu tư 885.000 tỷ đồng, tương đương hơn 34 tỷ USD theo tỷ giá hiện tại. Cơ cấu nguồn vốn đề xuất bao gồm ngân sách Nhà nước (30%), trái phiếu Chính phủ (40%), doanh nghiệp hưởng lợi (20%) và ODA (10%).

Cụ thể, năm 2026, TP.HCM có thể giải ngân 25.000 tỷ đồng làm pháp lý và bản đồ tại các vùng lõi trước đây như quận 1, Thủ Dầu Một, Bà Rịa cũ; đến năm 2028, dùng tiếp 150.000 tỷ đồng thí điểm dự án PPP, kết nối ngầm 10-15 km tại 5 khu trung tâm liên vùng; đến năm 2035, dùng thêm 280.000 tỷ đồng liên thông 23 khu vực quy hoạch tích hợp 8 tuyến metro; đến năm 2050 phủ hạ tầng ngầm trên toàn đại đô thị 6.772 km2 với vốn đầu tư còn lại.