Đề xuất bãi bỏ khâu kiểm tra nghiệm thu phòng cháy, chữa cháy: Chuyển mạnh sang cơ chế 'hậu kiểm'

Quốc hội Khóa XVI

Ngày 26/10, dự kiến, Chính phủ trình Quốc hội dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ, Luật phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn cứu hộ. Cùng ngày, Quốc hội sẽ thảo luận tại tổ về dự án Luật này.

Bãi bỏ thủ tục kiểm tra nghiệm thu, tăng cường hậu kiểm đối với hoạt động phòng cháy chữa cháy. Ảnh: Vanquoc

Bãi bỏ khâu "tiền kiểm" nghiệm thu PCCC

Dự thảo Luật đề xuất sửa đổi, bổ sung 12 điều của Luật Phòng cháy, chữa cháy (PCCC) và cứu nạn, cứu hộ. Nội dung đáng chú ý nhất là đề xuất bãi bỏ thủ tục cơ quan nhà nước kiểm tra công tác nghiệm thu PCCC; đồng thời bỏ thủ tục cấp phép trước khi lưu thông trên thị trường đối với các phương tiện, vật liệu, cấu kiện ngăn cháy (chuyển sang quản lý theo pháp luật về chất lượng sản phẩm, hàng hóa).

Theo quy định hiện hành (khoản 5 Điều 18), việc kiểm tra nghiệm thu PCCC do cơ quan chuyên môn về xây dựng, cơ quan đăng kiểm hoặc cơ quan Công an thực hiện. Tuy nhiên, việc duy trì thủ tục này đang gây tốn kém chi phí, thời gian và nguồn nhân lực của xã hội.

Cơ quan soạn thảo đánh giá, bản chất của khâu kiểm tra nghiệm thu là đánh giá sự phù hợp so với thiết kế; do đó, chỉ cần thực hiện chặt chẽ khâu thẩm định thiết kế ban đầu là đã đạt được mục đích quản lý.

Sự điều chỉnh này cũng là bước cụ thể hóa Nghị quyết số 66.18/2026/NQ-CP của Chính phủ về cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính.

Gắn trách nhiệm cho chủ đầu tư qua cơ chế "hậu kiểm"

Đi liền với việc bãi bỏ khâu "tiền kiểm", dự thảo Luật thiết lập cơ chế quản lý mới dựa trên nguyên tắc "hậu kiểm".

Theo đó, khi bỏ thủ tục kiểm tra công tác nghiệm thu về phòng cháy và chữa cháy, dự thảo Luật đã bổ sung quy định về kết hợp giữa công tác kiểm tra định kỳ về phòng cháy, chữa cháy với kiểm tra việc chấp hành quy định của pháp luật về nghiệm thu phòng cháy, chữa cháy trước đó của chủ đầu tư, chủ sở hữu công trình, chủ phương tiện giao thông, thực hiện công tác hậu kiểm.

Dự thảo Luật bổ sung quy định chỉ được đưa công trình, hạng mục công trình, phương tiện giao thông vào khai thác, sử dụng sau khi đã nghiệm thu về phòng cháy, chữa cháy và tuân thủ quy định về tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, thẩm định thiết kế.

Dựa trên nền tảng của Nghị định số 105/2025/NĐ-CP, sau khi tự nghiệm thu, chủ đầu tư phải khai báo, cập nhật thông tin trên Cơ sở dữ liệu về PCCC trước khi đưa công trình vào hoạt động. Đây chính là cơ sở pháp lý để cơ quan quản lý nhà nước lồng ghép việc hậu kiểm vào các đợt kiểm tra PCCC định kỳ.

Nếu phát hiện tổ chức, cá nhân đưa công trình vào khai thác nhưng không bảo đảm yêu cầu an toàn, tùy theo tính chất và mức độ vi phạm, đối tượng sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc xử lý hình sự.

Bãi bỏ quy định ngừng cấp điện, nước do vi phạm nghiệm thu phòng cháy chữa cháy

Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ hiện hành quy định đối với dự án, công trình, phương tiện giao thông theo danh mục quy định để đưa vào khai thác, sử dụng thì phải thực hiện kiểm tra công tác nghiệm thu về phòng cháy, chữa cháy do cơ quan có thẩm quyền thực hiện, phải có văn bản chấp thuận kết quả nghiệm thu về phòng cháy, chữa cháy của cơ quan quản lý chuyên ngành.

Trong khi đó, tại điểm đ khoản 2 Điều 14 Luật Thủ đô quy định công trình xây dựng, phần công trình xây dựng, hạng mục công trình, cơ sở sản xuất, kinh doanh dịch vụ chưa có văn bản chấp thuận kết quả nghiệm thu về phòng cháy, chữa cháy của cơ quan quản lý chuyên ngành mà đã đưa vào hoạt động là hành vi vi phạm quy định của pháp luật về phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ, sẽ bị áp dụng chế tài là ngừng cung cấp dịch vụ điện, nước.

Tuy nhiên, nếu bỏ quy định về thủ tục kiểm tra công tác nghiệm thu về phòng cháy, chữa cháy tại Luật này thì trường hợp nêu tại điểm đ khoản 2 Điều 14 Luật Thủ đô không còn là hành vi vi phạm pháp luật về phòng cháy, chữa cháy.

Do đó, việc bãi bỏ quy định tại điểm đ khoản 2 Điều 14 Luật Thủ đô là cần thiết để đảm bảo tính đồng bộ, thống nhất của Luật này và Luật Thủ đô.