Đề xuất bỏ công chứng, chứng thực giao dịch đất đai: Giảm thủ tục hay tăng rủi ro?

Điều 27 dự thảo Luật Đất đai được công bố ngày 20/7/2026 quy định về điều kiện thực hiện các quyền chuyển đổi, chuyển nhượng, cho thuê, cho thuê lại, thừa kế, tặng cho, thế chấp và góp vốn bằng quyền sử dụng đất không còn yêu cầu hợp đồng, văn bản thực hiện các giao dịch này phải được công chứng hoặc chứng thực như hiện hành.

Thay vào đó, người sử dụng đất phải đáp ứng các điều kiện như có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, đất không có tranh chấp hoặc tranh chấp đã được giải quyết, quyền sử dụng đất không bị kê biên, còn thời hạn sử dụng và không bị áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời.

Đề xuất bỏ quy định bắt buộc công chứng, chứng thực trong giao dịch đất đai đang nhận được sự quan tâm của nhiều người dân Hà Tĩnh.

Việc thay đổi quy định được kỳ vọng sẽ góp phần cắt giảm thủ tục hành chính, giảm thời gian, chi phí khi người dân thực hiện các giao dịch về đất đai. Tuy nhiên, nhiều người cũng bày tỏ lo ngại về những rủi ro pháp lý có thể phát sinh khi các bên phải tự kiểm tra, xác thực thông tin về thửa đất, quyền sử dụng đất và các điều kiện liên quan trước khi giao dịch.

Tại Hà Tĩnh, đề xuất này đang nhận được sự quan tâm của nhiều người dân. Không ít ý kiến cho rằng, việc đơn giản hóa thủ tục là cần thiết trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, song quá trình cải cách cần đi kèm với cơ chế cung cấp thông tin minh bạch, giúp người dân có cơ sở kiểm tra và đưa ra quyết định trước khi giao dịch.

Ông Nguyễn Văn Tuấn (phường Thành Sen) chia sẻ: “Thời gian qua, mỗi lần làm thủ tục đất đai tôi đều phải chuẩn bị khá nhiều giấy tờ và đi lại nhiều lần nên cũng mất không ít thời gian. Vì vậy, nếu những quy định không còn cần thiết được cắt giảm thì người dân sẽ đỡ vất vả hơn khi thực hiện các giao dịch. Tôi thấy đây là chủ trương phù hợp trong bối cảnh đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính. Điều quan trọng là quá trình triển khai cần được nghiên cứu kỹ để vừa tạo thuận lợi cho người dân, vừa bảo đảm việc thực hiện đúng quy định của pháp luật".

Người dân cho rằng việc đơn giản hóa thủ tục là cần thiết, song cần bảo đảm an toàn pháp lý cho các giao dịch về đất đai.

Đất đai là tài sản có giá trị lớn, thậm chí là tài sản tích lũy của cả một gia đình. Vì vậy, người dân cũng mong muốn có cơ chế kiểm soát đủ chặt chẽ để hạn chế những rủi ro có thể phát sinh trong quá trình mua bán, chuyển nhượng.

Chị Hoàng Thị Nhung (xã Cẩm Xuyên) chia sẻ: “Gia đình tôi dành dụm nhiều năm mới có đủ tiền để mua một mảnh đất nên mỗi quyết định đều phải cân nhắc rất kỹ. Tôi không băn khoăn nhiều về việc thêm hay bớt một thủ tục, điều khiến tôi quan tâm hơn là khi giao dịch hoàn tất thì mình có thể yên tâm rằng mọi việc đều đúng quy định và không phát sinh những vấn đề ngoài ý muốn. Điều tôi mong là dù quy định có thay đổi thì quyền lợi của người mua vẫn được bảo đảm để mọi người yên tâm khi giao dịch”.

Chị Hoàng Thị Nhung (ngoài cùng bên phải, xã Cẩm Xuyên) kỳ vọng mọi thay đổi về chính sách sẽ vừa tạo thuận lợi cho người dân, vừa bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp khi giao dịch đất đai.

Tại Trung tâm Phục vụ Hành chính công xã Cẩm Xuyên, hồ sơ chứng thực hợp đồng, giao dịch liên quan đến quyền sử dụng đất được tiếp nhận gần như mỗi ngày. Bên cạnh những hồ sơ đầy đủ điều kiện, vẫn có trường hợp người dân phải bổ sung hoặc hoàn thiện giấy tờ trước khi được thực hiện chứng thực theo quy định.

Ông Phạm Danh Nhật - Phó Giám đốc Trung tâm Phục vụ Hành chính công xã Cẩm Xuyên cho biết: “Trong quá trình tiếp nhận hồ sơ chứng thực hợp đồng, giao dịch về quyền sử dụng đất, vẫn có trường hợp người dân chuẩn bị chưa đầy đủ giấy tờ hoặc hồ sơ chưa đáp ứng quy định nên phải hướng dẫn bổ sung, hoàn thiện. Nếu quy định về chứng thực được điều chỉnh thì cũng cần có cơ chế phù hợp để việc giải quyết hồ sơ được thuận lợi, đúng quy định".

Đề xuất bỏ quy định bắt buộc công chứng, chứng thực hiện đang được lấy ý kiến trong quá trình hoàn thiện dự thảo Luật Đất đai.

Đơn giản hóa thủ tục hành chính là xu hướng tất yếu trong quá trình cải cách. Song, đối với các giao dịch liên quan đến quyền sử dụng đất, vốn là tài sản có giá trị lớn của người dân, việc cắt giảm một khâu kiểm soát cũng đặt ra yêu cầu phải có cơ chế thay thế đủ hiệu quả. Theo các công chứng viên, nếu muốn rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục thì cần nhìn đúng nguyên nhân gây chậm trễ.

Ông Bùi Minh Thu - Trưởng phòng Công chứng số 1 (Sở Tư pháp Hà Tĩnh) đánh giá: "Công chứng không chỉ là chứng nhận hợp đồng mà còn là quá trình công chứng viên kiểm tra tính hợp pháp của giao dịch, đối chiếu giấy tờ, xác định năng lực hành vi dân sự, ý chí tự nguyện của các bên trước khi hợp đồng được ký kết. Đây là cơ chế góp phần phòng ngừa tranh chấp, hạn chế rủi ro và bảo đảm an toàn pháp lý cho các bên tham gia giao dịch. Thực tế, điểm nghẽn khiến thủ tục đất đai kéo dài không nằm ở khâu công chứng. Với hồ sơ đầy đủ, việc công chứng hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất thường chỉ mất khoảng 30 phút đến vài giờ. Vì vậy, nếu mục tiêu là rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục thì cần nhìn đúng khâu đang thực sự gây chậm trễ".

Đồng quan điểm, Luật sư Nguyễn Trọng Nghĩa - Phó Giám đốc Công ty Luật TNHH Long Phúc (chi nhánh Hà Tĩnh) cho biết: “Trong bối cảnh thị trường bất động sản vẫn tiềm ẩn nguy cơ giấy tờ giả, giao dịch qua ủy quyền hoặc tranh chấp tài sản chung, việc bỏ yêu cầu công chứng, chứng thực có thể làm gia tăng rủi ro đối với người dân. Vì vậy, nên tiếp tục duy trì công chứng, chứng thực đối với một số giao dịch có giá trị lớn hoặc tiềm ẩn nguy cơ tranh chấp như chuyển nhượng, tặng cho, thế chấp quyền sử dụng đất. Trường hợp thay đổi quy định, cần đồng thời hoàn thiện cơ sở dữ liệu đất đai, liên thông dữ liệu dân cư, tăng cường xác thực điện tử và nâng cao trách nhiệm của cơ quan đăng ký đất đai để bảo đảm an toàn cho các giao dịch”.