Đề xuất bỏ thi lớp 10 chuyên theo từng môn: Tiếp tục nghiên cứu, không để học sinh chịu thiệt thòi

Đổi mới để trường chuyên phát huy thế mạnh

Chia sẻ về dự thảo Quy chế tổ chức và hoạt động của trường THPT chuyên, Vụ trưởng Vụ Giáo dục phổ thông (Bộ Giáo dục và Đào tạo) Thái Văn Tài nhấn mạnh, mặc dù có những đóng góp quan trọng, nhưng cách tổ chức đào tạo hiện nay của trường chuyên còn một số hạn chế, như việc phân hóa theo từng môn chuyên từ sớm hay quá chú trọng thành tích thi học sinh giỏi, giải thưởng...

Vụ trưởng Vụ Giáo dục phổ thông (Bộ Giáo dục và Đào tạo) Thái Văn Tài. Ảnh: Moet

Dự thảo Quy chế được xây dựng theo định hướng của Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị, với mục tiêu định vị trường chuyên là môi trường giáo dục chất lượng cao, thực hiện nhiệm vụ phát hiện sớm, bồi dưỡng, phát triển và ươm tạo tài năng, đồng thời bảo đảm giáo dục toàn diện.

Ông Thái Văn Tài cho biết, dự thảo tập trung vào ba nội dung đổi mới. Trước hết là đổi mới mục tiêu giáo dục. Trường chuyên không chỉ tập trung bồi dưỡng học sinh giỏi ở một môn học mà hướng tới phát triển tài năng trên nền tảng kiến thức phổ thông toàn diện, tư duy độc lập, năng lực nghiên cứu, thực hành, sáng tạo và giải quyết vấn đề thực tiễn.

Thứ hai là đổi mới mô hình tổ chức giáo dục theo ba tầng có tính liên thông: Giáo dục toàn diện theo Chương trình giáo dục phổ thông; giáo dục nâng cao theo khối chuyên nhằm củng cố, mở rộng kiến thức nền tảng và năng lực liên môn; giáo dục chuyên sâu theo môn học nhằm phát triển năng khiếu, sở trường của từng học sinh.

Thứ ba là đổi mới cách phát hiện và đánh giá tài năng. Bên cạnh kết quả học tập, thành tích thi học sinh giỏi, cần quan tâm hơn đến sự tiến bộ, năng lực vận dụng kiến thức, nghiên cứu, thực hành, sáng tạo và sản phẩm học tập của học sinh. Các hoạt động dự án liên môn, liên ngành và hợp tác với cơ sở giáo dục đại học, viện nghiên cứu cũng được khuyến khích.

“Đổi mới không có nghĩa là phủ nhận những thành quả của hệ thống trường chuyên hiện nay hay xem nhẹ việc bồi dưỡng học sinh giỏi theo từng môn học; nhưng yêu cầu đặt ra cho trường chuyên là phải phát huy tốt hơn những thế mạnh đã có, đồng thời khắc phục những hạn chế, tạo môi trường để học sinh phát triển toàn diện và phát huy cao nhất tiềm năng của mình”, ông Thái Văn Tài nhấn mạnh.

Giảm sự phụ thuộc vào luyện thi chuyên sâu từ sớm

Một trong những nội dung nhận được nhiều sự quan tâm tại dự thảo là đề xuất chuyển từ tuyển sinh theo từng môn chuyên sang tuyển sinh theo ba khối: Khoa học tự nhiên, Khoa học xã hội và Ngoại ngữ.

Theo ông Thái Văn Tài, tuyển sinh là khâu đầu tiên, có ý nghĩa quan trọng trong quá trình phát hiện và bồi dưỡng tài năng. Phương thức tuyển sinh cần lựa chọn được học sinh có nền tảng kiến thức, năng lực tư duy, phẩm chất và tiềm năng phát triển phù hợp với lĩnh vực đào tạo.

Việc yêu cầu học sinh định hướng và tập trung ôn luyện chuyên sâu từ sớm đặt ra những vấn đề cần nghiên cứu. Ảnh: DK

Phương thức hiện hành có ưu điểm là lựa chọn được học sinh có năng lực nổi trội ở môn học cụ thể. Tuy nhiên, việc yêu cầu học sinh định hướng và tập trung ôn luyện chuyên sâu từ sớm cũng đặt ra những vấn đề cần nghiên cứu, nhất là khi năng lực, sở trường của các em có thể tiếp tục phát triển và thay đổi trong quá trình học tập.

Với phương án mới, đối với khối Khoa học tự nhiên, dự thảo đề xuất các bài thi toán nâng cao, ngữ văn và đánh giá năng lực đọc hiểu khoa học tự nhiên. Khối Khoa học xã hội gồm ngữ văn nâng cao, toán và đánh giá năng lực đọc hiểu khoa học xã hội. Khối Ngoại ngữ gồm toán, ngữ văn và bài thi ngoại ngữ mà học sinh đăng ký dự tuyển.

Đáng chú ý, các bài đánh giá năng lực đọc hiểu khoa học tự nhiên, khoa học xã hội được xây dựng trên nền tảng yêu cầu cần đạt của chương trình giáo dục cấp THCS, tập trung đánh giá năng lực đọc hiểu, tư duy logic, lập luận và giải quyết vấn đề, không yêu cầu học sinh phải có kiến thức chuyên sâu của từng môn học. Các bài thi nâng cao và bài thi ngoại ngữ có hệ số tối thiểu là 2, những bài thi còn lại có hệ số 1.

Theo ông Thái Văn Tài, phương thức này được kỳ vọng góp phần đánh giá toàn diện hơn nền tảng và tiềm năng của học sinh, giảm sự phụ thuộc vào việc luyện thi chuyên sâu một môn học từ sớm. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế còn phụ thuộc vào chất lượng xây dựng đề thi, tổ chức tuyển sinh và đánh giá sau triển khai.

Ông cũng lưu ý, tuyển sinh theo khối không đồng nghĩa với việc học sinh phải học chuyên sâu tất cả các môn thuộc khối đó. Sau khi trúng tuyển, học sinh được tư vấn, trải nghiệm và đăng ký môn học chuyên sâu phù hợp với năng lực, sở thích, nguyện vọng. Như vậy, phương thức tuyển sinh mới hướng tới mở rộng cơ hội phát hiện tài năng, còn quá trình học tập tiếp tục tạo điều kiện để nhận diện và phát huy sở trường của từng em.

Trước những băn khoăn về phương án môn thi, cấu trúc bài thi và cách tính điểm, Bộ Giáo dục và Đào tạo mong muốn tiếp tục nhận được ý kiến đóng góp của chuyên gia, các trường chuyên, giáo viên và phụ huynh để hoàn thiện dự thảo, bảo đảm tính khoa học, khả thi, công bằng, không tạo thêm áp lực không cần thiết cho học sinh.

Bảo đảm lộ trình phù hợp

Việc quyết định thời điểm áp dụng không thực hiện đồng loạt. Theo dự thảo, Sở Giáo dục và Đào tạo đối với trường chuyên thuộc tỉnh, cơ sở giáo dục đại học đối với trường chuyên thuộc cơ sở giáo dục đại học có trách nhiệm đánh giá các điều kiện về đội ngũ, chương trình, kế hoạch giáo dục, cơ sở vật chất và phương án tuyển sinh.

Bộ sẽ tiếp tục lắng nghe ý kiến để đánh giá kỹ tác động của lộ trình đề xuất trong dự thảo. Ảnh: ND

Dự thảo đề xuất những trường bảo đảm điều kiện có thể áp dụng mô hình mới từ năm học 2027-2028; những trường chưa đáp ứng điều kiện tiếp tục thực hiện theo Quy chế hiện hành và áp dụng từ năm học 2028-2029. Thời điểm áp dụng phải được công bố công khai cùng kế hoạch tuyển sinh vào lớp 10 và báo cáo Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Đối với học sinh đã trúng tuyển, đang học tại trường chuyên trước thời điểm áp dụng quy định mới, dự thảo quy định các em tiếp tục học theo lớp chuyên và chương trình đã tuyển sinh đến khi hoàn thành cấp học.

Riêng với học sinh lớp 9 hiện nay, ông Thái Văn Tài cho biết, Bộ nhận thức rõ các em đã có quá trình học tập, ôn luyện và định hướng dự tuyển theo phương thức hiện hành. Vì vậy, việc thay đổi phương thức tuyển sinh cần được xem xét thận trọng, có thông tin đầy đủ, rõ ràng và bảo đảm thời gian chuẩn bị phù hợp.

Theo ông Tài, mốc năm học 2027-2028 trong dự thảo là phương án đề xuất, không phải yêu cầu tất cả các trường phải triển khai. Bộ sẽ tiếp tục lắng nghe ý kiến để đánh giá kỹ tác động của lộ trình này. Nếu thực tiễn cho thấy cần điều chỉnh thời điểm hoặc bổ sung giải pháp chuyển tiếp để bảo đảm tốt hơn quyền lợi của học sinh thì Bộ sẽ nghiên cứu, tiếp thu.

“Đổi mới phải có lộ trình phù hợp, lấy chất lượng giáo dục và quyền lợi của học sinh làm thước đo; không để học sinh phải chịu thiệt thòi vì quá trình đổi mới”, ông Thái Văn Tài khẳng định.