Đề xuất cấm dùng sinh trắc giả, hình ảnh giả để tạo lập danh tính điện tử

Bộ trưởng Công an Lương Tam Quang trình bày Tờ trình về dự án Luật Định danh và xác thực điện tử. Ảnh: Media Quốc hội.

Sáng 26/10, tiếp tục chương trình kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, Quốc hội nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra dự án Luật Định danh và xác thực điện tử.

Chính phủ đề xuất mở rộng đối tượng định danh điện tử

Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày Tờ trình, Bộ trưởng Công an Lương Tam Quang cho biết, việc ban hành Luật nhằm thiết lập khuôn khổ pháp lý đầy đủ, thống nhất, có hiệu lực pháp lý cao về định danh và xác thực điện tử. Đây là cơ sở cho việc tạo lập, quản lý, sử dụng danh tính điện tử trong quản lý nhà nước, giao dịch điện tử và phát triển kinh tế số, xã hội số.

Dự thảo gồm 8 chương, 46 điều, quy định về định danh và xác thực điện tử; quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan.

Về đối tượng định danh điện tử, dự thảo xác định 5 nhóm, gồm: cơ quan, tổ chức, cá nhân; sản phẩm, hàng hóa, tài sản vật chất và đối tượng vật chất khác; cơ sở dữ liệu, tệp dữ liệu, hình ảnh, âm thanh, video, ứng dụng, phần mềm và các dịch vụ số; sự kiện, giao dịch, hành vi; địa điểm và không gian.

Đối với các đối tượng thuộc lĩnh vực quân sự, quốc phòng, cơ yếu, dự thảo giao Chính phủ quy định việc định danh, xác thực điện tử.

Cùng với mở rộng đối tượng, dự thảo quy định nguyên tắc thu thập dữ liệu tối thiểu, không thu thập lại dữ liệu đã có; nghiêm cấm sử dụng sinh trắc giả, hình ảnh giả tạo bằng công nghệ hoặc các hình thức gian lận công nghệ khác để tạo lập, giả mạo danh tính điện tử. Toàn bộ quá trình định danh, xác thực điện tử phải thực hiện chế độ ghi nhận, lưu vết, truy vết và trách nhiệm giải trình.

Về mô hình định danh điện tử, dự thảo quy định hai phương thức: Nhà nước đầu tư, thiết lập hệ thống, nền tảng để trực tiếp thực hiện; tổ chức đủ điều kiện tự đầu tư hệ thống, nền tảng và cơ sở hạ tầng để thực hiện hoạt động định danh điện tử. Dự thảo đồng thời định hướng đẩy mạnh xã hội hóa dịch vụ định danh thương mại đối với các đối tượng theo quy định.

Hệ thống định danh và xác thực điện tử gồm Cơ sở dữ liệu quốc gia về định danh và xác thực điện tử; nền tảng định danh và xác thực điện tử; ứng dụng định danh quốc gia VNeID; hệ thống quản lý hiệu lực của danh tính điện tử và chứng thư điện tử xác nhận thông tin; cổng định danh và xác thực điện tử quốc gia cùng các phần mềm, ứng dụng, hệ thống thông tin khác.

Các hệ thống thông tin liên quan được kết nối để phục vụ quản lý Nhà nước, cung cấp dịch vụ công và phát triển kinh tế - xã hội.

Về xác thực điện tử, dự thảo quy định mọi đối tượng đã được tạo lập danh tính điện tử và cấp mã định danh theo Luật đều là đối tượng xác thực điện tử. Ba mô hình được đề xuất gồm xác thực tập trung, xác thực trung gian và xác thực độc lập. Dự thảo cũng quy định bắt buộc liên kết, xác thực danh tính điện tử đối với giao dịch trên nền tảng số thuộc một số lĩnh vực.

Đối với tổ chức cung cấp dịch vụ, dự thảo đặt ra các điều kiện về tư cách pháp nhân, năng lực tài chính, hệ thống kỹ thuật, hạ tầng công nghệ thông tin, nhân sự chuyên trách và quy trình nghiệp vụ. Các tổ chức còn phải đáp ứng yêu cầu về bảo vệ dữ liệu người dùng, an ninh mạng, kết nối kỹ thuật với hệ thống và bảo hiểm trách nhiệm.

Ngoài ra, dự thảo quy định nguyên tắc công nhận lẫn nhau đối với danh tính điện tử, kết quả xác thực của nước ngoài để sử dụng trong giao dịch xuyên biên giới; sửa đổi, bổ sung các quy định liên quan của Luật Giao dịch điện tử, Luật Căn cước, Luật Chuyển đổi số, Luật Thương mại điện tử và Luật Đầu tư để bảo đảm thống nhất trong hệ thống pháp luật.

Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại, Thượng tướng Lê Tấn Tới trình bày Báo cáo thẩm tra về dự án Luật Định danh và xác thực điện tử. Ảnh: Media Quốc hội..

Cơ quan thẩm tra đề nghị làm rõ phạm vi bắt buộc, bảo vệ quyền riêng tư

Trình bày Báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại Lê Tấn Tới cho biết, Ủy ban cơ bản nhất trí với tên gọi, phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng của dự thảo.

Tuy nhiên, có ý kiến đề nghị bổ sung một điều về nguyên tắc áp dụng pháp luật để phân định rõ với các luật chuyên ngành như Luật Căn cước, Luật Giao dịch điện tử, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân. Theo đó, cần làm rõ định danh và xác thực điện tử chỉ có giá trị kỹ thuật để nhận diện, xác thực đối tượng, không thay thế các quy định về quyền sở hữu, điều kiện giao dịch hay tình trạng pháp lý theo pháp luật chuyên ngành.

Về đối tượng định danh điện tử, Ủy ban cơ bản nhất trí với quy định tại Điều 7, đánh giá việc mở rộng sang thực thể vật chất và đối tượng phi vật chất là phù hợp xu thế. Dù vậy, báo cáo thẩm tra ghi nhận ý kiến cho rằng phạm vi này quá rộng, đề nghị thu hẹp hoặc phân định rõ danh mục bắt buộc và danh mục khuyến khích thực hiện. Việc định danh các đối tượng phi vật chất như tệp dữ liệu, ứng dụng, sự kiện, hành vi cần được cân nhắc về tính khả thi; đồng thời phải đánh giá kỹ nguy cơ lộ lọt thông tin đối với đối tượng chứa bí mật Nhà nước, bí mật kinh doanh.

Về danh tính điện tử và mã định danh, có ý kiến lo ngại việc giao cơ quan chuyên ngành hoặc tổ chức cung cấp dịch vụ tự quyết định các trường thông tin thu thập dễ dẫn đến lạm dụng, xâm phạm quyền riêng tư. Vì vậy, đề nghị bổ sung quy định khung về các trường thông tin được phép thu thập; giao Chính phủ quy định giới hạn các trường thông tin, ban hành khung tiêu chuẩn kỹ thuật và quán triệt nguyên tắc thu thập tối thiểu để bảo vệ quyền của chủ thể dữ liệu.

Đối với liên kết danh tính điện tử, có ý kiến đề nghị chỉ bắt buộc thực hiện đối với các giao dịch mà pháp luật chuyên ngành có quy định bắt buộc. Việc liên kết phải bảo đảm tính cần thiết, tương xứng với mục đích quản lý, sử dụng và mức độ rủi ro của giao dịch; đồng thời làm rõ phạm vi, điều kiện và mức độ liên kết.

Về chủ thể danh tính điện tử, báo cáo thẩm tra ghi nhận đề nghị phân định rõ hơn giữa quyền sở hữu với quyền quản lý, sử dụng, phù hợp với cơ chế đại diện, ủy quyền theo Bộ luật Dân sự. Cùng với đó, cần bổ sung quy định về ủy quyền, phân quyền quản lý và sử dụng danh tính điện tử, làm căn cứ giải quyết tranh chấp, xử lý trách nhiệm pháp lý.

Cũng trong Báo cáo thẩm tra, Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại nhất trí với chính sách xã hội hóa, cho phép các tổ chức đủ điều kiện tham gia cung cấp dịch vụ định danh và xác thực điện tử. Tuy nhiên, có ý kiến đề nghị cơ quan Nhà nước ban hành khung tiêu chuẩn kỹ thuật tối thiểu và chuẩn dữ liệu dùng chung để tránh đầu tư dàn trải, thiếu tập trung, thiếu đồng bộ. Đồng thời, cần quy định cụ thể trách nhiệm pháp lý và cơ chế bồi thường thiệt hại của tổ chức cung cấp dịch vụ khi xảy ra lộ lọt dữ liệu hoặc định danh, xác thực sai lệch.