Đề xuất chính sách đặc thù cho Tập đoàn đường sắt Quốc gia Việt Nam

Những chính sách mới giúp tháo gỡ điểm nghẽn, tạo bệ phóng phát triển công nghiệp và hạ tầng đường sắt. Ảnh minh họa: VGP.

Ngày 16/9, Bộ Tài chính có công văn đề nghị Bộ Tư pháp thẩm định Dự thảo Nghị định quy định cơ chế hoạt động, cơ chế quản lý tài chính đặc thù đối với Tập đoàn đường sắt Quốc gia Việt Nam - VNR.

Theo Bộ Tài chính, Quốc hội đã thông qua Luật Quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp và giao Chính phủ quy định cơ chế hoạt động, cơ chế quản lý tài chính đối với doanh nghiệp có chức năng đầu tư, kinh doanh vốn nhà nước và doanh nghiệp trong một số lĩnh vực đặc thù.

Nhằm thể chế hóa quy định này, Bộ Tài chính đã triển khai xây dựng dự thảo Nghị định quy định cơ chế hoạt động, cơ chế quản lý tài chính đặc thù đối với Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam. Những chính sách mới giúp tháo gỡ điểm nghẽn, tạo bệ phóng phát triển công nghiệp và hạ tầng đường sắt.

ĐỀ XUẤT CÁC CHÍNH SÁCH ĐẶC THÙ VỀ ĐẶT HÀNG/GIAO NHIỆM VỤ

Dự thảo gồm 3 chương, 7 điều. Theo dự thảo tờ trình, Bộ Tài chính đề xuất chính sách đặc thù cho cơ chế đặt hàng Nhà nước để đảm bảo đầu ra ổn định, giúp Tập đoàn đường sắt duy trì hoạt động, thu hồi vốn, tái đầu tư.

Theo Bộ Tài chính, Nghị định số 04/2026/NĐ-CP quy định tiêu chí đối với doanh nghiệp được giao nhiệm vụ/ đặt hàng là “có doanh thu bình quân hàng năm của 3 năm gần nhất tối thiểu là 8.000 tỷ đồng với các doanh nghiệp đã thành lập từ 3 năm trở lên. Hoặc có vốn điều lệ tối thiểu là 3.000 tỷ đồng đối với doanh nghiệp thành lập dưới 3 năm”.

Tuy nhiên, doanh thu hiện nay của Tập đoàn không đạt tiêu chí này. Doanh thu các năm 2023 - năm 2025 dao động từ 5.800 tỷ đồng đến 7.200 tỷ đồng.

Do đó, Bộ Tài chính trình Chính phủ cho VNR được loại trừ tiêu chí bắt buộc về doanh thu bình quân 3 năm gần nhất khi được Nhà nước giao nhiệm vụ, đặt hàng cung cấp dịch vụ và hàng hóa công nghiệp đường sắt.

Đối với các hoạt động quản lý, bảo trì, sửa chữa, cải tạo, nâng cấp, bổ sung công năng cho tài sản hạ tầng đường sắt quốc gia, Tập đoàn được quyền giao nhiệm vụ, đặt hàng cho các đơn vị hạch toán phụ thuộc hoặc công ty con thực hiện.

Đặc biệt, trong tình huống có sự cố, thiên tai, VNR được ứng trước kinh phí từ nguồn thu khai thác hạ tầng hoặc quỹ doanh nghiệp để khắc phục ngay, bảo đảm an toàn chạy tàu liên tục, sau đó sẽ được hoàn trả qua ngân sách nhà nước theo quy định.

Thực tế hiện nay, việc khôi phục kéo dài từ 1-3 năm, ảnh hưởng đến việc khai thác chạy tàu. Điển hình, đối với trường hợp phải chạy chậm 15k/h qua cầu Ghềnh tại Biên Hòa – Dĩ An, trong thời gian 1 tháng có hơn 1.000 đoàn tàu bị ảnh hưởng, thời gian chậm tàu hơn 4.200 phút, ảnh hưởng đến tàu khách và tàu hàng.

Về phân phối nguồn lợi nhuận sau thuế, dự thảo cho phép Tập đoàn được xử lý các chi phí đầu tư thất bại hoặc rủi ro do thay đổi quy hoạch, chính sách từ nguồn lợi nhuận sau thuế với thời gian phân bổ tối đa 5 năm.

Ngoài ra, các dự án sản xuất, mua sắm đầu máy, toa xe và thiết bị bảo trì của VNR được chính thức đưa vào Danh mục vay vốn tín dụng đầu tư của Nhà nước, giúp giảm chi phí lãi vay và tiết kiệm hàng ngàn tỷ đồng. 

CHÍNH SÁCH KHÔNG LÀM PHÁT SINH THÊM THỦ TỤC HÀNH CHÍNH

Góp ý dự thảo, Bộ Xây dựng đề nghị rà soát, bổ sung đánh giá nội dung về "cơ chế đặt hàng các công ty con thực hiện sửa chữa, cải tạo, nâng cấp, bổ sung công năng cho tài sản kết cấu hạ tầng đường sắt quốc gia bằng nguồn vẫn của doanh nghiệp; ứng kinh phí từ nguồn thu khai thác tài sản kết cấu hạ tầng đường sắt hoặc nguồn kinh phí của doanh nghiệp để xử lý tình huống khẩn cấp, cấp bách".

Theo Bộ Xây dựng, chính sách này có thể tác động đến việc quản lý, phân bổ nguồn lực tài chính của doanh nghiệp và thủ tục quyết toán, hoàn trả.

Giải trình vấn đề trên, Bộ Tài chính cho biết theo quy định hiện hành, VNR phải tổ chức đấu thầu lựa chọn đơn vị thực hiện.

Riêng thời gian chuẩn bị hồ sơ dự thầu đối với đấu thầu trong nước tối thiểu là 18 ngày hoặc 09 ngày đối với gói thầu xây lắp, hỗn hợp có giá không quá 20 tỷ đồng; chưa bao gồm thời gian lập, thẩm định, phê duyệt kế hoạch lựa chọn nhà thầu, hồ sơ mời thầu; đánh giá hồ sơ dự thầu, phê đuyệt kết quả và hoàn thiện hợp đồng.

Quá trình này đồng thời phát sinh thêm các chi phí. Do đó, việc áp dụng cơ chế đặt hàng cho công ty con có đủ năng lực được thực hiện theo quy trình nội bộ của VNR, trên cơ sở kế hoạch, phương án kỹ thuật - dự toán được phê duyệt và hợp đồng đặt hàng.

Qua đó, rút ngắn thời gian, tiết kiệm chi phí tổ chức lựa chọn nhà thầu, chủ động tiến độ và tận dụng hiệu quả năng lực kỹ thuật, nhân lực, thiết bị sẵn có trong nội bộ Tập đoàn.

“Đây là quy trình quản trị nội bộ, không làm phát sinh thêm thủ tục hành chính đối với Tập đoàn”, Bộ Tài chính nêu rõ.

Còn chính sách ứng kinh phí từ nguồn thu khai thác tài sản kết cấu hạ tằng đường sắt hoặc nguồn kinh phí của doanh nghiệp để xử lý tình huống khẩn cấp, cấp bách chủ yếu tác động tạm thời đến việc quản lý, điều hành dòng tiền và bố trí nguồn lực tài chính Tập đoàn.