Đề xuất cho phép người dưới 18 tuổi được quyền hiến tạng, hiến xác sau khi chết

Nội dung này được Bộ Y tế đưa ra khi xây dựng chính sách Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi).

Quy định độ tuổi hiến mô, bộ phận cơ thể gây nhiều bất cập

Tổng kết 19 năm thi hành Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác, Bộ Y tế cho biết: Quy định về độ tuổi người hiến mô, bộ phận cơ thể người khi còn sống theo Luật hiện hành còn thấp vì người từ đủ 18 tuổi còn đang trong độ tuổi phát triển về thể chất, nhận thức, đặc biệt độ tuổi này còn chưa có sự ổn định về nghề nghiệp, thu nhập. Do đó, rất dễ bị lợi dụng và chưa có phân định giữa độ tuổi người hiến có quan hệ gia đình và người hiến không có quan hệ gia đình.

Đồng thời, cũng chưa có cơ chế để kiểm soát đối với người hiến sống và các tiêu chuẩn loại trừ, đạo đức trong hiến mô, tạng. Thực tiễn trong thời gian qua, số lượng ca ghép từ người cho sống ở nước ta đang chiếm chủ yếu với 91,4% trong tổng số ca ghép tạng của cả nước, điều này tiềm ẩn nguy cơ rất lớn về tình trạng mua bán mô, bộ phận cơ thể người cũng như ảnh hưởng đến sức khỏe người hiến sống.

Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác cũng chưa có quy định riêng về độ tuổi người hiến mô và độ tuổi người hiến bộ phận cơ thể người vì độ tuổi đối với người hiến mô (tế bào gốc, tiểu cầu...) có thể dưới 18 tuổi do mức độ ảnh hưởng đến sức khỏe từ việc hiến ít hơn so với hiến bộ phận cơ thể người.

Bác sĩ Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 tri ân người hiến tạng (tháng 1-2025). Ảnh: qdnd.vn

Tiến hành phỏng vấn sâu, hầu hết các Sở Y tế, bệnh viện, cơ sở đào tạo y dược, tổ chức đoàn thể đều kiến nghị sửa đổi độ tuổi người hiến mô, bộ phận cơ thể người quy định tại Điều 5 Luật hiện hành theo hướng không giới hạn độ tuổi đối với người hiến sau khi chết và tăng độ tuổi đối với người hiến sống, phân định rõ ràng độ tuổi người hiến cùng huyết thống và người hiến vô danh.

Kết quả khảo sát thông qua phiếu khảo sát trực tuyến cũng cho thấy, 67% người dân có ý kiến về độ tuổi người hiến sau khi chết theo quy định của Luật hiện hành là bất cập, làm cho người hiến có nguyện vọng hiến chưa thể thực hiện được việc hiến tặng và hạn chế nguồn hiến mô, bộ phận cơ thể người tiềm năng từ người cho chết não, đặc biệt là nguồn mô, bộ phận cơ thể cho người bệnh là trẻ em.

Về độ tuổi người hiến mô, bộ phận cơ thể người sau khi chết, chết não, Bộ Y tế đánh giá, quy định người từ đủ 18 tuổi trở lên, có năng lực hành vi dân sự đầy đủ có quyền hiến mô, bộ phận cơ thể người sau khi chết cũng còn nhiều bất cập.

Bộ Y tế cho biết, thời gian qua, có rất nhiều trường hợp người dưới 18 tuổi và gia đình của họ có nguyện vọng được hiến mô, bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi sau khi chết não, tuy nhiên, do pháp luật hiện hành chưa cho phép nên họ không thể thực hiện được nguyện vọng. Trong khi đó, tại các bệnh viện nhi như Bệnh viện Nhi Trung ương, Bệnh viện Nhi đồng 2, số lượng bệnh nhi bị mắc các bệnh về suy mô tạng cần phải ghép mô, bộ phận cơ thể người là rất lớn (tại Bệnh viện Nhi Trung ương bình quân hằng năm có hơn 20 bệnh nhân chờ ghép gan, 40 bệnh nhân chờ ghép thận; Bệnh viện Nhi đồng 2 năm 2022 có hơn 80 bệnh nhân nhi bị suy thận mạn tính giai đoạn cuối).

Về mặt y học thì mô, bộ phận cơ thể của người hiến dưới 18 tuổi chết não hiến cho đối tượng trẻ em có ưu việt hơn về mặt nhân trắc học, kích thước phù hợp so với mô, bộ phận cơ thể của người trưởng thành hiến cho trẻ em nên sẽ đạt được hiệu quả, tiết kiệm được chi phí chăm sóc, phục hồi sau ghép.

Việc cho phép người dưới 18 tuổi được hiến tặng mô, bộ phận của mình sau khi chết, chết não cũng được nhiều nước trên thế giới áp dụng như một số nước Liên minh châu Âu… nhưng đều đặt ra các yêu cầu, điều kiện chặt chẽ. Theo đó, với trường hợp người hiến tặng dưới 18 tuổi sau khi chết phải có sự đồng ý bằng văn bản của cha mẹ hoặc người giám hộ hợp pháp.

Đề xuất sửa đổi đáng chú ý

Nhằm tạo cơ chế thúc đẩy, tăng nguồn hiến từ người cho chết não và quản lý chặt chẽ đối với người hiến sống, từ đó góp phần ngăn ngừa tình trạng mua bán mô, bộ phận cơ thể người, Bộ Y tế kiến nghị sửa đổi Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác.

Bộ Y tế đề xuất tách các điều kiện về độ tuổi người hiến mô và người hiến bộ phận cơ thể người khi còn sống. Theo đó, người hiến mô và người hiến bộ phận cơ thể người khi còn sống phải có đủ sức khỏe và có năng lực hành vi dân sự đầy đủ. Độ tuổi người hiến mô khi còn sống là từ đủ 18 tuổi trở lên; người từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi khi thực hiện việc hiến mô của mình phải có sự đồng ý bằng văn bản của người đại diện theo pháp luật hoặc người giám hộ hợp pháp, trừ hiến máu và các thành phần máu. Người hiến máu hoặc thành phần máu phải là người từ đủ 18 tuổi đến dưới 65 tuổi.

Người hiến bộ phận cơ thể khi còn sống cho người là thành viên gia đình phải là người từ đủ 18 tuổi trở lên; hiến cho người là không phải là thành viên gia đình phải là người từ đủ 25 tuổi trở lên.

Bác sĩ Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 thực hiện ghép thận cho bệnh nhi (tháng 4-2025). Ảnh: qdnd.vn

Về điều kiện hiến mô, bộ phận cơ thể người sau khi chết, Bộ Y tế đề xuất: Cho phép người dưới 18 tuổi được quyền hiến mô, bộ phận cơ thể, hiến xác của mình sau khi chết nhưng phải có sự đồng ý bằng văn bản của người đại diện theo pháp luật hoặc người giám hộ hợp pháp.

Bộ Y tế cho rằng, đây là giải pháp tối ưu, có ưu điểm là phù hợp với quy định của hệ thống pháp luật hiện hành, sẽ làm tăng nguồn hiến, giải quyết được nhiều vấn đề về kinh tế - xã hội cho Nhà nước, xã hội và người dân và cũng là giải pháp được nhiều người dân ủng hộ nhất.

Song song với đó, Bộ Y tế kiến nghị mở rộng đối tượng hiến mô, bộ phận cơ thể người sau khi chết. Cụ thể là giữ nguyên quy định cho phép lấy mô, bộ phận cơ thể người sau khi chết đối với người đã được xác định là chết não và bổ sung quy định cho phép lấy mô, bộ phận cơ thể người sau khi chết đối với đã được xác định là chết tuần hoàn.

Lý giải đề xuất này, Bộ Y tế cho biết, hiện nay, việc chưa cho phép lấy mô, bộ phận cơ thể người từ người chết tuần hoàn ảnh hưởng khá nhiều đến nguồn cung cho hoạt động ghép tạng; khiến nhiều người dân và người thân trong gia đình chưa thực hiện được nguyện vọng hiến tặng mô, tạng. Trong khi đó, về mặt y học thì chết não, hay chết tuần hoàn về bản chất đều là các tình trạng mà người bệnh không thể sống lại được.

Bộ Y tế cho biết, nhu cầu ghép tạng của Việt Nam hiện nay là rất lớn, ước tính có khoảng 8.000-9.000 người cần ghép thận, 10.000 người cần ghép gan, 1.000 người cần ghép tim... trong tổng dân số khoảng 100 triệu dân. Tình trạng thiếu tạng ghép làm mất cân đối giữa cung-cầu đã hình thành việc mua bán tạng bất hợp pháp, gây nhiều bi kịch cho người bán tạng và chưa tận dụng được nguồn hiến tạng tiềm năng từ người cho chết não.