Đề xuất của TAND Tối cao về áp dụng các quy định đặc thù khi xét xử, giải quyết tội phạm về đất đai

TAND Tối cao đang lấy ý kiến đối với dự thảo Nghị quyết của Hội đồng Thẩm phán hướng dẫn áp dụng một số quy định đặc thù khi xét xử, giải quyết tội phạm về đất đai quy định tại Nghị quyết số 29/2026/QH16 ngày 24-4-2026 của Quốc hội và một số tội phạm liên quan đến đất đai quy định tại BLHS.

Nghị quyết 29 quy định cơ chế, chính sách đặc thù về xử lý các hành vi vi phạm pháp luật về đất đai tại các dự án, công trình nhưng vì mục đích phát triển kinh tế - xã hội, vì mục đích bảo đảm quốc phòng, an ninh và không tham nhũng xảy ra trước ngày 1-8-2024; và tiếp tục tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho các dự án tồn đọng, kéo dài trước ngày 1-8-2024.

Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao đã đề xuất nhiều nội dung tại dự thảo nghị quyết hướng dẫn áp dụng một số quy định đặc thù khi xét xử, giải quyết tội phạm về đất đai. Ảnh minh họa: YC

Hướng dẫn tình tiết định khung

Tại Điều 8 dự thảo đã hướng dẫn chi tiết về một số tình tiết định khung hình phạt. Theo đó, tình tiết “đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này" theo khoản 1 Điều 228 BLHS (tội vi phạm các quy định về sử dụng đất đai) là trước đó đã bị xử phạt hành chính về một trong những hành vi quy định tại Điều 228 BLHS, nhưng chưa hết thời hạn để được coi là chưa bị xử phạt hành chính theo quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính mà lại thực hiện một trong các hành vi quy định tại Điều 228 của BLHS. Tình tiết này chỉ áp dụng tại khoản 1 Điều 228 BLHS, không áp dụng đối với cả khoản 2 Điều 228 BLHS.

Tình tiết “đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm" quy định tại khoản 1 Điều 228 BLHS là trước đó người phạm tội đã bị kết án trong 1 lần về tội vi phạm các quy định về sử dụng đất đai, chưa được xóa án tích mà lại thực hiện một trong các hành vi tại khoản 1 Điều 228 BLHS.

Trường hợp ngoài tiền án nêu trên, người phạm tội còn có tiền án khác thì tiền án này được sử dụng để xác định tái phạm, tái phạm nguy hiểm, trừ trường hợp các tiền án đều đã được sử dụng để xác định dấu hiệu định tội trong các lần kết án trước đó.

Dự thảo cũng hướng dẫn tình tiết Dùng thủ đoạn tinh vi, xảo quyệt quy định tại điểm c khoản 2 Điều 230 BLHS là một trong những trường hợp sau đây:

Dùng thủ đoạn tinh vi là trường hợp khi phạm tội, người phạm tội sử dụng những cách thức, phương thức thực hiện khôn khéo, phức tạp, kín đáo nhằm mục đích che giấu cho hành vi phạm tội của mình làm cho hành vi phạm tội của mình khó nhận ra hoặc phát hiện ra;

Dùng thủ đoạn xảo quyệt là trường hợp người phạm tội sử dụng thủ đoạn dối trá, gian xảo một cách tinh vi, sử dụng công nghệ cao để thực hiện hành vi phạm tội, che giấu tội phạm, đổ tội cho người khác, tiêu hủy chứng cứ nhằm gây khó khăn cho việc phát hiện, điều tra, xử lý tội phạm.

"Ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội" quy định tại điểm d khoản 2 Điều 230 BLHS là trường hợp gây khiếu kiện đông người, biểu tình, gây rối để các thế lực thù địch lợi dụng, lôi kéo, kích động chống phá chính quyền, xuyên tạc đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của nhà nước; gây hoang mang, lo sợ hoặc phẫn nộ trong nhân dân; gây khó khăn trong việc thực hiện đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước.

Đình chỉ vụ án

Cũng theo dự thảo, tòa án xem xét, quyết định đình chỉ vụ án, đình chỉ vụ án đối với bị can, bị cáo (theo khoản 2 Điều 8 của Nghị quyết số 29/2026/QH16) nếu trong giai đoạn chuẩn bị xét xử, nếu đủ căn cứ không truy cứu TNHS thì thẩm phán được phân công chủ tọa phiên tòa ra quyết định đình chỉ vụ án hoặc định chỉ vụ án đối với bị can. Trong giai đoạn từ khi có quyết định đưa vụ án ra xét xử đến thời điểm trước khi mở phiên tòa, nếu đủ căn cứ miễn TNHS thì thẩm phán được phân công chủ tọa phiên tòa ra quyết định đình chỉ vụ án hoặc đình chỉ vụ án đối với bị cáo.

Các tài liệu, chứng cứ là căn cứ để tòa án xem xét, quyết định đình chỉ vụ án, đình chỉ vụ án đối với bị can, bị cáo là kết luận điều tra, cáo trạng hoặc chứng cứ do VKS bổ sung xác định hành vi vi phạm của bị can, bị cáo không gây thất thoát, lãng phí tài sản của nhà nước hoặc có gây thất thoát, lãng phí tài sản của nhà nước; không tham nhũng.

Hoặc văn bản đánh giá, xác nhận của người đứng đầu Chính phủ, bộ, ngành, cơ quan Trung ương, cấp tỉnh đã quyết định chủ trương đầu tư theo quy định của Luật Đầu tư xác nhận dự án, công trình “vì mục đích phát triển kinh tế tế - xã hội, vì mục đích bảo đảm quốc phòng, an ninh", "dự án, công trình đã hoàn thành, mang lại hiệu quả, kinh tế xã hội cho địa phương, đất nước", "kết quả khắc phục hậu quả".

Trường hợp dự án, công trình do UBND cấp xã quyết định chủ trương đầu tư thì người đứng đầu cấp tỉnh thực hiện việc đánh giá, xác nhận. Các thông báo chấm dứt thụ lý, giải quyết hoặc các văn bản giải quyết có hiệu lực pháp luật chứng minh đã giải quyết dứt điểm việc khiếu nại, tố cáo hoặc xác nhận của cơ quan có thẩm quyền liên quan về việc không có khiếu nại, tố cáo.