Đề xuất duy trì phương thức bảo hiểm xã hội phù hợp cho người cao tuổi, người khuyết tật

Tiếp tục chương trình làm việc Hội nghị Đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách lần thứ Nhất, chiều 29/9, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, sự điều hành của Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến, các đại biểu đã cho ý kiến vào dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội (sửa đổi).

Theo Tờ trình của Chính phủ, Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 sau hơn 1 năm thi hành, hầu hết các quy định đã đi vào thực tiễn và đang được triển khai thuận lợi. Tuy nhiên, vẫn còn một số khoảng trống pháp lý và một số ít các quy định chưa đảm bảo tính thống nhất, chưa tạo động lực cho quá trình phát triển đối tượng và khơi thông nguồn lực đầu tư quỹ bảo hiểm xã hội. Do vậy, việc sửa đổi, bổ sung Luật Bảo hiểm xã hội 2024 là cần thiết, đảm bảo phù hợp với tình hình thực tiễn.

Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến điều hành nội dung họp.

Nêu quan điểm, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Lâm Văn Đoan đánh giá việc Chính phủ trình dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội (sửa đổi) là bước đi tích cực, tuy nhiên các quy định trong dự thảo còn mang tính nguyên tắc, chưa đảm bảo tính khả thi.

Đại biểu cho rằng, khi thị trường xuất hiện một hình thái lao động mới thì tất cả những quan hệ về thu, chi, đóng, hưởng, cơ chế tạo lập quỹ phải được nghiên cứu, đánh giá tác động; đồng thời hình thành các cơ chế pháp lý mới khác với các cơ chế pháp lý truyền thống. Vì vậy, đại biểu đề nghị cần có đánh giá tác động kỹ lưỡng nhóm đối tượng này, thực hiện theo đúng Điều 34 của Hiến pháp.

Tán thành với quan điểm trên, đại biểu Thạch Phước Bình, đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Vĩnh Long cho rằng, việc dự thảo bổ sung người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số vào nhóm tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc là hướng đi phù hợp, bởi đây là nhóm lao động có thể có thu nhập thường xuyên nhưng chưa được đảm bảo đầy đủ về an sinh xã hội.

Một số đại biểu nêu ý kiến tại phiên họp.

Tuy nhiên, đại biểu nhận định, hai khái niệm được quy định trong dự thảo có phạm vi rất rộng, có thể bao gồm người làm việc theo các phương thức và mức độ phụ thuộc khác nhau. Đại biểu đề nghị, dự thảo luật xác định rõ tiêu chí nhận diện đối tượng, tránh việc chỉ căn cứ vào tên hợp đồng hoặc hình thức làm việc.

Cũng góp ý vào việc mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, đại biểu Lý Thị Lan, đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Tuyên Quang cho rằng, khi chuyển từ khuyến khích tham gia sang nghĩa vụ tham gia bắt buộc, quy định của luật phải xác định được ai thuộc diện bắt buộc, từ thời điểm nào, căn cứ nhóm được xác định như thế nào? Đại biểu nêu quan điểm, cần xác định ngay trong luật các tiêu chí có tính nguyên tắc để nhận diện đối tượng, làm căn cứ phát sinh nghĩa vụ tham gia. Mức cụ thể, phương thức thu, nộp có thể giao cơ quan có thẩm quyền quy định, vừa đảm bảo linh hoạt, vừa đảm bảo người dân có thể biết trước được quyền và nghĩa vụ của mình.

Liên quan đến sổ bảo hiểm xã hội điện tử, đại biểu Lý Thị Lan bày tỏ sự đồng tình với việc sử dụng sổ bảo hiểm xã hội điện tử, khai thác dữ liệu và cắt giảm hồ sơ. Tuy nhiên, từ thực tiễn địa bàn miền núi, đại biểu cho rằng, khi thiết kế thủ tục, dự thảo luật phải tính đến một bộ phận người dân chưa có điều kiện sử dụng thiết bị thông minh, kỹ năng số còn hạn chế hoặc việc kết nối dữ liệu chưa ổn định, không để phương thức điện tử trở thành rào cản mới đối với việc thực hiện quyền bảo hiểm xã hội.

Theo đại biểu, hồ sơ dự án cũng đang thiết kế theo hướng khai thác dữ liệu để giảm thành phần hồ sơ và duy trì nhiều phương thức tiếp cận. Đại biểu đề nghị, khi quy định chi tiết các thủ tục tham gia giải quyết chế độ, phải đảm bảo cho người dân được lựa chọn phương thức phù hợp. Trường hợp chưa đủ điều kiện thực hiện hoàn toàn trên môi trường điện tử thì vẫn có thể tiếp nhận trực tiếp hoặc được hỗ trợ tại cơ sở. Đồng thời, dữ liệu cơ quan nhà nước đã có, đã khai thác được thì không yêu cầu người dân kê khai, nộp lại. Trường hợp hệ thống dữ liệu kết nối hoặc xác thực điện tử gặp sự cố, cần phải có phương án xử lý thay thế, không để chậm việc giải quyết quyền lợi của người dân.

Đại biểu Trần Thị Diệu Thúy, đoàn Đại biểu Quốc hội Thành phố Hồ Chí Minh đề nghị, tiếp tục duy trì phương thức phù hợp đối với người cao tuổi, người khuyết tật, người không có tài khoản hoặc gặp khó khăn về công nghệ. Ngoài ra, hệ thống điện tử cũng cần có chức năng thông báo trực tiếp cho người lao động khi doanh nghiệp chậm đóng, đóng thiếu, hoặc đăng ký không đúng mức tiền lương làm căn cứ để đóng, để người lao động kịp thời phản ánh với cơ quan bảo hiểm xã hội và tổ chức công đoàn.

Đồng thời, dự thảo luật cần thiết kế cơ chế để quyền lợi của người lao động được bảo vệ ngay từ khi phát sinh vi phạm, tăng trách nhiệm cung cấp, chia sẻ dữ liệu giữa cơ quan bảo hiểm xã hội, cơ quan quản lý nhà nước và tổ chức công đoàn. Quy định rõ hơn thẩm quyền đại diện kiến nghị xử lý và khởi kiện của công đoàn, qua đó tổ chức công đoàn mới có đủ thông tin và công cụ pháp lý để bảo vệ kịp thời, thực chất quyền lợi bảo hiểm xã hội của người lao động.

Phát biểu kết luận nội dung này, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến đề nghị Chính phủ chỉ đạo các cơ quan chủ trì soạn thảo phối hợp chặt chẽ với Ủy ban Văn hóa và Xã hội, nghiên cứu kỹ lưỡng, tiếp thu tối đa ý kiến của các đại biểu, giải trình rõ những nội dung không tiếp thu, rà soát tính thống nhất của hệ thống pháp luật và điều kiện bảo đảm thi hành.