Đề xuất kiểm tra VNeID khi mua thuốc lá

Nhằm ngăn chặn tình trạng trẻ vị thành niên tiếp cận các sản phẩm thuốc lá, Bộ Y tế đề xuất quy định bắt buộc cơ sở kinh doanh kiểm tra Căn cước công dân gắn chip hoặc tài khoản VNeID đối với khách hàng nghi ngờ chưa đủ 18 tuổi. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước.

Thuốc lá là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và bệnh tật trên toàn thế giới (Hình minh họa).

Hoàn thiện quy định pháp luật bám sát thực tiễn

Tại hội thảo lấy ý kiến khu vực phía Bắc hồi đầu tháng 7/2026, Bộ Y tế đã trình bày Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá với nhiều quy định mới nhằm khắc phục những bất cập trong công tác quản lý hiện hành. Nội dung đáng chú ý nhất là yêu cầu các cơ sở bán buôn, bán lẻ phải treo biển cảnh báo không bán thuốc lá cho người dưới 18 tuổi, đồng thời bắt buộc thực hiện xác minh độ tuổi thông qua Căn cước công dân (CCCD) gắn chip hoặc ứng dụng định danh quốc gia (VNeID) đối với các trường hợp có dấu hiệu chưa đủ tuổi quy định.

Trong nhiều năm qua, quy định cấm bán thuốc lá cho trẻ vị thành niên đã được ban hành nhưng hiệu quả thực thi trên thực tế còn thấp. Việc người bán chỉ đánh giá độ tuổi bằng cảm quan hoặc hỏi đáp miệng mang tính hình thức, thiếu công cụ xác minh chính xác. Do đó, việc ứng dụng công nghệ định danh điện tử vào quy trình bán hàng sẽ cung cấp công cụ minh bạch, xác định rõ trách nhiệm pháp lý cho cả điểm bán và cơ quan giám sát.

Bên cạnh đó, dự thảo đề xuất cấm hoàn toàn hành vi trưng bày thuốc lá tại quầy thanh toán nhằm chấm dứt tình trạng quảng cáo trực quan tại điểm bán, hạn chế sự tiếp cận và kích thích trí tò mò của thanh thiếu niên. Đặc biệt, dự thảo đã chuyển hướng tiếp cận, phân loại và quản lý các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới dựa trên bản chất sản phẩm thay vì tên gọi thương mại, bảo đảm hệ thống pháp luật duy trì tính bao quát trước sự biến đổi liên tục của thị trường.

Thách thức thực thi và yêu cầu đồng bộ hóa cơ chế

Dù các đề xuất sửa đổi được đánh giá là kịp thời, công tác đưa luật vào thực tiễn vẫn đối diện với nhiều thách thức lớn. Hiện nay, hoạt động phân phối thuốc lá, đặc biệt là thuốc lá thế hệ mới, không chỉ giới hạn tại các cơ sở kinh doanh vật lý mà đang gia tăng mạnh mẽ trên không gian mạng, các nền tảng thương mại điện tử và hội nhóm trực tuyến. Nếu các biện pháp kiểm soát chỉ tập trung tại cửa hàng bán lẻ nhưng thiếu chế tài quản lý môi trường số, mục tiêu của chính sách sẽ khó đạt được hiệu quả toàn diện.

Mặt khác, để quy định kiểm tra VNeID có tính khả thi, các cơ quan chức năng cần ban hành văn bản dưới luật hướng dẫn chi tiết. Cụ thể, cần làm rõ các tiêu chí xác định 'nghi ngờ người mua chưa đủ 18 tuổi', đồng thời quy định cụ thể về thẩm quyền, quy trình yêu cầu xuất trình dữ liệu cá nhân của người bán hàng nhằm tránh phát sinh lúng túng hoặc tranh chấp dân sự.

Mục đích cốt lõi của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá là bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Do đó, hệ thống pháp luật cần bảo đảm tính dự báo để định hướng và điều chỉnh các hành vi xã hội. Việc sớm hoàn thiện và đồng bộ hóa các quy định quản lý, kết hợp cùng chế tài xử phạt nghiêm minh đối với cả hình thức kinh doanh trực tiếp và trực tuyến, là yêu cầu cấp thiết để ngăn ngừa các hệ lụy tiêu cực của thuốc lá đối với thế hệ tương lai.