Đề xuất mở rộng nguồn hiến mô, tạng

Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà trình bày Tờ trình Dự án Luật. Ảnh: VPQH

Mở rộng nguồn hiến, siết chặt điều kiện và đẩy mạnh chuyển đổi số

Trình bày nội dung cơ bản của Dự thảo Luật, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà cho biết, qua 20 năm thi hành, Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác năm 2006 đã tạo hành lang pháp lý quan trọng, góp phần phát triển kỹ thuật ghép mô, bộ phận cơ thể người tại Việt Nam.

Tuy nhiên, hoạt động hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác vẫn còn một số hạn chế như thiếu hành lang pháp lý cho việc hiến, lấy mô, bộ phận cơ thể ở người sau khi chết tuần hoàn; quy định về độ tuổi người hiến còn bất cập; thiếu quy định về ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong toàn bộ hoạt động hiến, lấy, ghép và điều phối mô, bộ phận cơ thể người.

Bên cạnh đó, một số điều kiện đối với cơ sở y tế thực hiện ghép bộ phận cơ thể người không còn phù hợp; còn khoảng trống pháp lý về máu, tế bào và các sản phẩm từ tế bào, mô. Chế độ, chính sách đối với người hiến còn nhiều bất cập. Chưa có cơ chế tài chính rõ ràng cho hoạt động hồi sức, bảo quản, vận chuyển, xét nghiệm sàng lọc và điều phối mô, bộ phận cơ thể người.

Dự thảo Luật gồm 7 chương, 39 điều; kế thừa những nguyên tắc và quy định cốt lõi của Luật năm 2006, bao gồm nguyên tắc tự nguyện trong hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác; nguyên tắc điều phối bộ phận cơ thể người phải bảo đảm hòa hợp, công bằng, minh bạch và phải được điều phối bởi Trung tâm Điều phối Quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người.

Dự thảo Luật hoàn thiện phạm vi điều chỉnh theo hướng bổ sung các nội dung liên quan đến quản lý máu, chế phẩm máu, tinh trùng, noãn, phôi và các loại mô, tế bào khác; hoàn thiện toàn bộ cơ chế quản lý mô, bộ phận cơ thể người theo hướng quy định quản lý theo quy trình thực hiện trong thực tế; hoàn thiện các quy định về điều kiện bảo đảm đối với hoạt động hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác.

Đáng chú ý, Dự thảo Luật mở rộng nguồn hiến, đồng thời siết chặt điều kiện đối với người hiến. Theo đó, Cơ quan soạn thảo đề xuất cho phép lấy mô, bộ phận cơ thể ở người sau chết tuần hoàn; người dưới 18 tuổi có thể hiến sau chết não, chết tuần hoàn nếu đã đăng ký hoặc thể hiện nguyện vọng bằng văn bản và được người đại diện đồng ý.

Người từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi được hiến mô tái sinh khi còn sống cho thành viên gia đình. Người từ đủ 18 tuổi được hiến bộ phận cơ thể khi còn sống cho thành viên gia đình; trường hợp hiến cho người không phải thành viên gia đình phải từ đủ 25 tuổi.

Dự thảo dành chương riêng về đăng ký hiến, quy định điều kiện, hình thức đăng ký, thay đổi, hủy đăng ký và bổ sung hình thức đăng ký trực tuyến gắn với chuyển đổi số.

Dự thảo Luật cũng bổ sung cơ chế quản lý mô và sản phẩm từ mô theo toàn chuỗi, từ sản xuất, bảo quản, kiểm soát chất lượng, ghi nhãn, truy xuất nguồn gốc đến nghiên cứu, sử dụng và giám sát nguy cơ. Đồng thời, bổ sung quy định về huyết tương, tế bào gốc phục vụ điều trị, nghiên cứu y sinh học và một số hoạt động thương mại theo quy định của Chính phủ.

Nghiên cứu bổ sung cơ chế kiểm soát, phòng chống mua bán mô, bộ phận cơ thể người

Thẩm tra sơ bộ Dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh cho biết, Thường trực Ủy ban đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu bổ sung cơ chế kiểm soát, phòng chống mua bán mô, bộ phận cơ thể người. Đồng thời, tiếp tục đánh giá đầy đủ khả năng cân đối ngân sách nhà nước, Quỹ bảo hiểm y tế; giải pháp tài chính để nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ ghép mô, bộ phận cơ thể người, gắn với lộ trình mở rộng phạm vi thanh toán của Quỹ Bảo hiểm y tế và hoàn thiện định mức kinh tế - kỹ thuật, giá dịch vụ.

Các đại biểu tham dự Phiên họp. Ảnh: VPQH

Thường trực Ủy ban cũng cơ bản tán thành việc mở rộng phạm vi điều chỉnh của Luật bao gồm máu, tế bào và các sản phẩm từ tế bào, mô. Tuy nhiên, đề nghị rà soát, bổ sung phạm vi điều chỉnh đối với tế bào, sản phẩm từ tế bào để bảo đảm thống nhất trong Dự thảo Luật.

Do các thuật ngữ của Luật có tính chuyên môn sâu, Thường trực Ủy ban đề nghị cần tiếp tục rà soát kỹ lưỡng các khái niệm, tham vấn đầy đủ ý kiến của các chuyên gia y tế, chuyên gia trong các lĩnh vực liên quan, bảo đảm các khái niệm được hiểu thống nhất, có cơ sở khoa học, rõ ràng, chính xác. Các hành vi bị nghiêm cấm cần quy định rõ ràng.

Thảo luận tại Phiên họp, các thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội đồng tình với sự cần thiết sửa đổi Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác.

Các ý kiến nhấn mạnh yêu cầu xuyên suốt là phải vừa khuyến khích, tạo điều kiện cho hiến tặng vì mục đích nhân đạo, mở rộng cơ hội cứu chữa người bệnh; vừa phải thiết lập được cơ chế quản lý đủ chặt chẽ để bảo vệ người hiến, người được ghép; bảo đảm nguyên tắc tự nguyện, công bằng, minh bạch và phòng ngừa mua bán, thương mại hóa và trục lợi.

Phát biểu kết luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh giao Ủy ban Văn hóa và Xã hội phối hợp chặt chẽ với Bộ Y tế và các cơ quan liên quan tiếp thu hoàn thiện, tổ chức thẩm tra theo đúng quy định, bảo đảm chất lượng và tiến độ trình Quốc hội xem xét tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI.