Đề xuất mở rộng thẩm quyền điều tra cho trưởng, phó trưởng công an cấp xã

Ngày 27/10, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi).

Dự thảo luật sửa đổi, bổ sung quy định về cơ chế ủy quyền, phân công của thủ trưởng cơ quan điều tra cho phó thủ trưởng cơ quan điều tra và điều tra viên trung cấp, cao cấp là trưởng hoặc phó trưởng công an cấp xã.

Đại biểu Nguyễn Phương Thủy (Hà Nội) đã phân tích về việc làm thế nào để tăng cường tính chuyên nghiệp của đội ngũ điều tra viên, nhất là trong việc bố trí cán bộ thực hiện hoạt động điều tra tại cơ quan cấp xã.

Đại biểu Nguyễn Phương Thủy

Cụ thể, theo Điều 19 của Nghị định số 184/2025, công an xã, phường, đặc khu chính quy được xác định là lực lượng nòng cốt trong thực hiện nhiệm vụ bảo vệ an ninh quốc gia, bảo đảm trật tự an toàn xã hội, đấu tranh phòng, chống tội phạm và xây dựng phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc. Do đó, trưởng công an cấp xã, phó trưởng công an cấp xã đang phải đảm nhận rất nhiều nhiệm vụ về bảo đảm an ninh, trật tự quản lý địa bàn, phòng ngừa và đấu tranh với tội phạm, xây dựng lực lượng, tổ chức thực hiện các nhiệm vụ của công an ở cấp cơ sở.

Đại biểu Thủy đánh giá vị trí trưởng, phó trưởng công an cấp xã có những yêu cầu rất cao về năng lực quản lý, chỉ huy, tổ chức lực lượng và xử lý toàn diện các vấn đề phát sinh trên địa bàn.

Trong khi đó, hoạt động điều tra hình sự đòi hỏi sự tập trung chuyên sâu vào việc thu thập, kiểm tra, đánh giá chứng cứ, làm rõ tình tiết vụ án và tuân thủ chặt chẽ trình tự, thủ tục tố tụng. Vì vậy, bà Thủy cho rằng cần bố trí người có đủ năng lực, kinh nghiệm và điều kiện tập trung thực hiện nhiệm vụ, tránh để việc do phải kiêm nhiệm quá nhiều công việc mà ảnh hưởng đến chất lượng giải quyết vụ án.

Cũng theo bà Thủy, việc phân công điều tra viên cần căn cứ vào ngạch, năng lực chuyên môn, kinh nghiệm và yêu cầu cụ thể của từng vụ án, bất kể đó là điều tra viên tại cơ quan cảnh sát điều tra cấp tỉnh hay bố trí tại công an cấp xã. Đây là cơ sở để phát huy tính chuyên nghiệp, đồng thời bảo đảm việc sử dụng cán bộ phù hợp với yêu cầu thực tiễn.

Do đó, bà đề nghị cân nhắc kỹ lưỡng, không nên quy định cứng trưởng công an cấp xã hoặc phó trưởng công an cấp xã phải là điều tra viên trung cấp, điều tra viên cao cấp để thực hiện các nhiệm vụ điều tra. Thay vào đó là cần làm rõ và mở rộng thẩm quyền của các ngạch điều tra viên này.

Công an xã kiêm điều tra viên là "rất hợp tình, hợp lý"

Trong khi đó, đại biểu Phạm Văn Hòa (Đồng Tháp) đồng tình với đề xuất được đưa ra trong dự thảo luật: cơ quan điều tra của công an tỉnh có thể phân công tiến hành tố tụng để giải quyết nguồn tin tố giác tội phạm hoặc khởi tố, điều tra những tội phạm ít nghiêm trọng, tội phạm nghiêm trọng có tính chất đơn giản, chứng cứ rõ ràng, xảy ra trên địa bàn.

Đại biểu Phạm Văn Hòa

Ông Hòa cho rằng việc giao thẩm quyền điều tra ban đầu, giải quyết nguồn tin về tội phạm cho trưởng/phó công an xã kiêm điều tra viên là "rất hợp tình, hợp lý" và phù hợp với thực tế.

Theo đại biểu, điều này xuất phát từ yêu cầu thực tiễn trong công tác đấu tranh phòng chống tội phạm ở cơ sở, khi địa bàn cấp xã cách xa cấp tỉnh (có nơi cách cả trăm cây số). Hiện nay, tỉnh chỉ có mỗi cơ quan điều tra. Nếu có tin báo tội phạm, vụ việc ít nghiêm trọng hoặc nghiêm trọng mà cứ đợi lực lượng cấp tỉnh xuống thì sự việc đã trôi qua, không đảm bảo tính kịp thời.

Đề cập về tiêu chuẩn của điều tra viên, ông Hòa đồng tình và đánh giá cao Bộ Công an đã tiếp thu, mở rộng tiêu chuẩn tuyển chọn điều tra viên. Theo ông, ngoài các trường đại học thuộc khối ngành an ninh, cảnh sát và luật thì việc mở rộng thêm các chuyên ngành đại học khác đáp ứng yêu cầu thực tế tuyển dụng của Bộ Công an là rất phù hợp.

Tuy nhiên, đại biểu bày tỏ băn khoăn về quy định “thời gian làm công tác pháp luật”, về định mức thời gian cụ thể cho tiêu chuẩn này vì dự thảo hiện chưa làm rõ “thời gian làm công tác pháp luật” là bao lâu.

“Nếu đã quy định tiêu chuẩn là có thời gian làm công tác pháp luật thì bắt buộc phải ấn định rõ ràng mốc thời gian cụ thể (ví dụ mấy năm), tránh quy định chung chung. Còn nếu không có thời gian cụ thể thì không nên đưa vào tiêu chuẩn, bởi nếu chỉ làm vài ngày, mười ngày hay một tháng cũng được tính là đã làm công tác pháp luật thì rất khó để đánh giá và chuẩn hóa” - đại biểu nêu quan điểm.

Vì vậy, ông đề nghị tiếp tục nghiên cứu, cân nhắc kỹ lưỡng để điều chỉnh quy định này cho chặt chẽ và phù hợp thực tiễn.

Bộ trưởng Công an tiếp thu, giải trình

Tại phiên họp, thay mặt Chính phủ, Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Công an cho biết cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ phối hợp với Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cùng các cơ quan liên quan nghiên cứu, tiếp thu để hoàn thiện dự thảo luật.