Đề xuất người dưới 18 tuổi hiến mô, tạng: ĐBQH đề nghị thêm đánh giá chuyên môn

Trước đề xuất mở rộng quy định hiến mô, tạng với người dưới 18 tuổi, đại biểu Quốc hội Trịnh Xuân An (Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Nai) cho rằng đây là vấn đề mới nhưng xuất phát từ thực tiễn y tế nhiều bệnh nhi mắc bệnh hiểm nghèo hoặc bị tai nạn, ngoài thuốc điều trị còn cần các biện pháp y tế để thay thế bộ phận bị tổn thương, khiếm khuyết, giúp các em tiếp tục sống bình thường.

Tuy nhiên, theo ông An, để dự thảo Luật thực sự chặt chẽ, cần nghiên cứu bổ sung các điều kiện và cơ chế đánh giá chuyên môn đối với việc hiến, lấy mô, bộ phận cơ thể người dưới 18 tuổi, bảo đảm mọi quyết định đều được xem xét thận trọng, khách quan, đúng quy định, đồng thời xây dựng chính sách phù hợp với thực tiễn y tế và yêu cầu bảo vệ trẻ em.

Đề nghị bổ sung vai trò của hội đồng chuyên môn

Theo cách hiểu của ông An về dự thảo, việc hiến, lấy mô, bộ phận cơ thể người với người dưới 18 tuổi phải đáp ứng đồng thời các điều kiện: bản thân người đó biết và đồng ý; có sự đồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộ; người hiến đã ở tình trạng chết não theo quy định.

Tuy nhiên, ông cho rằng những điều kiện này cần được bổ sung bằng việc đánh giá của Hội đồng Y khoa hoặc Hội đồng Đạo đức, nhằm bảo đảm quá trình xem xét được thực hiện đầy đủ, chặt chẽ.

Đại biểu Quốc hội Trịnh Xuân An cho rằng cần bổ sung sự đánh giá của Hội đồng Y khoa hoặc Hội đồng Đạo đức.

“Ba điều kiện nêu trên mới là điều kiện đủ, còn điều kiện cần về mặt y tế là phải có thêm sự đánh giá chuyên môn của hội đồng Y khoa. Khi liên quan đến người dưới 18 tuổi, cần có cơ chế này để xem xét đầy đủ”, đại biểu Trịnh Xuân An nói.

Theo ông, việc đánh giá có thể được thực hiện theo cách thức tương tự hội chẩn, với sự tham gia của các chuyên gia để xem xét toàn diện các yếu tố liên quan. Không thể chỉ căn cứ vào nguyện vọng hiến mà bỏ qua những điều kiện chuyên môn, đạo đức và pháp lý.

Việc mở rộng nguồn tạng từ người chưa thành niên, nếu được xem xét trong luật, cần đi kèm cơ chế bảo vệ nghiêm ngặt, bảo đảm nguyện vọng của người hiến được tôn trọng và không có sự ép buộc. Đánh giá chuyên môn độc lập cũng là một trong những nội dung được đại biểu đề xuất nhằm tăng tính chặt chẽ của quy trình.

Đại biểu Trịnh Xuân An cũng cho rằng, trong câu chuyện này, có vấn đề về cách lấy ý kiến, thông qua Hội đồng Đội hoặc trực tiếp tại các trường học. Theo ông, việc gửi trực tiếp đến các em ở trường học hoặc gửi qua Hội đồng Đội mà chưa có cách thức phù hợp là vấn đề cần xem xét.

Bác sĩ day dứt trước cơ hội ghép tim không thành

Từ thực tiễn điều trị, TS Dương Đức Hùng, Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, vẫn day dứt khi nhắc đến trường hợp người hiến tạng tiềm năng mới 17 tuổi, 9 tháng, 20 ngày.

Thời điểm đó, một bệnh nhân phải sử dụng hệ thống tuần hoàn ngoài cơ thể ECMO có cơ hội sống nếu được ghép tim. Trái tim có thể mang lại cơ hội ấy lại không thể được sử dụng vì người hiến chưa đủ 18 tuổi.

“Chúng tôi biết rằng nếu ghép được quả tim ấy thì một bệnh nhân khác có thể sống, nhưng khi hỏi cơ quan quản lý, câu trả lời là chưa đủ 18 tuổi nên không được phép lấy, chúng tôi cũng không dám”, TS Dương Đức Hùng nói tại họp báo do Bộ Y tế tổ chức, chiều 17/10.

Một bên là người hiến tiềm năng, một bên là bệnh nhân đang cần ghép tim để giành giật sự sống nhưng điều khiến bác sĩ day dứt là không thể kết nối giới hạn pháp lý.

“Nguồn tạng hiến của người sau chết não tăng nhưng so với nhu cầu ghép tạng cho các bệnh nhân thì vẫn còn rất hạn chế, trong đó những tình huống như trên, chúng tôi rất trăn trở” - TS Hùng nói.

Nhiều bệnh nhi cần ghép tạng để hồi sinh sự sống (Ảnh minh họa)

GS.TS Nguyễn Hoàng Định, Phó Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM cho biết trong hai năm qua, bệnh viện ghép tim cho 9 trẻ bị suy tim giai đoạn cuối. Tất cả trái tim được ghép đều đến từ người hiến trưởng thành, trong bối cảnh quy định hiện hành chưa cho phép người dưới 18 tuổi hiến tạng.

Điều khiến các bác sĩ gặp khó khăn là kích thước trái tim phải tương thích với cơ thể người nhận. Tim người trưởng thành thường quá lớn so với lồng ngực của trẻ nhỏ, khiến việc tìm nguồn tạng phù hợp trở nên đặc biệt khó khăn.

“Chúng tôi chỉ có thể nhận tim từ những người hiến có thể trạng nhỏ, trong một giới hạn chênh lệch cân nặng an toàn. Trường hợp trẻ nhỏ nhất mà chúng tôi ghép tim được là bé 9 tuổi, nặng 45kg, với trẻ nhỏ hơn thường không thể lấy tim người lớn ghép được. Đặc biệt với những bé vài tuổi, chỉ nặng mười mấy ký, gần như không có trái tim người lớn nào phù hợp” - GS Định nói.

Với ghép gan, bác sĩ có thêm lựa chọn từ người hiến sống. Trong 57 ca ghép gan cho trẻ em tại Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM, 50 ca nhận gan từ người hiến sống, chủ yếu là bố mẹ, và 7 ca nhận gan từ người chết não.

Tuy nhiên, ghép tim không có lựa chọn tương tự. Không thể lấy tim từ người hiến sống hoặc chia một trái tim để ghép cho nhiều người.

Vì vậy, theo GS Định, với trẻ mắc bệnh tim giai đoạn cuối, nguồn tim hiến từ người chết não có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Nếu không có trái tim tương thích, các em buộc phải tiếp tục chờ đợi trong tình trạng sức khỏe có thể xấu đi từng ngày.

“Đã có những lần có tim hiến, nhưng không thể dùng cho trẻ. Thời gian chờ vì thế kéo dài và không phải cháu nào cũng chờ được” - GS Định trăn trở.

Tình trạng thiếu nguồn tạng phù hợp cũng đặt nhiều bệnh nhi trước nguy cơ không thể chờ đến ngày được ghép.

Tại Bệnh viện Nhi Trung ương, hiện có khoảng 60 trẻ trong danh sách chờ ghép gan. Trong đó, 25 trẻ có thể tử vong trong 3-5 tháng tới nếu không được ghép kịp thời; 20 trẻ khác cần ghép trong 6-8 tháng, số còn lại có thể chờ khoảng một năm.

Những khó khăn từ thực tiễn điều trị cho thấy nhu cầu tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện các quy định về hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người.

Tuy nhiên, như đề xuất của đại biểu Trịnh Xuân An, việc xem xét mở rộng nguồn hiến đối với người dưới 18 tuổi cần đi kèm các điều kiện chuyên môn, đạo đức và pháp lý chặt chẽ, bảo đảm quyền và lợi ích của trẻ em được bảo vệ.