Đề xuất quy định rõ địa vị pháp lý của thị trường giao ngay tập trung
Theo các đại biểu Quốc hội, việc đưa thị trường giao ngay tập trung qua Sở Giao dịch hàng hóa vào phạm vi điều chỉnh Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh sẽ bảo đảm đồng bộ khung pháp lý, gắn kết thị trường hàng hóa vật chất với thị trường phái sinh và minh bạch hóa quá trình hình thành giá.
Sáng 20/11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh.
Thảo luận tại hội trường, các ý kiến đại biểu bày tỏ tán thành sự cần thiết ban hành Luật và đánh giá cao việc chuẩn bị, nghiên cứu, tiếp thu, chỉnh lý của cơ quan soạn thảo. Bản dự thảo Luật mới đã bổ sung những bảo đảm về dữ liệu, tài sản khách hàng và xử lý rủi ro, góp phần nâng cao tính minh bạch và an toàn của thị trường.
Làm rõ phạm vi điều chỉnh, hoàn thiện quy định về giao ngay tập trung
Khoản 9 Điều 12 và khoản 1 Điều 32 dự thảo Luật cho phép Sở Giao dịch hàng hóa tổ chức cả thị trường giao ngay tập trung và thị trường phái sinh.
Đại biểu Trịnh Xuân An (Đoàn thành phố Đồng Nai) nhận định hướng quy định này có cơ sở thực tiễn và phù hợp với nhu cầu Việt Nam.

Đại biểu Trịnh Xuân An (Đoàn thành phố Đồng Nai) phát biểu tại hội trường. (Ảnh: THỦY NGUYÊN)
Tuy nhiên, đại biểu chỉ ra, tại Điều 1 chủ yếu xác định phạm vi đối với hàng hóa phái sinh. Trong khi đó, Điều 32 thiết kế hai mảng thị trường riêng, với thành viên, tài khoản, thanh toán và quản trị rủi ro riêng. Vì vậy, cần thể hiện rõ hơn địa vị pháp lý của thị trường giao ngay tập trung.
“Tôi đề nghị bổ sung vào khoản 1 Điều 1 nội dung tổ chức thị trường giao ngay tập trung qua Sở giao dịch hàng hóa và mối liên hệ với thị trường phái sinh. Phạm vi này cần phân biệt rõ với mua bán hàng hóa thông thường theo pháp luật thương mại, dân sự”, đại biểu kiến nghị.
Đồng thời, đề nghị nghiên cứu phát triển Điều 32 thành một mục riêng về giao ngay tập trung, gồm ba nhóm quy định.
Một là, điều kiện hàng hóa và thông tin giao dịch. Cần xác định tiêu chuẩn chất lượng, số lượng, quyền bán hợp pháp và trách nhiệm xác thực thông tin lô hàng. Các quy định này phải liên kết với trách nhiệm của Sở tại Điều 13 và chứng thư kho tại Điều 30.
Hai là, xác lập và thực hiện giao dịch. Cần quy định nguyên tắc về thời điểm giao kết, chuyển quyền đối với hàng hóa, thanh toán và giao nhận. Cơ chế bảo đảm thanh toán phải phù hợp với mức độ rủi ro. Không mặc định mọi giao dịch giao ngay đều phải ký quỹ, bù trừ như phái sinh.
Ba là, trách nhiệm khi vi phạm. Phải xác định được ai chịu trách nhiệm khi thiếu hàng, sai chất lượng, chậm giao hoặc chậm thanh toán. Luật quy định nguyên tắc; Chính phủ quy định chi tiết; quy chế của Sở cụ thể hóa nghiệp vụ trong phạm vi được giao.
Trên cơ sở xác định rõ phạm vi, đại biểu Trịnh Xuân An đề nghị nghiên cứu đặt tên “Luật Giao dịch hàng hóa qua Sở Giao dịch hàng hóa".
Tránh khoảng trống pháp lý, bảo đảm tính đồng bộ
Đồng quan điểm, đại biểu Nguyễn Trường Giang (Đoàn Lâm Đồng) cũng cho rằng thị trường giao ngay tập trung qua Sở Giao dịch hàng hóa chính là nền tảng trực tiếp tạo ra chỉ số giá minh bạch và cung cấp dữ liệu giá để vận hành các hợp đồng phái sinh. Nếu tách rời thị trường giao ngay ra khỏi khuôn khổ chung, mối liên kết tự nhiên giữa quá trình hình thành giá thực tế và hoạt động phòng ngừa rủi ro qua hoạt động phái sinh sẽ bị đứt gãy. Khi đó thị trường sẽ thiếu nền tảng hàng hóa vật chất thực tế, làm giảm hiệu quả phòng ngừa rủi ro giá của các doanh nghiệp và gia tăng nguy cơ thao túng giá thị trường.

Đại biểu Nguyễn Trường Giang (Đoàn Lâm Đồng) phát biểu tại hội trường. (Ảnh: THỦY NGUYÊN)
Đại biểu phân tích: Tại Điều 55 dự thảo Luật dự kiến bãi bỏ toàn bộ các quy định từ Điều 63 đến Điều 73 của Luật Thương mại năm 2005, trong khi Luật Thương mại năm 2005 hiện đang là hành lang pháp lý điều chỉnh hoạt động mua bán hàng hóa qua Sở Giao dịch hàng hóa. Nếu loại bỏ các điều khoản này mà Luật lại không đưa giao dịch giao ngay tập trung qua Sở Giao dịch hàng hóa vào phạm vi điều chỉnh thì sẽ dẫn đến khoảng trống pháp lý. Khi đó, hệ thống giao dịch giao ngay, hạ tầng kho vận, kiểm định chất lượng và cơ chế bảo đảm thực hiện hợp đồng sẽ không có cơ sở pháp lý để thực hiện.
“Việc không quy định giao dịch giao ngay tập trung đầy đủ trong phạm vi điều chỉnh sẽ tạo ra sự không thống nhất và mất cân đối giữa các quy định ngay trong dự thảo Luật”, đại biểu nhận định.
Đại biểu Nguyễn Trường Giang chỉ ra, hiện nay thị trường nông sản vật chất của chúng ta đang giao dịch tương đối phân tán, nhiều trường hợp người sản xuất bị phụ thuộc vào thương lái, bị ép giá và thiếu thông tin. Việc đưa thị trường giao ngay tập trung qua Sở Giao dịch hàng hóa vào phạm vi điều chỉnh Luật sẽ giúp chuẩn hóa chất lượng, phát triển hệ thống kho bãi, logistics, chứng thư kho điện tử và minh bạch hóa giá cho các mặt hàng nông sản thế mạnh như cao-su, cà-phê, hạt điều, hồ tiêu.
Để phát triển thị trường hàng hóa hiện đại, đại biểu cho rằng cần quan tâm phát triển cả thị trường hàng hóa vật chất và thị trường hàng hóa phái sinh vì hai loại hình này sẽ bổ sung cho nhau trong quá trình lưu thông hình thành giá và quản trị rủi ro.
Trên cơ sở đó, đại biểu đề nghị bổ sung quy định về tổ chức thị trường hàng hóa giao ngay tập trung qua Sở Giao dịch hàng hóa vào phạm vi điều chỉnh tại khoản 1 Điều 1 và các nội dung cụ thể của dự thảo Luật.
“Nếu chúng ta bổ sung điều chỉnh đối với thị trường hàng hóa giao ngay tập trung qua Sở Giao dịch hàng hóa, thì nên đổi tên Luật thành "Luật Giao dịch hàng hóa qua Sở Giao dịch hàng hóa". Mô hình này tương tự như Luật Chứng khoán hiện nay đang điều chỉnh cả cổ phiếu, trái phiếu, chứng quyền và chứng khoán phái sinh”, đại biểu đề xuất.

Đại biểu Nguyễn Minh Tâm, Phó Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Trị phát biểu tại hội trường. (Ảnh: THỦY NGUYÊN)
Đại biểu Nguyễn Minh Tâm, Phó Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Trị cũng đề nghị Ban soạn thảo nghiên cứu, xem xét để quy định bảo đảm rõ, phù hợp trong dự thảo Luật. Đồng thời, để phù hợp với quy định tại khoản 2 Điều 5 Luật Tổ chức Quốc hội năm 2014, được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 62/2025/QH15, đại biểu đề nghị Ban soạn thảo nghiên cứu rà soát những nội dung liên quan cơ chế, tổ chức hoạt động của Sở Giao dịch hàng hóa, Trung tâm thanh toán bù trừ, đề nghị giao cho Chính phủ quy định để linh hoạt trong quá trình điều hành.

Đại biểu Tráng A Dương (Đoàn Lào Cai) phát biểu tại hội trường. (Ảnh: THỦY NGUYÊN)
Nhấn mạnh cần quy định rõ chức năng, tổ chức thị trường giao ngay tập trung tại Sở Giao dịch hàng hóa, đại biểu Tráng A Dương (Đoàn Lào Cai) nêu rõ, đây là thị trường giao dịch hàng hóa có cơ sở, góp phần hình thành giá tham chiếu đáng tin cậy cho thị trường hàng hóa phái sinh. Hai thị trường có mối quan hệ chặt chẽ, hỗ trợ lẫn nhau. Do đó, đại biểu đề nghị tại khoản 9 Điều 12 dự thảo Luật quy định rõ việc tổ chức thị trường giao ngay tập trung là chức năng của Sở Giao dịch hàng hóa được thành lập và hoạt động theo quy định pháp luật; đồng thời phân biệt rõ với hoạt động mua bán hàng hóa thông thường và các hình thức liên kết giao dịch khác.
“Quy định này nhằm tránh tình trạng tổ chức không phải là Sở Giao dịch hàng hóa tổ chức thị trường giao ngay tập trung dưới hình thức biến tướng, gây khó khăn cho công tác quản lý, giám sát”, đại biểu nói.


