Đề xuất tăng diện tích cảnh báo tác hại trên bao bì thuốc lá, siết chặt quản lý kinh doanh trực tuyến đến trưng bày sản phẩm
Đại biểu Quốc hội Vũ Văn Tiến kiến nghị nâng diện tích cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá lên tối thiểu 85% đồng thời cấm trưng bày thuốc lá tại các điểm bán để hạn chế người dân, nhất là giới trẻ, tiếp cận sản phẩm này.
Thuốc lá gây gánh nặng lớn về sức khỏe và kinh tế
Ngày 17/11, Cục Báo chí (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) đã tổ chức hội thảo cung cấp thông tin về phòng, chống tác hại thuốc lá trong tiến trình sửa đổi Luật phòng, chống tác hại thuốc lá.
Phát biểu khai mạc hội thảo, ông Đặng Khắc Lợi - Phó Cục trưởng Cục Báo chí (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), cho biết thuốc lá là một trong những nguyên nhân chính gây ra các bệnh không lây nhiễm, trong đó có ung thư, bệnh tim mạch và bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính.
Theo số liệu cập nhật được dẫn từ Bộ Y tế, mỗi năm tại Việt Nam có khoảng 103.000 người tử vong do các bệnh liên quan đến sử dụng thuốc lá, trong đó khoảng 84.500 người tử vong do hút thuốc chủ động và 18.800 người do hút thuốc thụ động.

Ông Đặng Khắc Lợi - Phó Cục trưởng Cục Báo chí (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) phát biểu tại hội thảo.
Chi phí y tế và tổn thất kinh tế do thuốc lá ước tính khoảng 108.700 tỷ đồng mỗi năm, tương đương 1,14% GDP. Đây là gánh nặng lớn đối với hệ thống y tế, ngân sách nhà nước và chất lượng nguồn nhân lực quốc gia.
Theo ông Đặng Khắc Lợi, sau hơn 13 năm triển khai Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả tích cực trong nâng cao nhận thức xã hội.
Tuy nhiên, sự xuất hiện và phát triển của các sản phẩm thuốc lá mới, cùng những phương thức quảng cáo, mua bán trá hình trên môi trường mạng, đang đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý.
Đáng chú ý, Nghị quyết số 173/2024/QH15 của Quốc hội về việc cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, chứa chấp, vận chuyển và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng có hiệu lực từ ngày 1/1/2025 đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho công tác kiểm soát các sản phẩm này.
Theo số liệu được trình bày tại hội thảo, tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử trong nhóm học sinh từ 13-17 tuổi giảm từ 8,1% năm 2023 xuống dưới 1% năm 2025; trong nhóm thanh niên từ 18-24 tuổi giảm từ khoảng 7% xuống còn 3,3%.
Tuy nhiên, hoạt động mua bán thuốc lá điện tử vẫn có xu hướng chuyển dịch lên môi trường trực tuyến. Kết quả nghiên cứu, giám sát không gian mạng năm 2025 của Trường Đại học Y tế Công cộng cho thấy có 34,9% cửa hàng chuyển sang hoạt động mua bán ngầm trên môi trường trực tuyến.
Các đối tượng sử dụng nhiều thủ thuật ngụy trang sản phẩm, đổi tên thành những mặt hàng như "đầu bàn chải điện", "tinh dầu thơm phòng" nhằm né tránh hoạt động kiểm duyệt trên sàn thương mại điện tử và mạng xã hội.
Thực tế này đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa cơ quan quản lý, lực lượng chức năng và các nền tảng số nhằm phát hiện, ngăn chặn hoạt động quảng cáo, mua bán trái phép.
Phó Cục trưởng Cục Báo chí nhấn mạnh, trong tiến trình sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, báo chí có vai trò quan trọng trong việc cung cấp thông tin khoa học, phản ánh thực tiễn, phân tích chính sách và định hướng dư luận.
Thông qua các tuyến tin, bài và phóng sự chuyên sâu, báo chí không chỉ cảnh báo tác hại của thuốc lá mà còn góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng, tạo sự đồng thuận trong xã hội đối với các giải pháp bảo vệ sức khỏe nhân dân, đặc biệt là thế hệ trẻ.
Cần thay đổi cách cảnh báo tác hại của thuốc lá
Tại hội thảo, Đại biểu Quốc hội Vũ Văn Tiến đã đề xuất một số giải pháp nhằm tăng cường hiệu quả phòng, chống tác hại của thuốc lá, trong đó nhấn mạnh yêu cầu chuyển trọng tâm chính sách sang phòng ngừa, đặc biệt đối với thanh thiếu niên.
Theo đại biểu Vũ Văn Tiến, sau hơn 13 năm thực hiện Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá năm 2012, Việt Nam đã đạt được những kết quả nhất định. Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy nhiều quy định cần được rà soát, bổ sung để đáp ứng yêu cầu bảo vệ sức khỏe cộng đồng trong tình hình mới.

Đại biểu Quốc hội Vũ Văn Tiến đề xuất một số giải pháp nhằm tăng cường hiệu quả phòng, chống tác hại của thuốc lá, trong đó nhấn mạnh yêu cầu chuyển trọng tâm chính sách sang phòng ngừa, đặc biệt đối với thanh thiếu niên.
Ông cho rằng chính sách phòng, chống tác hại thuốc lá trong thời gian tới cần đặt mục tiêu giảm số người bắt đầu hút thuốc lên hàng đầu, nhất là trong nhóm thanh thiếu niên. Bởi một khi đã lệ thuộc nicotine, việc cai thuốc thường gặp nhiều khó khăn, trong khi ngăn chặn hành vi hút thuốc ngay từ đầu là giải pháp bảo vệ sức khỏe hiệu quả và bền vững.
Một trong những vấn đề được đại biểu Vũ Văn Tiến đặc biệt quan tâm là chính sách cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá. Theo ông, mặc dù hiệu quả và tính cần thiết của việc tăng diện tích cảnh báo sức khỏe đã được nhiều chuyên gia khẳng định, diện tích cảnh báo trên bao bì thuốc lá tại Việt Nam hiện vẫn duy trì ở mức tối thiểu 50%.
Đáng chú ý, 6 mẫu cảnh báo sức khỏe đang được sử dụng đã duy trì từ năm 2013 đến nay, chưa có sự thay đổi đáng kể về hình ảnh và nội dung. Nghiên cứu năm 2019 của Trường Đại học Y tế Công cộng cho thấy hiệu quả của cả 6 mẫu cảnh báo đều giảm, trong đó có 3 mẫu được đánh giá dưới mức trung bình.
Đại biểu Vũ Văn Tiến cho rằng đây là hạn chế cần sớm khắc phục, bởi cảnh báo trên bao bì là công cụ phòng ngừa trực tiếp, thường xuyên tác động đến người tiêu dùng ngay trong quá trình tiếp xúc với sản phẩm.
Dẫn kinh nghiệm tại Pháp, ông cho biết cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá tại quốc gia này được thể hiện bằng những hình ảnh lớn, trực diện, đi kèm thông tin cụ thể về hậu quả của việc hút thuốc như ung thư phổi, ung thư miệng và họng, đột quỵ, đau tim, suy giảm khả năng sinh sản và nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe trẻ em.
Theo đại biểu Vũ Văn Tiến, cảnh báo sức khỏe không nên chỉ dừng lại ở những thông điệp chung chung như hút thuốc có hại cho sức khỏe, mà cần chỉ rõ thuốc lá gây hại như thế nào, ảnh hưởng đến những cơ quan nào và tác động ra sao đối với người hút cũng như những người xung quanh.
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy nhiều quốc gia đã nâng diện tích cảnh báo sức khỏe lên mức cao hơn, đồng thời tiến tới áp dụng bao bì thuốc lá trơn. Tại Thái Lan và Singapore, diện tích cảnh báo chiếm khoảng 85-90% mặt trước và mặt sau bao bì.
Từ thực tiễn đó, Đại biểu Quốc hội Vũ Văn Tiến kiến nghị nâng diện tích cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh và chữ lên tối thiểu 85% mỗi mặt chính của bao thuốc lá, tiến tới áp dụng bao bì trơn; đồng thời xây dựng cơ chế thay đổi định kỳ hình ảnh, nội dung cảnh báo, bảo đảm thông điệp trực diện, dễ hiểu và có khả năng tác động đến nhận thức của người tiêu dùng.
Đáng chú ý, theo Báo cáo tổng hợp số 3424/BC-VPQH ngày 27/10/2026 của Văn phòng Quốc hội, có 12 ý kiến của đại biểu Quốc hội đề nghị quy định mức cảnh báo sức khỏe tối thiểu 85%. Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cũng kiến nghị nâng mức cảnh báo lên 85% hoặc xác lập lộ trình đạt từ 85-100%.
Gắn trách nhiệm người đứng đầu với môi trường không khói thuốc
Bên cạnh cảnh báo sức khỏe, đại biểu Vũ Văn Tiến cho rằng việc bảo đảm môi trường không khói thuốc là vấn đề cần được quan tâm trong quá trình sửa đổi luật.
Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá năm 2012 đã quy định cụ thể các địa điểm cấm hút thuốc, nghĩa vụ của người hút thuốc và trách nhiệm của người đứng đầu, người quản lý địa điểm cấm hút thuốc.

Đại biểu Quốc hội Vũ Văn Tiến kiến nghị nâng diện tích cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh và chữ lên tối thiểu 85% mỗi mặt chính của bao thuốc lá.
Tuy nhiên, sau hơn 13 năm triển khai, tình trạng vi phạm vẫn diễn ra tại một số khách sạn, nhà hàng, quán ăn, quán càphê, quán bar và cơ sở kinh doanh dịch vụ khác. Việc nhắc nhở chưa thường xuyên, xử lý vi phạm còn hạn chế; một số người đứng đầu cơ quan, đơn vị chưa thực hiện đầy đủ trách nhiệm quản lý.
Theo ông Vũ Văn Tiến, nếu chỉ tiếp tục mở rộng phạm vi các địa điểm cấm hút thuốc mà không có cơ chế bảo đảm thực thi thì chính sách khó phát huy hiệu quả trong thực tế.
Do đó, cần cụ thể hóa trách nhiệm của người đứng đầu, người quản lý địa điểm cấm hút thuốc; tăng cường kiểm tra, giám sát và rà soát các chế tài đủ sức răn đe đối với cả hành vi hút thuốc tại nơi cấm hút thuốc lẫn việc buông lỏng quản lý.
Đặc biệt, tại các cơ sở giáo dục, cơ sở y tế và địa điểm công cộng tập trung đông người, trách nhiệm bảo đảm môi trường không khói thuốc cần được xác định là nhiệm vụ thường xuyên của người đứng đầu, thay vì chỉ dừng lại ở việc treo biển cấm hoặc tuyên truyền, nhắc nhở.
Đại biểu cũng kiến nghị xây dựng cơ chế giám sát, đánh giá kết quả thực hiện, gắn trách nhiệm của người quản lý với hiệu quả bảo đảm môi trường không khói thuốc tại cơ quan, đơn vị và địa điểm thuộc phạm vi quản lý.
Bên cạnh đó, Đại biểu Vũ Văn Tiến cho rằng cần kiểm soát chặt việc trưng bày thuốc lá tại các cửa hàng, quầy bán lẻ. Theo ông, dù quảng cáo thuốc lá đã bị nghiêm cấm, việc trưng bày sản phẩm tại điểm bán vẫn có thể trở thành hình thức quảng bá gián tiếp, khiến người tiêu dùng thường xuyên nhìn thấy và chú ý đến sản phẩm.
Điều này đặc biệt đáng lo ngại đối với thanh thiếu niên, nhóm tuổi dễ bị tác động bởi hình thức tiếp thị trực quan. Đại biểu Vũ Văn Tiến kiến nghị hướng tới cấm trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức, hạn chế tối đa các trường hợp ngoại lệ có thể làm giảm hiệu quả kiểm soát.


