Đề xuất thí điểm Trung tâm công nghiệp - năng lượng quốc gia

Đề xuất này được TS Nguyễn Quốc Thập, Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam đưa ra tại tọa đàm "Trung tâm công nghiệp - năng lượng quốc gia: Kiến tạo động lực tăng...

Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh chuyển dịch năng lượng, việc hình thành các trung tâm công nghiệp - năng lượng được xem là hướng đi quan trọng nhằm khai thác hiệu quả nguồn lực, phát triển chuỗi cung ứng trong nước và tạo động lực tăng trưởng mới. Định hướng này đã được đề cập trong Nghị quyết 70, Nghị quyết 20 của Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV và Kết luận 76 của Bộ Chính trị.

Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu này, bài toán không chỉ nằm ở nguồn vốn mà còn ở mô hình phát triển, cơ chế chính sách và khả năng liên kết giữa các ngành công nghiệp, năng lượng và dịch vụ.

TS. Nguyễn Quốc Thập, Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam.

TS. Nguyễn Quốc Thập, Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam.

Tỉnh nào có tiềm năng phát triển trung tâm công nghiệp - năng lượng?

TS Nguyễn Quốc Thập, Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam cho rằng, việc hình thành các trung tâm công nghiệp - năng lượng cần dựa trên lợi thế của từng địa phương, từ lọc hóa dầu, cơ khí, dịch vụ kỹ thuật đến cảng biển và logistics.

Theo ông, mỗi trung tâm cần có doanh nghiệp đủ năng lực đóng vai trò hạt nhân, kết nối các dự án và đối tác. Quan trọng hơn, sản phẩm và dịch vụ hình thành từ chuỗi liên kết phải có thị trường tiêu thụ.

Dung Quất là một trong những khu vực sớm có nền tảng phát triển mô hình này, với lọc hóa dầu đóng vai trò hạt nhân. Trong khi đó, Vũng Tàu có thế mạnh về cơ khí, dịch vụ kỹ thuật dầu khí và hậu cần cảng biển; Cà Mau có thể phát huy lợi thế từ chuỗi khí - điện - đạm. Hà Tĩnh và Thanh Hóa cũng có tiềm năng hình thành các tổ hợp công nghiệp - năng lượng phù hợp với điều kiện và thế mạnh từng địa phương.

Cùng quan điểm, TS Dư Văn Toán nhận định, xu hướng phát triển công nghiệp năng lượng trên thế giới đang chuyển từ các nhà máy điện và khu công nghiệp riêng lẻ sang mô hình tích hợp trong cùng một không gian.

Theo đó, các nguồn điện tái tạo được kết nối với khu sản xuất, cơ sở chế tạo thiết bị, cảng biển, logistics và hạ tầng dùng chung. Mô hình này giúp tối ưu nguồn lực, đồng thời mở ra cơ hội phát triển công nghiệp hỗ trợ, từ sản xuất kết cấu thép, cáp điện, pin lưu trữ đến dịch vụ vận hành, bảo trì công trình năng lượng.

Dẫn kinh nghiệm từ Đan Mạch và Trung Quốc, ông Toán cho biết, việc phát triển đồng bộ công nghiệp chế tạo, hạ tầng cảng biển và dịch vụ kỹ thuật đã góp phần hình thành chuỗi cung ứng phục vụ điện gió ngoài khơi.

TS Dư Văn Toán.

TS Dư Văn Toán.

Ở góc độ quy hoạch, ông Lê Việt Cường, Phó viện trưởng Viện Năng lượng (Bộ Công thương) chỉ ra rằng, tiềm năng điện gió, điện mặt trời thường tập trung tại một số khu vực, trong khi các dự án do nhiều nhà đầu tư triển khai ở những thời điểm khác nhau.

Đặc điểm này đặt ra nhu cầu phát triển hạ tầng, dịch vụ kỹ thuật và chuỗi cung ứng tại chỗ. Đây cũng là cơ hội để doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào lĩnh vực năng lượng, nâng cao năng lực cạnh tranh và khả năng tự chủ.

Nên lựa chọn một trung tâm để thí điểm

Hiện Bộ Công thương đề xuất phát triển trung tâm lọc hóa dầu và năng lượng quốc gia tại khu kinh tế Dung Quất (Quảng Ngãi). Dự án này dự kiến có tổng mức đầu tư 16,1-20,5 tỷ USD, chia làm hai giai đoạn. Giai đoạn tới 2030, vốn rót cho dự án khoảng 14,1-17,5 tỷ USD; và thêm 2-3 tỷ USD vào 2045.

Khi hoàn thành, trung tâm này dự kiến đáp ứng tối thiểu 30% nhu cầu xăng dầu cả nước, bảo đảm dự trữ tương đương 30 ngày sản xuất và tiêu thụ. Ngoài ra, dự án tạo 30.000 việc làm, đóng góp 30% vào GRDP của tỉnh Quảng Ngãi và thúc đẩy các ngành phụ trợ như logistics, công nghiệp hỗ trợ.

Ông Mai Tuấn Đạt, Phó tổng giám đốc Tổng công ty Lọc hóa dầu Việt Nam (BSR) cho biết, BSR hiện có hệ thống cảng, kho chứa, đường ống, hạ tầng điện, hơi, nước và khoảng 67 ha đất sạch liền kề nhà máy. Đây là những điều kiện thuận lợi để kết nối các dự án hóa dầu, nhiên liệu hàng không bền vững (SAF), nhiên liệu tổng hợp và kho dự trữ dầu thô.

Trong chiến lược phát triển, BSR định hướng chuyển từ doanh nghiệp sản xuất, cung ứng nhiên liệu sang vai trò hạt nhân kết nối chuỗi giá trị công nghiệp - năng lượng tại Dung Quất.

Ông Mai Tuấn Đạt, Phó tổng giám đốc Tổng công ty Lọc hóa dầu Việt Nam (BSR).

Ông Mai Tuấn Đạt, Phó tổng giám đốc Tổng công ty Lọc hóa dầu Việt Nam (BSR).

Trước nhu cầu vốn lớn, doanh nghiệp kiến nghị 10 nhóm cơ chế đặc thù liên quan đến thủ tục đầu tư, đất đai, thuế, tín dụng, nhân lực, phân cấp quản lý và quy hoạch tổng thể nhằm thu hút các nhà đầu tư.

Từ góc độ doanh nghiệp dịch vụ kỹ thuật, Tổng công ty Cổ phần Dịch vụ Kỹ thuật Dầu khí Việt Nam (PTSC) cho rằng, phát triển trung tâm công nghiệp - năng lượng phải gắn với nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, tận dụng năng lực chế tạo và dịch vụ kỹ thuật trong nước.

PTSC hiện có khả năng tham gia chế tạo chân đế turbine, trạm biến áp ngoài khơi, vận chuyển, lắp đặt và cung cấp dịch vụ kỹ thuật cho các dự án điện gió. Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn đối mặt với tình trạng thiếu đơn hàng trong nước, nhu cầu vốn lớn và thời gian thu hồi vốn kéo dài.

Do đó, PTSC kiến nghị sớm triển khai các dự án điện gió ngoài khơi, đồng bộ quy hoạch và có cơ chế đầu tư hạ tầng dùng chung, tạo thị trường cho doanh nghiệp nội địa tham gia chuỗi cung ứng.

Về cơ chế chính sách, ông Lê Việt Cường cho rằng, cần tập trung vào ba nhóm giải pháp: đẩy mạnh phân cấp, phân quyền; xây dựng chính sách ưu đãi đầu tư đủ sức cạnh tranh; đồng thời hình thành hệ thống dữ liệu liên thông, minh bạch giữa cơ quan quản lý và doanh nghiệp.

Trong đó, địa phương cần được trao quyền chủ động hơn trong xây dựng và thực thi chính sách phù hợp với điều kiện thực tế. Các ưu đãi đầu tư cũng phải đủ hấp dẫn để thu hút doanh nghiệp có tiềm lực tài chính, công nghệ và khả năng dẫn dắt chuỗi giá trị.

Bổ sung về lộ trình triển khai, TS Nguyễn Quốc Thập đề xuất trước mắt nên lựa chọn một trung tâm để thí điểm. Trong đó, cần xác định rõ doanh nghiệp hạt nhân, người đứng đầu và phân định cụ thể thẩm quyền, trách nhiệm giữa các cấp.

"Việc trao quyền rõ ràng sẽ giúp chủ động tháo gỡ vướng mắc trong quá trình triển khai, nhất là khi khung chính sách chưa hoàn thiện", ông Thập nói.

Hồng Hạnh

Nguồn Xây Dựng: https://baoxaydung.vn/de-xuat-thi-diem-trung-tam-cong-nghiep-nang-luong-quoc-gia-192261118142822937.htm