Đề xuất tiêu chuẩn của luật sư phải có bản lĩnh chính trị vững vàng, liêm chính

Trình bày tờ trình của Chính phủ, Bộ trưởng Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, dự thảo luật bổ sung tiêu chuẩn về bản lĩnh chính trị, có đạo đức tốt và liêm chính, bắt buộc bồi dưỡng hằng năm về nhận thức chính trị, chuyên môn, đồng thời cho phép giảng viên luật có thể trở thành luật sư.

Dự thảo rút gọn quy trình trở thành luật sư từ 4 bước xuống 2 bước (gộp gia nhập đoàn và đăng ký tập sự thành gia nhập đoàn luật sư để tập sự; gộp kiểm tra kết quả tập sự với cấp chứng chỉ hành nghề luật sư thành tổ chức kỳ thi quốc gia cấp chứng chỉ).

Hội đồng thi do cơ quan quản lý nhà nước chủ trì, có sự tham gia của Liên đoàn Luật sư Việt Nam, cơ quan tiến hành tố tụng và chuyên gia.

Bộ trưởng Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày tờ trình. Ảnh: Quốc hội

Dự thảo luật cũng cho phép luật sư tập sự thực hiện một số hoạt động theo sự phân công, giám sát của luật sư hướng dẫn và được khách hàng đồng ý.

Đồng thời, dự thảo bổ sung hành vi bị nghiêm cấm, tăng trách nhiệm xã hội và minh bạch quyền, nghĩa vụ của luật sư với khách hàng.

Dự luật cũng bổ sung khái niệm dịch vụ pháp lý, cấm mạo danh luật sư, quảng cáo trái phép, thu thù lao bất hợp pháp, trừ trường hợp thực hiện dịch vụ về chuyên môn. 

Chính phủ đề xuất các chức danh chủ tịch, phó chủ tịch Liên đoàn không quá 65 tuổi tính đến thời điểm tổ chức đại hội và giữ chức vụ không quá 2 nhiệm kỳ liên tiếp...

Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cơ bản tán thành việc bổ sung tiêu chuẩn đối với luật sư là "có bản lĩnh chính trị vững vàng, kiên quyết bảo vệ công lý, liêm chính và trung thực".

Tuy nhiên, Thường trực Ủy ban đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, làm rõ tiêu chuẩn này tại dự thảo nghị định để bảo đảm phù hợp, thống nhất trong thực tiễn thi hành luật.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu. Ảnh: Quốc hội

Có ý kiến cho rằng, việc đặt tiêu chuẩn "kiên quyết bảo vệ công lý, liêm chính và trung thực" như đối với một số chức danh tư pháp trong bộ máy nhà nước cần được nghiên cứu kỹ lưỡng hơn.

Dự thảo luật đã sửa tiêu chuẩn luật sư "có bằng cử nhân luật" thành "có bằng cử nhân luật hoặc thạc sĩ luật hoặc tiến sĩ luật". Bên cạnh ý kiến đề nghị giữ quy định "có bằng cử nhân luật" như luật hiện hành cũng có ý kiến khác tán thành với đề xuất này.

Thường trực Ủy ban đề nghị đánh giá kỹ tác động của việc sửa đổi tiêu chuẩn này để có phương án phù hợp.

Về tập sự hành nghề luật sư, cơ quan thẩm tra đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu, quy định cụ thể các trường hợp được miễn, giảm thời gian tập sự hành nghề luật sư ngay trong dự luật (như luật hiện hành). Bởi đây là quyền lợi trực tiếp của người tập sự hành nghề luật sư cần quy định ngay trong dự thảo Luật để đảm bảo tính minh bạch và thống nhất với quy định trong các luật khác.

Cụ thể hóa các tiêu chí về tiêu chuẩn luật sư

Góp ý, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên nêu tình thế "tiến thoái lưỡng nan" của luật sư xuất phát từ sự xung đột trực tiếp giữa nghĩa vụ bảo vệ thông tin khách hàng và trách nhiệm hình sự về việc tố giác tội phạm.

Phó Chủ tịch Quốc hội phân tích, điều 6 của dự luật quy định nghiêm cấm luật sư sử dụng thông tin từ khách hàng để gây bất lợi cho chính khách hàng đó trong vụ việc khác. Song khoản 3 Điều 19 của Bộ luật Hình sự lại quy định người bào chữa phải chịu trách nhiệm hình sự nếu không tố giác thân chủ về các tội xâm phạm an ninh quốc gia, hoặc các tội phạm đặc biệt nghiêm trọng khác.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên phát biểu. Ảnh: Quốc hội

Ông cho rằng, sự chồng chéo này đặt luật sư vào một tình thế "cực kỳ khó xử" khi phải lựa chọn giữa việc giữ bí mật thông tin cho thân chủ (để tuân thủ đạo đức nghề nghiệp và Luật Luật sư) hay tố giác thân chủ (để tránh bị truy cứu trách nhiệm hình sự).

Phó Chủ tịch Quốc hội đề xuất, xác định rõ trường hợp ngoại lệ của nghĩa vụ bảo mật ngay trong dự thảo Luật Luật sư, đồng thời xây dựng cơ chế bảo vệ luật sư khi thực hiện đúng quy định pháp luật.

Phát biểu tiếp đó, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nêu mục tiêu chính xây dựng đội ngũ luật sư có bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp, năng lực chuyên môn.

Ngoài ra, dự thảo luật còn hướng đến mục tiêu phát triển thị trường dịch vụ pháp lý minh bạch, cạnh tranh lành mạnh, tạo điều kiện cho các tổ chức hành nghề chuyên nghiệp, hội nhập.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu. Ảnh: Quốc hội

Về tiêu chuẩn bản lĩnh chính trị vững vàng, Chủ tịch Quốc hội cho biết, đây là điểm mấu chốt, phù hợp với Nghị quyết 27 của Trung ương và các kết luận của Trung ương về xây dựng đội ngũ luật sư có bản lĩnh chính trị vững vàng, đạo đức trong sáng...

Chủ tịch Quốc hội lưu ý phải tính khi ban hành nếu tiêu chuẩn mang tính định tính cao sẽ khó lượng hóa, ai đánh giá, theo tiêu chí nào và có nguy cơ tạo tùy nghi khi cấp, thu hồi chứng chỉ hành nghề.

Từ đó, Chủ tịch Quốc hội đề nghị định nghĩa cụ thể thành các tiêu chí đo lường được với các tiêu chuẩn luật sư như không có tiền án, cố ý liên quan đến an ninh, cam kết tuân thủ quy tắc đạo đức nghề nghiệp, không lợi dụng thông tin hành nghề xâm phạm lợi ích quốc gia...