Đề xuất xây dựng Công viên di tích tháp Bằng An

Không gian cảnh quan di tích tháp Bằng An

Tháp Bằng An (trước đây thuộc địa bàn phường Điện An, thị xã Điện Bàn, Quảng Nam cũ) được xây dựng vào khoảng thế kỷ XI, là công trình kiến trúc Chăm có giá trị lịch sử, văn hóa và nghệ thuật đặc sắc.

Các bên liên quan cần nghiên cứu kỹ lưỡng

Theo UBND phường An Thắng, việc đầu tư xây dựng Công viên tháp Bằng An với quy hoạch không gian cảnh quan xanh, hệ thống đường dạo, bãi đỗ xe, nhà chờ du khách, trung tâm thông tin giới thiệu di tích, khu trưng bày nhỏ về văn hóa Chăm cùng các hạng mục hạ tầng kỹ thuật và dịch vụ phụ trợ là hết sức cần thiết.

Dự án sẽ góp phần bảo vệ, tôn tạo cảnh quan khu vực di tích; tạo điều kiện thuận lợi cho việc tham quan, tìm hiểu giá trị lịch sử văn hóa của di tích; đồng thời hình thành không gian sinh hoạt văn hóa, tham quan, nghỉ ngơi cho người dân và du khách.

Bên cạnh đó, việc đầu tư công viên còn góp phần chỉnh trang cảnh quan đô thị, nâng cao chất lượng môi trường, tạo điểm nhấn văn hóa du lịch của địa phương, gắn công tác bảo tồn di tích với khai thác, phát huy giá trị văn hóa, lịch sử một cách bền vững.

Vì vậy, tại buổi làm việc giữa UBND thành phố Đà Nẵng và địa phương mới đây, UBND phường An Thắng đã đề xuất UBND thành phố đầu tư Công viên tháp Bằng An quy mô khoảng 4ha với tổng mức đầu tư khoảng 40 tỉ đồng.

Theo Sở VHTTDL Đà Nẵng, tháp Bằng An là di tích cấp quốc gia nên việc triển khai các hạng mục liên quan phải có ý kiến chấp thuận của Bộ VHTTDL. Ngoài ra, khu vực xung quanh di tích chưa được khảo cổ tổng thể. Thời gian tới, Sở sẽ tham mưu UBND thành phố thực hiện thủ tục đề nghị Bộ VHTTDL cho phép khai quật khảo cổ toàn bộ khu vực, từ đó hình thành cơ sở dữ liệu phục vụ công tác quy hoạch, đầu tư hạ tầng gắn với bảo tồn di tích.

Tại buổi khảo sát, làm việc về vấn đề này, ông Phan Thái Bình, Phó Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng đề nghị các bên liên quan nghiên cứu kỹ lưỡng, có phương án đề xuất đầu tư dự án với quy mô phù hợp, tránh dàn trải để đạt hiệu quả cao nhất khi triển khai.

Di tích tháp Bằng An

Cần nhanh chóng triển khai dự án bảo tồn tháp

Theo nhiều nhà nghiên cứu, những kiến trúc tháp Chăm có niên đại sớm nhất được biết đến hiện còn ở Việt Nam là những kiến trúc ở thế kỷ VII-IX. Sang đến thế kỷ XII, nghệ thuật kiến trúc tháp Champa bắt đầu có những tìm tòi để chuyển sang một giai đoạn mới trang nhã khỏe khoắn hơn kết hợp với sự thanh thoát và cân xứng vốn có.

Vào đúng thời điểm này, sự xuất hiện của các tháp Bằng An đã phản ánh đầy đủ và chân thực lịch sử kiến trúc tháp Champa. Đồng thời cũng phản ánh được xã hội Champa ở một trong những thời điểm thịnh vượng nhất.

Cùng với một số di tích và di vật Champa mới được phát hiện, tháp Bằng An có vai trò quan trọng trong việc nghiên cứu lịch sử phát triển của Champa trên nhiều lĩnh vực kinh tế, xã hội, kiến trúc, nghệ thuật và kỹ thuật xây dựng… Bên cạnh đó còn cho thấy dấu ấn của những nền văn hóa liền kề như Giava, Khơme… chứng tỏ rằng ở đây có ảnh hưởng của sự giao lưu văn hóa.

Công trình còn là một dấu son về nghệ thuật xây dựng, trang trí nghệ thuật cũng như bố cục xây dựng của nền văn hóa Champa. Di tích này có sự khác biệt đôi chút về kiến trúc so với các tháp của khu vực lân cận như Mỹ Sơn hay Khương Mỹ, tường tháp có tám mặt chứ không phải bốn mặt như thông thường nhưng cũng mang những trang trí và tính chất đối xứng của tháp Chăm.

Trước đó, Văn Hóa cũng đã nhiều lần phản ánh về tình trạng xuống cấp của di tích tháp Chăm Bằng An, cần nhanh chóng tìm kiếm giải pháp, ứng xử thích hợp để bảo tồn và phát huy giá trị di tích đã được xếp hạng di tích quốc gia này nhằm phục hồi, ổn định lâu dài cho các cấu trúc của di tích. Hiện nay khu di tích nhóm tháp Bằng An chỉ còn tồn tại ba kiến trúc là các Kalan thuộc kiểu tổng thể nhóm đền tháp có 3 Kalan. Các thành phần kiến trúc khác còn lại trong tổng thể chỉ là các dấu tích khảo cổ nền móng.

Qua khảo sát, hiện khu tháp đã bị hư hại khá nhiều, bị mất toàn bộ hoa văn trang trí bằng đá trên các cạnh mái tháp, sạt đổ hai sảnh vào hai bên hướng Bắc, Nam, phần chân tháp bị bong mất lớp gạch mặt tường ngoài… Hiện trạng di tích hiện còn lại một tháp thờ chính có mặt bằng hình bát giác cao khoảng 21m, hai trụ cổng xây gạch đất nung không trát vữa, hai cánh cổng chính đã hoen gỉ, mục nát. Các công trình phụ trợ hư hại nặng, xiêu vẹo không còn sử dụng được,…

Ngoài ra, do nằm gần khu dân, không có các biện pháp ngăn cách, bảo vệ nên hiện trạng cảnh quan xung quanh tháp hiện nay khá lộn xộn, điều kiện môi trường kém, gây mất mỹ quan, tình trạng gần như hoang phế làm giảm giá trị ngôi tháp. Năm 1989 đã thực hiện đợt tu bổ, gia cố chống sụp đổ, tiếp đó là đợt khai quật khảo cổ vào năm 2000, mới đây nhất là đợt tu bổ bảo tồn tháp Nam triển khai vào năm 2022 và 2023.

Theo ông Đặng Công Nhiên, Chủ tịch UBND phường An Thắng, di tích tháp Bằng An là một trong những dấu tích quan trọng phản ánh sự phát triển của văn hóa Chăm trên địa bàn, đồng thời có ý nghĩa lớn trong việc nghiên cứu lịch sử, kiến trúc và văn hóa khu vực.

Tuy nhiên, hiện nay khu vực xung quanh di tích chưa được đầu tư đồng bộ về hạ tầng kỹ thuật, cảnh quan và các công trình phụ trợ phục vụ tham quan; không gian tiếp cận di tích còn hạn chế, thiếu các khu chức năng phục vụ du khách như bãi đỗ xe, khu giới thiệu thông tin, khu dịch vụ và các tiện ích công cộng. Điều này phần nào ảnh hưởng đến công tác bảo tồn, phát huy giá trị di tích cũng như khả năng khai thác phục vụ phát triển du lịch văn hóa.

Được biết, tháng 3.2025, UBND tỉnh Quảng Nam (cũ) phê duyệt dự án bảo tồn, tu bổ, phục hồi và phát huy giá trị di tích này với tổng mức đầu tư gần 8,4 tỉ đồng nhưng vì một số lý do, đến nay vẫn chưa thể triển khai. Vừa qua, Sở Xây dựng đã có quyết định phê duyệt điều chỉnh dự án, trong đó tiến độ thực hiện trong năm 2026.

Trải qua gần một nghìn năm tồn tại, chịu nhiều tác động của tự nhiên và hoạt động của con người, kiến trúc di tích tháp Bằng An đã xuống cấp nghiêm trọng, một số thành phần kiến trúc và chi tiết trang trí tiêu biểu đã mất, các thành phần còn lại đang trong quá trình suy thoái, nguy cơ bị hủy hoại rất cao.

Việc tu bổ, phục hồi để bảo tồn các yếu tố gốc cấu thành di tích là rất cấp thiết. Kết quả tu bổ bảo tồn sẽ là cơ sở phát huy, tạo điều kiện để các giá trị đặc sắc của di tích tháp Chăm Bằng An sớm đóng góp thiết thực, ý nghĩa vào đời sống văn hóa - xã hội, phát triển kinh tế du lịch của thành phố Đà Nẵng.

Song song với công tác bảo tồn, tu bổ, việc đầu tư công viên như đề xuất của địa phương còn góp phần chỉnh trang cảnh quan đô thị, nâng cao chất lượng môi trường, tạo điểm nhấn văn hóa du lịch của địa phương, gắn công tác bảo tồn di tích với khai thác, phát huy giá trị văn hóa - lịch sử một cách bền vững. Dự án này cũng phù hợp với định hướng phát triển văn hóa, du lịch và quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội của địa phương trong giai đoạn hiện nay.