Đề xuất xây dựng Luật Bản quyền tác giả để bảo vệ giá trị sáng tạo

Tham dự Hội nghị có đại diện các bộ, ngành, cơ quan liên quan; đại diện các cơ quan quản lý và thực thi về quyền tác giả, quyền liên quan tại địa phương; đại diện một số cơ quan, đơn vị thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch; đại diện một số hội, hiệp hội, các tổ chức quản lý tập thể quyền tác giả, quyền liên quan; đại diện một số chủ sở hữu quyền tác giả, các đơn vị khai thác, sử dụng quyền tác giả, quyền liên quan; các cơ quan truyền thông báo chí.

Phát biểu khai mạc hội nghị, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hồ An Phong nhấn mạnh, trong kỷ nguyên mới, văn hóa vừa là nền tảng tinh thần, vừa là nguồn lực phát triển, tạo giá trị kinh tế, góp phần thúc đẩy tăng trưởng hai con số.

Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hồ An Phong phát biểu khai mạc

Theo Thứ trưởng Hồ An Phong, bảo vệ bản quyền là điều kiện quan trọng để phát triển công nghiệp văn hóa, góp phần xây dựng môi trường sáng tạo lành mạnh, thúc đẩy kinh tế sáng tạo và tiến tới xuất khẩu văn hóa. Trong bối cảnh còn có vi phạm về bản quyền, khi công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo phát triển nhanh chóng, việc hoàn thiện thể chế đồng bộ, kịp thời là yêu cầu cấp thiết nhằm giải quyết những vấn đề thực tiễn, khơi thông nguồn lực sáng tạo.

Hội nghị được tổ chức nhằm tổng kết thực tiễn, đánh giá toàn diện, khách quan và thực chất tình hình thi hành pháp luật về quyền tác giả, quyền liên quan; làm rõ những kết quả đã đạt được, nhận diện những vướng mắc, khoảng trống pháp lý và nguyên nhân. Kết quả của Hội nghị sẽ là cơ sở thực tiễn quan trọng để nghiên cứu đề xuất hoàn thiện thể chế và xây dựng Luật Bản quyền tác giả thời gian tới.

Báo cáo tổng kết việc thi hành Luật Sở hữu trí tuệ về quyền tác giả, quyền liên quan và các văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành, Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp văn hóa và Bản quyền tác giả Phạm Thị Kim Oanh cho biết, Luật Sở hữu trí tuệ được Quốc hội thông qua năm 2005, qua hơn 20 năm triển khai với 5 lần sửa đổi, bổ sung (gần đây nhất là vào năm 2025) đã tạo dựng hành lang pháp lý giúp các tổ chức, cá nhân sáng tạo, khai thác và bảo vệ quyền tác giả, quyền liên quan. Đồng thời, hệ thống pháp luật của chúng ta đã đáp ứng các chuẩn mực quốc tế như Công ước Berne, Hiệp định TRIPS, cũng như các Hiệp định thương mại tự do thế hệ mới như CPTPP, EVFTA.

Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp văn hóa và Bản quyền tác giả Phạm Thị Kim Oanh trình bày Báo cáo tổng kết việc thi hành Luật Sở hữu trí tuệ về quyền tác giả, quyền liên quan và các văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành

Tuy nhiên, kết quả thực hiện cũng cho thấy khoảng cách giữa quy định của pháp luật và yêu cầu của thực tiễn đang ngày càng rõ hơn. Một số quy định chưa thích ứng linh hoạt với phương thức sáng tạo, khai thác và thực thi quyền trong bối cảnh số hóa, nền tảng xuyên biên giới, nội dung do người dùng tạo ra, khai thác đa nền tảng, dữ liệu và AI.

Những vấn đề như xác định chủ thể và phạm vi quyền, chứng minh quyền và chứng cứ điện tử, xác định giá trị và thương mại hóa tài sản quyền, minh bạch và đối soát trong quản lý tập thể, trách nhiệm của các chủ thể trung gian và cơ chế thực thi quyền trong môi trường số ngày càng có tính chất liên kết, vượt ra ngoài phạm vi của từng quy định riêng lẻ.

Trước những yêu cầu phát triển mới, Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam đã đặt ra yêu cầu hoàn thiện thể chế, khơi thông nguồn lực, kiến tạo môi trường phát triển văn hóa, trong đó có định hướng xây dựng Luật Bản quyền tác giả độc lập, đáp ứng yêu cầu của chuyển đổi số và hội nhập quốc tế.

Theo công bố của Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO), hiện nay có 177/195 quốc gia có luật riêng, chuyên ngành điều chỉnh lĩnh vực quyền tác giả, quyền liên quan, trong đó có các nước là đối tác chính với Việt Nam trong các Hiệp định kinh tế, thương mại tự do như Trung Quốc, Hoa Kỳ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Malaysia…

Quang cảnh hội nghị

Việc xây dựng Luật Bản quyền tác giả độc lập không chỉ nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước mà còn là nền tảng để bảo vệ giá trị sáng tạo, khuyến khích đầu tư vào các ngành công nghiệp văn hóa, phát triển thị trường bản quyền chuyên nghiệp, minh bạch và hội nhập quốc tế.

Các ý kiến tại hội nghị đề xuất tiếp tục hoàn thiện pháp luật về quyền tác giả, quyền liên quan theo hướng vừa bảo vệ quyền, vừa tạo thuận lợi cho khai thác hợp pháp tài sản trí tuệ.

Xây dựng và hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa cơ quan quản lý nhà nước về văn hóa với lực lượng Công an, cơ quan quản lý thị trường, chính quyền địa phương, các tổ chức quản lý tập thể quyền tác giả, quyền liên quan và các đơn vị có liên quan trong công tác kiểm tra, phát hiện, xử lý hành vi xâm phạm quyền.

Cùng với đó, thúc đẩy xây dựng thị trường giao dịch quyền tác giả minh bạch và chuyên nghiệp; tăng cường tổ chức các hội nghị tập huấn, bồi dưỡng chuyên sâu về quyền tác giả, quyền liên quan cho đội ngũ cán bộ quản lý văn hóa tại địa phương...