Dẹp bỏ 'lò đốt rác' lộ thiên: Xử phạt nghiêm để tạo sức răn đe

Hành động nhỏ, hậu quả lớn

Dạo quanh nhiều tuyến đường và khu dân cư tại Hà Nội như khu vực gầm cầu vượt đường Vành đai 3, Nguyễn Cảnh Dị, Đại lộ Thăng Long, Tân Triều..., không khó để bắt gặp những đống rác thải sinh hoạt, phế liệu, hộp xốp hay thậm chí cả đồ nội thất cũ hỏng bị vứt bừa bãi rồi châm lửa đốt. Đáng nói, tình trạng này không chỉ diễn ra lén lút vào ban đêm mà nhiều người còn thản nhiên thực hiện giữa ban ngày, làm xuất hiện những cột khói đen kịt bốc lên ngùn ngụt ngay cạnh các khu dân cư đông đúc, trường học và khu vực có người qua lại.

Rác thải tập kết sai quy định trên tuyến đường gom Đại lộ Thăng Long. Ảnh: Vân Nhi

Thực trạng này xuất phát từ ý thức chủ quan của một bộ phận người dân. Do ngại mang rác thải cồng kềnh đi xử lý đúng quy định, nhiều người chọn cách gom lại rồi châm lửa đốt cho nhanh. Thậm chí, nhiều đống lửa xuất phát từ hành vi đốt rác để tách lấy sắt vụn của những người thu gom phế liệu tự do. Hệ quả nhãn tiền của hành vi này là chất lượng không khí bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Khi các loại rác thải nhựa, túi nilon, đồ cao su và phế liệu tổng hợp bị đốt ở nhiệt độ thấp, chúng sinh ra hàng loạt độc tố nguy hiểm như dioxin, furan cùng các hạt bụi siêu mịn PM2.5. Những luồng khói quánh đặc, mùi khét lẹt len lỏi vào từng ngóc ngách gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến hệ hô hấp và cuộc sống hằng ngày của người dân trong khu vực.

Không chỉ gây ô nhiễm môi trường, nạn đốt rác tự phát còn là ngòi nổ cho hàng loạt vụ hỏa hoạn thảm khốc. Thời gian qua, trên địa bàn thành phố đã chứng kiến không ít bài học đắt giá từ ngọn lửa tưởng như vô hại này. Vụ việc xảy ra tại ngõ 67 Phùng Khoang là một minh chứng rõ ràng khi hành vi đốt rác bất cẩn đã khiến ngọn lửa bùng phát dữ dội, lan rộng và thiêu rụi cả một khu lán tạm, gây hoang mang lớn cho người dân xung quanh.

Rác thải bị đốt tự phát gây ô nhiễm môi trường. Ảnh: Vân Nhi

Đỉnh điểm hơn, cơ quan công an tại Hà Nội từng phải ra quyết định bắt giữ khẩn cấp đối với một người đàn ông trên phố Đê La Thành vì hành vi 2 lần đốt rác trên sân thượng chỉ trong một ngày, dẫn đến việc ngọn lửa vượt tầm kiểm soát, cháy lan sang khu vực tầng thượng của các hộ liền kề và đe dọa tính mạng của cả khu dân cư. Những vụ việc này cho thấy đốt rác tự phát không chỉ là vi phạm hành chính về vệ sinh môi trường mà đã trở thành hiểm họa trực tiếp đe dọa an toàn cháy nổ đô thị.

Cần sự chung tay của toàn xã hội

Theo các chuyên gia trong lĩnh vực môi trường, để chấm dứt tình trạng “lò đốt rác” lộ thiên mọc lên khắp nơi, việc chỉ trông chờ vào các đợt ra quân tổng vệ sinh mang tính phong trào là chưa đủ. Hà Nội cần một chiến lược căn cơ, đồng bộ kết hợp giữa chế tài xử phạt nghiêm khắc và giải pháp hạ tầng kỹ thuật bền vững từ gốc.

Rác thải tập kết sai quy định trên phố Nguyễn Cảnh Dị. Ảnh: Vân Nhi

Bà Nguyễn Thị Bích Hường, Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần Dịch vụ Môi trường đô thị Từ Liêm – đơn vị phụ trách duy trì vệ sinh môi trường trên tuyến Đại lộ Thăng Long (đoạn qua địa bàn phường Xuân Phương) cho biết, rác thải trên tuyến đường này chủ yếu là rác thải cồng kềnh hoặc rác sinh hoạt do các hộ kinh doanh nhỏ lẻ chở bằng xe máy, xe thồ vứt bỏ lại trong quá trình di chuyển. “Mặc dù đơn vị vẫn thường xuyên tổ chức thu gom, vận chuyển nhưng chỉ được một thời gian ngắn, thậm chí là vài giờ, vi phạm tiếp tục tái diễn”, bà Nguyễn Thị Bích Hường chia sẻ.

Để khắc phục tình trạng trên, bà Nguyễn Thị Bích Hường cho biết đơn vị sẽ tiếp tục phối hợp với chính quyền địa phương tăng cường tuyên truyền, kiểm tra và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm. Đồng thời, việc huy động sự tham gia giám sát của các tổ chức đoàn thể sẽ giúp kịp thời phát hiện, tạo sức răn đe và ngăn chặn triệt để các hành vi cố tình tái phạm ngay từ cơ sở. Sự vào cuộc của các chi hội phụ nữ, đoàn thanh niên hay ban bảo vệ dân phố tại các khu dân cư chính là “cánh tay nối dài” giúp chính quyền bám sát địa bàn, không để phát sinh các điểm nóng đốt rác trộm.

Đồng quan điểm trên, luật sư Diệp Năng Bình, Trưởng Văn phòng Luật sư Tinh Thông Luật cho rằng các cơ quan chức năng cần áp dụng mức chế tài xử phạt thật nặng, thậm chí truy cứu trách nhiệm hình sự đối với những trường hợp cố tình đốt rác gây hậu quả nghiêm trọng về tài sản và sức khỏe con người nhằm tạo tính răn đe chung cho toàn xã hội. Theo quy định pháp luật hiện hành, các hành vi gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng hoặc vi phạm quy định về phòng cháy chữa cháy gây thiệt hại lớn hoàn toàn có đủ cơ sở pháp lý để xử lý hình sự.

Song song với biện pháp mạnh tay, thành phố cần tiếp tục đẩy mạnh đầu tư và nâng cao năng lực của hệ thống thu gom, vận chuyển rác thải đô thị, nhất là tại các khu vực ven đô, các khu chung cư mới có mật độ dân cư cao để tránh tình trạng rác ùn ứ qua ngày. Việc ứng dụng công nghệ trong quản lý đô thị, lắp đặt hệ thống camera giám sát tại các điểm đen thường xuyên đổ trộm rác cũng là giải pháp mang tính chiến lược giúp lực lượng chức năng “phạt nguội” chính xác,nhanh chóng.

Tuy nhiên, mọi nỗ lực của cơ quan quản lý sẽ không thể đạt hiệu quả trọn vẹn nếu thiếu sự chuyển biến từ chính ý thức của mỗi người dân. Thay đổi thói quen xấu, từ bỏ suy nghĩ coi việc đốt rác là giải pháp tiện lợi là điều kiện tiên quyết để bảo vệ bầu không khí chung. Hà Nội chỉ có thể thực sự trở thành một đô thị văn minh khi mỗi người dân cùng chung tay nói không với hành vi đốt rác tự phát, biến trách nhiệm bảo vệ môi trường thành ý thức tự giác trong đời sống hằng ngày.