Đi làm việc ở nước ngoài: Tiếp cận cơ hội, hạn chế rủi ro

Người lao động tìm hiểu thông tin tại Ngày hội Nghề nghiệp 2026, tiếp cận các cơ hội việc làm và định hướng nghề nghiệp. (Ảnh: Goethe-Institut Hanoi cung cấp).

Đi làm việc ở nước ngoài được xác định là một trong những giải pháp tạo việc làm, tăng thu nhập và góp phần giảm nghèo bền vững. Tuy nhiên, với người lao động ở vùng khó khăn, bài toán không chỉ là có nhu cầu đi làm mà còn là tiếp cận thông tin chính thống, lựa chọn chương trình phù hợp và chuẩn bị đủ năng lực để hạn chế rủi ro.

Người lao động, học sinh, sinh viên tìm hiểu thông tin tại Hội chợ Du học Hàn Quốc tổ chức tại Hà Nội. (Ảnh: Hà Trang)

Những ước mơ dang dở

Hơn 120 triệu đồng là số tiền gia đình em Hoàng Ngọc P., ở phường Ba Đồn, Quảng Trị, đã vay mượn và chi trả để chuẩn bị cho kế hoạch sang Đức theo diện du học nghề.

Qua người quen giới thiệu, P. tìm đến một trung tâm tại Hà Nội để học tiếng Đức, với kỳ vọng sau quá trình đào tạo có thể sang Đức học nghề và làm việc. Tuy nhiên, kế hoạch xuất cảnh kéo dài với nhiều lý do khác nhau từ phía trung tâm. Sau một thời gian chờ đợi, P. quyết định dừng lại.

Với một gia đình phải vay mượn để chuẩn bị cho kế hoạch ra nước ngoài, việc không thể thực hiện dự định không chỉ khiến người lao động mất thời gian học tập, mà còn tạo áp lực về tài chính.

Trường hợp của P. đặt ra một vấn đề rộng hơn: trước khi bỏ ra một khoản tiền lớn để chuẩn bị đi làm việc ở nước ngoài, người lao động, đặc biệt tại những địa bàn còn khó khăn, có thể kiểm chứng chương trình, đơn vị tuyển dụng, chi phí và khả năng xuất cảnh bằng cách nào?

Cơ hội việc làm đi cùng yêu cầu kỹ năng

Theo ông Phan Việt Hưng, chuyên viên phòng Bảo hộ Công dân, Cục Lãnh sự, Bộ Ngoại giao, hoạt động đưa người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng tiếp tục được duy trì và mở rộng. Năm 2025, Việt Nam đưa hơn 144.000 lao động ra nước ngoài làm việc, vượt 11% kế hoạch. Năm 2026, mục tiêu dự kiến khoảng 112.000 lao động.

Nhật Bản, Đài Loan (Trung Quốc) và Hàn Quốc vẫn là những thị trường tiếp nhận lao động Việt Nam truyền thống và trọng điểm. Bên cạnh đó, các thị trường tại châu Âu và Trung Đông tiếp tục được nhiều lao động lựa chọn.

Đáng chú ý, theo ông Hưng, xu hướng hiện nay là dịch chuyển tới những thị trường có thu nhập cao. Tuy nhiên, yêu cầu đối với người lao động tại các thị trường này cũng cao hơn, đặc biệt về tay nghề, ngoại ngữ và ý thức kỷ luật.

Ông Phan Việt Hưng (trái) tại buổi Tọa đàm “Thực tiễn bảo hộ công dân Việt Nam tại nước ngoài”. (Ảnh: NVCC)

Điều này cho thấy, để tiếp cận cơ hội việc làm ở nước ngoài, người lao động không chỉ cần tìm được một chương trình tuyển dụng. Việc xác định nghề nghiệp phù hợp, chuẩn bị ngoại ngữ và kỹ năng nghề là những bước quan trọng trước khi xuất cảnh.

Với lao động ở vùng khó khăn, đây cũng là khâu có ý nghĩa trong mục tiêu giảm nghèo. Nếu được đào tạo phù hợp, người lao động có thể tiếp cận những công việc có thu nhập tốt hơn, đồng thời tích lũy kinh nghiệm, vốn và kỹ năng trong thời gian làm việc ở nước ngoài.

Theo ông Hưng, giá trị của việc đi làm việc ở nước ngoài không chỉ nằm ở khoản tiền người lao động gửi về gia đình. Khi trở về, họ có thể mang theo tay nghề, ngoại ngữ, tác phong công nghiệp và nguồn vốn tích lũy. Một bộ phận lao động sử dụng những nguồn lực này để khởi nghiệp, tạo việc làm và phát triển kinh tế tại quê hương.

Minh bạch thông tin để giảm rủi ro

Cùng với yêu cầu về nghề nghiệp và ngoại ngữ, việc tiếp cận thông tin chính xác trước khi đi là một yếu tố quan trọng để hạn chế rủi ro.

Theo ông Phan Việt Hưng, lừa đảo việc làm là một trong những vấn đề người lao động có thể gặp phải. Một số đối tượng lợi dụng sự thiếu hiểu biết về pháp luật của công dân để tổ chức đưa người sang nước ngoài làm việc bất hợp pháp. Người lao động khi đó có thể đối mặt với nguy cơ bị bóc lột, cưỡng bức lao động hoặc bị lôi kéo tham gia các hoạt động vi phạm pháp luật.

Bộ Ngoại giao khuyến cáo người lao động trước khi quyết định ra nước ngoài làm việc cần kiểm chứng bên tuyển dụng, địa điểm làm việc, hợp đồng, tiền lương, điều kiện lao động và cư trú; không chỉ dựa vào lời hứa miệng hoặc chuyển tiền cho môi giới thiếu minh bạch.

Người lao động cũng cần đăng ký đi làm việc ở nước ngoài thông qua doanh nghiệp có giấy phép chính thức, đồng thời chủ động tìm hiểu ngoại ngữ, phong tục tập quán và pháp luật của nước sở tại.

Đặc biệt, với người lao động phải vay mượn để chuẩn bị cho một kế hoạch việc làm ở nước ngoài, thông tin về chương trình, doanh nghiệp, chi phí, thời gian chờ xuất cảnh và điều kiện hợp đồng cần được làm rõ ngay từ đầu.

Đây cũng là vấn đề cần được quan tâm trong chính sách việc làm và giảm nghèo. Người lao động ở vùng khó khăn không chỉ cần được giới thiệu một cơ hội việc làm, mà cần có khả năng tiếp cận, kiểm chứng và lựa chọn cơ hội đó.

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng được Quốc hội thông qua ngày 24/8/2026 cũng đặt trọng tâm vào việc cắt giảm thủ tục hành chính, giảm chi phí tuân thủ, đẩy mạnh chuyển đổi số và bảo vệ tốt hơn quyền lợi của người lao động.